Lipsius - Poliorceticon de Machinis, Tormentis - 1599

MASZYNY WOJENNE RENESANSU: JUSTUS LIPSIUS I SZTUKA SIEDNIA
Strasznie traktat renesansowy Justusa Lipsiusa poświęcony maszynom wojennym, oblężeniom i technologii wojskowej starożytności. Wydany w Antwerpii w 1599 roku przez słynną Officina Plantiniana, tom należy do wielkiej epoki wydawniczej Plantin-Moretus. Liczne wykazy grafiki rytowanych ilustrują wieże oblężnicze, miecze, fortyfikacje, artylerię i złożone urządzenia bojowe odtworzone z źródeł klasycznych. Dzieło łączy archeologię, filologię i technikę wojskową, przekształcając pisma starożytnych w prawdziwy repertuar wizualny inżynierii wojennej. Urokliwy egzemplarz w pergaminie współczesnym, z dawnymi notami posiadania i dołączoną sekcją Analecta.

ABSTRAKT
Poliorceticon sive de machinis, tormentis, telis libri quinque to jeden z najbardziej sugestywnych traktatów ilustrowanych Justusa Lipsiusa, wielkiego humanisty flamandzkiego późnego renesansu. Dzieło poświęcone jest poliorcetice, czyli nauce o oblężeniu i obronie miast, i rekonstrukuje poprzez świadectwa autorów greckich i łacińskich najważniejsze maszyny wojenne starożytności. Wieże ruchome, miecze, mosty, konstrukcje do ataku na mury, balisty, katapulty i inne urządzenia bojowe są analizowane filologicznie i przedstawiane rytami grafiki o wysokim znaczeniu historycznym i technicznym, tradycyjnie związane z środowiskiem artystycznym Otto van Veen. Struktura składająca się z pięciu ksiąg, każda podzielona na dialogi, umożliwia Lipsiusowi porównanie terminologii, świadectw historycznych i rzeczywistego działania opisanych maszyn. Do głównego ciała dodano także sekcję Analecta sive Observationes reliquae ad militiam et hosce libros, erudyjny dodatek, w którym gromadzone są dodatkowe obserwacje dotyczące terminologii i historii militarnej klasyków.

DLACZEGO KUPIĆ
Tom łączy cechy szczególnie poszukiwane w antykwariacie: Renesans, historia wojskowości, inżynieria, archeologia klasyczna i wielka edycja plantiniana. Elementem o największym wpływie jest bogate oprzyrządowanie ilustracyjne: ryty nie pełnią jedynie funkcji dekoracyjnej, lecz próbują concretne odtworzyć maszyny wojenne opisane w źródłach antycznych, czyniąc dzieło istotnym dokumentem narodzin archeologii wojskowej. Wydanie w Officina Plantiniana w Antwerpii, jednego z najważniejszych ośrodków drukarskich w Europie między XVI a XVII wiekiem, dodaje dodatkowego zainteresowania bibliograficznego. Szczególnie urokliwe jest również zachowanie pergaminu współczesnego, z odręcznym tytułem na grzbiecie, oraz długą rękopiśmienną notacją na frontispisie i stemplem poprzedniego właściciela. To więc książka, która z powodzeniem zainteresuje współczesnych kolekcjonerów książek ilustrowanych z XVI wieku, historię wojny, inżynierię wojskową, książki naukowe i druki Plantin-Moretus.

WARTOŚĆ RYNKOWA
Plantynowskie wydanie z 1599 roku, ilustrowane i w współczesnym pergaminie, należy do kategorii antykwarycznych książek o międzynarodowym popycie, zwłaszcza wśród kolekcjonerów historii wojskowej i edytorstwa renesansowego. Dla egzemplarza kompletnego, z obecnymi ryttami i w ogólnych warunkach dobrych, szacunkowa ocena antykwaryczna na poziomie 1 500–1 800 EUR wydaje się prawdopodobna.

OPIS FIZYCZNY I STAN
Intarsja współczesna w pergaminie miękkim, z rękopiśmiennym tytułem na grzbiecie. Na frontispisie widnieje długa rękopiśmienna nota dawnego posiadacza i stemple poprzedniego właściciela. Tom ilustrowany licznymi rycinami litograficznymi pośrednimi i pełnostronicowymi, przedstawiającymi maszyny oblężnicze, wieże, rampy, systemy ataku na fortyfikacje, artylerię i inne konstrukcje militarne. Frontispis z herbem Officina Plantiniana. Papier ogólnie w dobrej kondycji; sporadyczne brunatnienia i miejscowe plamy wilgoci. Pergamin z normalnymi falowaniami, lekkimi plamami i śladami użytkowania. Ogólnie egzemplarz o wielkim uroku, z dużymi marginesami i imponującym zestawem ilustracji. W książkach zabytkowych, które mają wielowiekową historię, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze uwzględniane w opisie. Ta oferta zawiera Wizualizacje AI. Proszę odnieść się do oryginalnych fotografii, by zweryfikować rzeczywisty stan przedmiotu. Obrazy stanowią integralną część opisu. Strony: (2); 218; 6nn; 292; 8nn; (4).

