Peckham - Perspectivae Communis - 1580

NAUKA O WIDZENIU WE WEDŁUG PECKHAMA: Z BIBLIOTEKI SŁYNNEGO FIZYKA BORELLI
Ważne świadectwo historii optyki, perspektywy i przekazywania wiedzy naukowej od epoki średniowiecza po renesans.
Wydrukowane w Koloni w 1580 roku, to traktat gromadzi trzy księgi poświęcone światłu, widzeniu, refleksji i refrakcji, ilustrowane licznymi diagramami geometrycznymi woodcutów.
Na pierwszej stronie widnieje ręcznie napisane «Ex lib. Borelli», przypuszczalnie pochodzące z biblioteki Giovanniego Alfonso Borelliego (1608–1679), jednego z bohaterów rewolucji naukowej we Włoszech, słynnego matematyka i fizjologa, postaci środowiska naukowego galilejskiego, co nadaje egzemplarzowi szczególne znaczenie historyczne.
Okładka z tamtego okresu z pergaminu zachowuje materialny charakter prawdziwej księgi naukowej z XVI wieku.

STRESZCZENIE
Perspectiva communis Johna Peckhama to jeden z najbardziej reprezentatywnych traktatów z zakresu optyki średniowiecznej, dyscypliny, która przez wieki stanowiła teoretyczne podstawy badań nad światłem i percepcją wzrokową. Skonstruowane w XIII wieku dzieło systematyzuje geometrystyczne i fizyczne poznanie tradycji optyki arabskiej i łacińskiej, organizując je w trzy księgi poświęcone widzeniu bezpośredniemu, refleksji i refrakcji.
Ta kolenska edycja z 1580 roku, opublikowana przez spadkobierców Arnolda Birckmanni, prezentuje tekst w edytorskim duchu związanym z Pascalem Duhamelem, wzbogacony licznymi diagramami woodcut ilustrującymi promienie świetlne, kąty widzenia i zjawiska optyczne.

Najważniejszym elementem pojedynczego egzemplarza jest dawne określenie «Ex lib. Borelli» na frontyspisie. Forma ta, oznaczająca „z biblioteki Borelliego”, wskazuje na pochodzenie z biblioteki Giovanniego Alfonsa Borelliego, słynnego matematyka, astronoma i fizjologa.

Dlaczego warto nabyć
Książka łącząca trzy obszary o szczególnym wartości kolekcjonerskiej: historię nauki, renesansową tradycję optyki oraz pochodzenie z illustrius biblioteki naukowej.
Dzieło Peckhama stanowi fundamentalny etap w przekazywaniu wiedzy optycznej opracowanej przez autorów takich jak Alhazen, Euclid i średniowieczną tradycję perspektywiczną. Jej geometryczny układ, zbudowany wokół propagacji światła i praw widzenia, przyczynił się do ukształtowania teoretycznego dorobku, z którego wyewoluowały późniejsze badania perspektywy i fizycznej optyki.
Wydanie z XVI wieku świadczy o długiej dobrej reputacji tekstu powstałego prawie trzy wieki wcześniej, a wciąż uznawanego za godny publikacji w Europie rewolucji naukowej.

Szczególne znaczenie ma zapis «Ex lib. Borelli». Giovanni Alfonso Borelli (1608–1679) był jednym z czołowych przedstawicieli włoskiej nauki matematycznej XVII wieku. Profesor w Pizie, członek Akademii Candido, postać związana z tradycją galilejską, zastosował zasady geometrii i mechaniki do badań natury i ludzkiego ciała.
Jego najsłynniejsze dzieło, De motu animalium, opublikowane pośmiertnie w latach 1680–1681, uważane jest za jedno z fundamentowych tekstów biomechaniki nowożytnej. Borelli przyczynił się także do badań astronomii, mechaniki i zjawisk naturalnych, wpisując się w wielki proces przemian nauki europejskiej.

Pochodzenie z jego biblioteki tworzy bezpośrednie połączenie między średniowieczną optyką a jednym z bohaterów nowej nauki XVII wieku.
Obecność diagramów woodcut, format w quarto i ówczesna oprawa pergaminowa dopełniają obraz egzemplarza o znaczeniu historycznym i bibliograficznym.

WARTOŚĆ RYNKOWA
Szacowana wartość rynkowa: 2.500–2.800 EUR.
Ocena handlowa uwzględnia znaczenie tekstu dla historii optyki, XVI-wieczne wydanie, zestaw diagramów woodcut, a przede wszystkim uwagę pochodzenia ręcznego „Ex lib. Borelli”.
Posiadanie w bibliotece Giovanniego Alfonsa Borelliego stanowi istotny wyróżnik dla kolekcjonerów ksiąg naukowych, historii fizyki i dokumentów rewolucji galilejskiej.

OPIS FIZYCZNY I STAN
Kolonia, spadkobiercy Arnolda Birckmanni, 1580. In-4°, 48 kart, odpowiadających 96 stronom, zgodnie z kolacją bibliograficzną A–M⁴. Liczne diagramy geometryczne woodcut w tekście, owalna znak firmowy na frontespisie, inicjał dekorowany i tytułowa woodcut.
Okładka z pergaminu z tamtego okresu, z łatami na brzegach i grzbiecie.
Na frontespisie zachował się zapis ręczny w czerni „Ex lib. Borelli”, element szczególnego zainteresowania w historii pochodzenia.
W starych księgach, o wielowiekowej historii, mogą wystąpić pewne niedoskonałości, nie zawsze uwzględniane w opisie. Ta oferta zawiera Wizualizacje AI. Odnieś się do oryginalnych fotografii, aby zweryfikować faktyczny stan przedmiotu. Obrazy stanowią integralną część opisu.

