Philippus Verheyen - Corporis Humani Anatomiae - 1734

Dzieło, które widzimy na fotografii, to Corporis humani anatomiae liber primus, czyli „Pierwsza księga anatomii ciała ludzkiego”, napisana po łacinie przez Philippe’a Verheyena. Druk tytułowy określa, że autor był profesorem anatomii i chirurgii na Uniwersytecie w Leuven.

Egzemplarz należy do edycji opublikowanej w Neapolu w 1734 r., z tytułem drukowanym na czerwono i czarno. Strona zawiera także istotny rycinowy wizerunek Verheyena, co sprawia, że książka nie jest jedynie narzędziem naukowym, lecz także świadectwem kultury akademickiej epoki. Edycja z 1734 r. składa się z dwóch tomów i licznych rycin anatomicznych, mających wizualnie przedstawiać struktury ludzkiego ciała.

Collegamento i stan zachowania
2 vol. in-4°
Vol. I:
[16] + 403 + [1] pp., [40] tav.
Vol. II:
XVI + 348 pp., [6] tav.

Doskonały stan zachowania, do zgłoszenia drobne przebarwienia i lekko uszkodzony grzbiet do restauracji, jak widać na zdjęciu.

Autor: Philippe Verheyen

Philippe Verheyen (1648-1710) był flamandzkim lekarzem, chirurgiem i anatomem. Urodził się w Verrebroek, na obecnym terytorium Belgii, a swoją edukację odbył przede wszystkim w Leuven, gdzie później został profesorem anatomii i chirurgii.

Jego życiorys ma szczególne znaczenie. Zanim poświęcił się medycynie, podjął studia filozoficzne i teologiczne, z zamiarem wstąpienia do duchowieństwa. Poważna choroba nogi doprowadziła do gangreny i konieczności amputacji kończyny. Ten epizod miał decydujący wpływ na jego życie i przyczynił się do zwrotu ku studiom medycznym.

Verheyen przyszedł więc do zajęcia się bezpośrednim badaniem anatomii. W 1693 r. po raz pierwszy opublikował Anatomiae corporis humani, pracę, która została później powiększana i wielokrotnie wznawiana w licznych edycjach.

Jego praca odniosła znaczny sukces także wśród anatomów kolejnych pokoleń. Interesującym świadectwem jest związana z Albertem von Hallerem, jednym z wielkich bohaterów fizjologii XVIII wieku, który poważnie traktował badania anatomiczne Verheyena.

Druk i edycja neapolitańska

Interesującym aspektem jest fakt, że na frontispisie fotografii widnieje „Neapoli, MDCCXXXIV”, czyli Neapol, 1734, i określa Publica Authoritate. W katalogach bibliograficznych edycja ta łączona jest z Bernardino Gessari; karta bibliograficzna kopii przechowywanej w Sapienzy identyfikuje Gessari jako jednego z współpracowników edycji z 1734 r.

Ważne jest jednak by odróżnić tę neapolitańską edycję od pierwszych wydań dzieła. Pierwsze wydanie traktatu pochodzi z 1693 r., z Leuven, druk Aegidius (Gilles) Denique.

Druk siedemnastowieczny, przed którym stoimy, jest więc ponownym wydaniem, zrealizowanym, gdy Verheyen był już martwy od ponad dwudziestu lat. To pozwala nam zrozumieć, jak długo jego dzieło pozostawało ważne w europejskim krajobrazie medycznym.

Zawartość dzieła

Książka to prawdziwy traktat z anatomii człowieka. Verheyen usiłuje opisać ciało w sposób systematyczny, łącząc wiedzę wcześniejszych anatomów z najnowszymi obserwacjami.

Sam tytuł jest bardzo wymowny: autor deklaruje, że chce przedstawiać odkrycia anatomów starożytnych i nowoczesnych w nowej i łatwej do zrozumienia metodzie, ilustrując je rycinami.

Fotografia ukazuje jedną z najważniejszych cech książki: połączenie tekstu i obrazu. Portret autora i tablice anatomiczne nie pełnią jedynie funkcji ozdobnej, lecz należą do nowej kultury naukowej epoki, w której obraz staje się kluczowym narzędziem obserwacji, opisu i przekazywania wiedzy.