TITULARZ I AUTOR
Poliorceticon sive de machinis, tormentis, telis libri quinque. Antverpiae, Ex Officina Plantiniana, apud Ioannem Moretum, 1599. Dołączono do części Analecta sive Observationes reliquae ad militiam et hosce libros. Justus Lipsius.

KONTEKST I ZNACZENIE
Pod koniec XVI i na początku XVII wieku zainteresowanie humanistyczne starożytnością przekształciło się stopniowo w prawdziwie naukową rekonstrukcję cywilizacji klasycznej. Justus Lipsius był jednym z kluczowych postaci tego procesu. W Poliorceticonie nie ogranicza się do cytowania autorów antycznych: porównuje teksty greckie i łacińskie, koryguje interpretacje, identyfikuje terminy techniczne i próbuje zrozumieć, jak maszyny opisane przez Cezara, Liwiusza, Polibiusza, Vegesa, Witrus i innych autorów mogły być rzeczywiście budowane i używane. Dzieło stanowi ważny punkt styku między filologią klasyczną a technologią wojskową. Obrazy odgrywają w tym kontekście kluczową rolę. Opisy literackie przekładane są na widzialne struktury: wieże oblężnicze, rampy, systemy ochronne, maszyny do rzutów i urządzenia do ataku na mury zyskują w ten sposób konkretną formę. Książka świadczy także o rosnącym europejskim zainteresowaniu nauką o fortyfikacjach i oblężeniach, co miało fundamentalne znaczenie w erze, w której artyleria szybko przekształcała architekturę militarną.

KRÓTKA BIOGRAFIA AUTORA
Justus Lipsius, czyli Joost Lips (1547-1606), był jednym z najwybitniejszych filologów, humanistów i filozofów europejskich drugiej połowy XVI wieku. Urodzony w Niderlandach, studiował w Lowanium i prowadził działalność akademicką w różnych ośrodkach europejskich, wykładając między innymi w Leiden i ponownie w Lowanium. Jego międzynarodowa sława wynika przede wszystkim z fundamentalnych studiów nad tekstami łacińskimi, zwłaszcza edycji i komentarzy Tacita i Seneki. Lipsius był również głównym nowożytnym interpretatorem stoicyzmu, który starał się pogodzić z myślą chrześcijańską poprzez prąd filozoficzny, zwykle określany jako neostoicyzm. Oprócz studiów filozoficznych rozwinął szeroki projekt poświęcony cywilizacji wojskowej Rzymskiego, zajmując się organizacją armii, bronią, obozami, fortyfikacjami i technikami oblężniczymi. Poliorceticon stanowi jedną z najbardziej spektakularnych ekspresji tego programu antykwarycznego.

ISTORIA WYY DRUKU I KRĄŻENIE
Poliorceticon narodził się w ramach obszernego cyklu studiów, w którym Lipsius starał się systematycznie odtworzyć rzymską milicję i starożytną technologię wojenną. Obecna edycja z 1599 roku zawiera wyraźne oznaczenie „Editio altera, correcta & aucta”, co wskazuje na wersję poprawioną i rozszerzoną w porównaniu z poprzednią redakcją. Druk powstał w Antwerpii w Officina Plantiniana, wtedy kierowaną przez Jana Moretusa, zięcia i następcę Christophe’a Plantina. Związek Lipsiusa z warsztatem Plantin-Moretus miał szczególne znaczenie: jego dzieła dotarły poprzez tę drukarnię do szerokiej dyfuzji w Europie i dotarły do uczonych, bibliotek i dworów w wielu krajach. Bogactwo ikonograficznego obfitego zestawu Poliorceticonu czyniło jego produkcję bardziej skomplikowaną i kosztowną w porównaniu z normalnym tekstem humanistycznym, co dziś przyczynia się do pożądalności egzemplarzy kompletów. Sekcja Analecta, zintegrowana w tomie, dokumentuje także ciągłą pracę Lipsiusa nad rewizją i doskonaleniem własnych studiów wojskowych.

BIBLIOGRAFIA I ODZNACZENIA
Poliorceticon zajmuje ważne miejsce w produkcji antykwarycznej Justusa Lipsiusa i jest zwykle studiowany razem z innymi traktatami poświęconymi rzymską milicją, broniom i organizacji militarnej starożytności. Dzieło ma szczególne znaczenie w historii poliorcetiki, rekonstrukcji archeologicznej maszyn bojowych i renesansowej recepcji źródeł militarnych grecko-rzymskich. Edycja z 1599 roku stanowi jedną z najbardziej interesujących redakcji quintesentes dzieła dzięki edycji autora, bogatemu aparatowi litograficznemu i prestiżowej produkcji Officina Plantiniana. W dziedzinie historii ksiąg również istotny jest związek Lipsiusa, Jana Moretusa i tradycji edytorskiej zapoczątkowanej przez Christophe’a Plantina, jeden z najważniejszych rozdziałów europejskiej typografii XVI wieku.