TYTUŁ PEŁNY I AUTOR
Perspectivae communis libri tres.
Coloniae, apud haeredes Arnoldi Birckmanni, 1580.
Johannes Peckham (John Pecham).

KONTEKST I ZNACZENIE
Zanim narodziła się nowoczesna optyka, badanie światła należało do złożonego świata wiedzy, w którym geometria, filozofia naturalna, fizjologia i matematyka ściśle się przenikały.
Perspectiva communis Johna Peckhama zajmuje ważne miejsce w tej tradycji. Skonstruowane w XIII wieku, przyczyniło się do rozpowszechnienia modelu wyjaśniania widzenia opartego na analizie geometrycznej promieni świetlnych i badań nad właściwościami światła.

Pierwsza księga zajmuje się naturą światła, kolorów i widzeniem bezpośrednim, rozważając funkcjonowanie oka i propagację promieni wzrokowych. Druga omawia refleksję i zachowanie światła w zwierciadlach. Trzecia jest poświęcona refrakcji i zmianom kierunku promieni świetlnych podczas przechodzenia przez różne ośrodki.

Diagramy stanowią integralną część ekspozycji. Dzięki liniom, kątom i konstrukcjom geometrycznym czytelnik może śledzić dowodzenia wizualnie i zrozumieć zjawiska trudne do przedstawienia w inny sposób.

Dzieło wpisuje się w tradycję średniowiecznej perspektywy, silnie inspirowaną nauką optyki arabskiej i w szczególności badaniami Ibn al-Haythama, znanego w Zachodzie jako Alhazen.
Jego obecność na rynku księgarskim XVI wieku świadczy o tym, że te poznania wciąż były studiowane i przekazywane nawet w czasach głębokich przeobrażeń naukowych.

Związek egzemplarza z Giovanni Alfons Borellim dodaje dodatkowy poziom zainteresowania: księga średniowiecznej optyki, która przeszła przez bibliotekę naukowca będącego protagonistą nowej filozofii matematycznej natury.

KRÓTKA BIOGRAFIA AUTORA
John Peckham, znany również jako Johannes Pecham, urodził się około 1230 roku i zmarł w 1292. Angielski franciszkanin, teolog, filozof przyrody i matematyk, był jedną z najważniejszych postaci intelektualnych Anglii średniowiecznej.
Studiował i nauczał w europejskim środowisku uniwersyteckim, zwłaszcza w Paryżu, pełnił ważne funkcje w zakonie franciszkanów. W 1279 został nominowany arcybiskupem Canterbury.
Jego wkład w historię nauki związany jest głównie z Perspectiva communis, traktatem stanowiącym syntezę i organizację znacznej części wiedzy optycznej XIII wieku.
Dzieło stało się tekstem referencyjnym w tradycji uniwersyteckiej i przyczyniło się do utrzymania żywej wiedzy o średniowiecznych teoriach na temat światła i widzenia.

POCHODZENIE: ZAPIS BORELLI
Zapis „Ex lib. Borelli”, widoczny na frontespisie, stanowi najbardziej intrygujący element egzemplarza.
Giovanni Alfonso Borelli (1608–1679) był matematykiem, fizykiem, astronomem i fizjologiem, uznawanym za jednego z fundamentatorów biomechaniki. Nauczano go w Messynie i Pizie, uczestniczył w działalności Akademii Del Cimento, kluczowej instytucji dla popularyzacji metody eksperymentalnej we włoskiej Swojej epoce.
W swoich badaniach stosował rozumowanie matematyczne i zasady mechaniki do studiowania zjawisk naturalnych. Jego najważniejsze dzieło, De motu animalium, opublikowane po jego śmierci, opisuje ruch organizmów poprzez analizę sił, dźwigni i struktur anatomicznych.

Obecność księgi optyki średniowiecznej w jego bibliotece jest spójna z zainteresowaniami naukowymi epoki oraz z ciągłością między tradycjami matematycznymi starożytnymi i średniowiecznymi a nową nauką.
Zapis ten stanowi więc interesujące świadectwo pochodzenia.

HISTORIA WYDANIA I KRĄG ODBIORCÓW
Perspectiva communis prawdopodobnie została skomponowana w latach siedemdziesiątych XIII wieku i szeroko rozprzestrzeniła się w formie rękopisów, jeszcze przed wynalezieniem druku.
Pierwsze wydanie drukiem datuje się na lata 1482–1483. W trakcie renesansu dzieło nadal było publikowane, studiowane i używane jako odniesienie dla tradycji optycznej i perspektywicznej.
Wydanie kolneńskie z 1580 roku, drukowane przez spadkobierców Arnolda Birckmanni, świadczy o żywotności tego skarbu naukowego w drugiej połowie XVI wieku.
Obecność licznych diagramów woodcut odzwierciedla wagę przedstawiania graficznego w komunikowaniu wiedzy matematycznej. Rysunki mają nie tylko charakter ozdobny, ale towarzyszą i upraszczają rozumienie dowodów geometrycznych.

BIBLIOGRAFIA I ODNIESIENIA
DiLaura, Bibliotheca Opticoria, 35.
VD16, J 679.
John Peckham, Perspectivae communis libri tres, Colonia, eredi di Arnold Birckmann, 1580."