Dzieło porusza wiele aspektów anatomii: bada się m.in. mięśnie, naczynia krwionośne, nerwy, mózg, serce, narządy jamy brzusznej, skórę i układ rozrodczy. Indeks edycji z 1734 r. pokazuje fakt, że struktura jest bardzo szeroka i złożona.

Znaczenie historyczne dzieła

Aby naprawdę zrozumieć wagę tej książki, trzeba umieścić ją w dużej przemianie medycyny europejskiej, która zaczęła się kilka wieków wcześniej.

Fundamentalnym łącznikiem jest Andreas Vesalius, autor w 1543 r. słynnego De humani corporis fabrica. Vesalius zrewolucjonizował anatomię, podważając wiele wiedzy dziedziczonych z antyku i przywiązując ogromną wagę do sekcji i bezpośredniej obserwacji ciała ludzkiego.

Verheyen należy do późniejszego etapu tej samej rewolucji. Nie zaczyna od zera: zbiera i organizuje już bardzo bogatą tradycję anatomiczną, ale nadal traktuje obserwację ciała i graficzną prezentację jako narzędzia niezbędne.

W tym sensie książka potwierdza przejście od medycyny opartej głównie na autorytecie tekstów antycznych do medycyny coraz bardziej opartej na obserwacji, porównaniach, doświadczeniu i weryfikacji.

Innym istotnym związkiem jest z Willemą Harveym, który w XVII wieku udowodnił krążenie krwi. Nowe poznania dotyczące krążenia, naczyń i struktury narządów głęboko zmieniały koncepcję ciała ludzkiego. Anatomia przestawała być jedynie opisem statycznych części: stawała się coraz bardziej związana z zrozumieniem funkcji organizmu.

Także osobista historia Verheyena nabiera w tym kontekście szczególnego znaczenia. Fakt, że człowiek, który stracił nogę, stał się jednym z głównych badaczy anatomii, jeszcze bardziej podkreśla związek między doświadczeniem osobistym, ciałem a wiedzą naukową.

Książka między nauką, sztuką a historią

Fotografia pozwala także docenić materialną wartość egzemplarza.

Staroletni papier, rycina, czcionka, dwukolorowy druk i przede wszystkim oprawa w pergaminie – to wszystko jest świadectwem kultury bibliotecznej Europy między Siódmym a Osiemnastym wiekiem. Katalogi opisują bowiem egzemplarze edycji z 1734 r. oprawione w czasie i z licznymi rycinami w miedzi.

Książka staje się czymś więcej niż prostym tekstem medycznym: jest przedmiotem, na którym spotykają się nauka, sztuka intarsji, historia druku i historia medycyny.

Fakt, że tekst jest napisany po łacinie, ma również duże znaczenie. W XVIII wieku łacina wciąż była jednym z głównych międzynarodowych języków kultury naukowej Europy. Lekarz wykształcony w Leuven, Neapolu, Paryżu lub innych wielkich ośrodkach uniwersyteckich mógł rozpoznać i studiować dzieło Verheyena niezależnie od własnego języka narodowego.

Zakończenie

Podsumowując, ten tom stanowi niezwykłe świadectwo narodzin nowoczesnej medycyny. Dzięki pracy Philippe’a Verheyena widzimy, że między XVII a XVIII wiekiem badanie ciała ludzkiego stawało się coraz precyzyjniejsze, systematyczne i oparte na obserwacji.

Jego wartość nie jest jednak wyłącznie naukowa. Fotografia ukazuje przedmiot, który przeszedł prawie trzy wieki historii: od europejskiej kultury medycznej czasów Vesala, Harveya i pierwszych wielkich anatomów nowożytnych, po kolejne pokolenia lekarzy, które doprowadziły do fizjologii i medycyny naukowej XIX wieku.

Z tego powodu Corporis humani anatomiae może być jednocześnie potraktowany jako podręcznik medycyny, dokument rewolucji naukowej i cenny zabytk historyczny. Jego wartość polega precisamente na tym, że opowiada, poprzez tekst, obrazy i materiał, moment, w którym ciało ludzkie zaczęto postrzegać coraz bardziej jako obiekt do bezpośredniego obserwowania, naukowego zrozumienia i precyzyjnego przedstawienia.

Wysyłka
ekspresowa w tylko 24 godziny robocze w całej Europie, 48 godzin roboczych dla krajów spoza UE