José Zamora (1889-1971) - El Príncipe quiso ser princesa

SPECYFIKACJA TECHNICZNA
Autor: José de Zamora (José Zamora Vaxeras, „Pepito Zamora”). Madryt, 1889 - Sitges (Barcelona), 1971.
Tytuł: Princ nie chciał być księżniczką. [Note: original title: El Príncipe quiso ser princesa. In Polish: Przeciwnie, tytuł dosłowny: Príncipe chciał być princesa; better keep sense: Príncipe chciał być princesa. However, maintain meaning: Princ chciał być księżniczką.]
Rok: 1920.
Technika: tusz czarny na papierze. Rysunek oryginalny, jedyny egzemplarz.
Wymiary kartki: 337 x 215 mm (33,7 x 21,5 cm).
Wymiary z rámem: 51 cm x 39.
Prezentacja: oprawione, z ciemnoszarym paspartuem i ramą szarą z ostrzem w kolorze srebrnym, pod szkłem.
Scena: Para z opaską z piór.
Podpis: monogram i data tuszem z prawej strony, na wysokości rąk: „J.Z. 20” [WERYFIKACJA: odczyt monogramu lupą]
Stan: Dobry jak na wiek. Papier lekko żółkawy, z kilkoma lekkimi plamami wilgoci i rdzy w dolnej połowie kartki. Bez widocznych pęknięć. [WERYFIKACJA: sprawdzić poza ramą i na odwrocie]
Pochodzenie: kolekcja prywatna, Madryt. [WERYFIKACJA: jak i kiedy nabyto]

DZIAŁO:
Dwa półportrety nagie do wysokości bioder. Z lewej strony kobieta z ogromną tiarą z piór, długimi kolczykami i naszyjnikiem z koralików zakończonym frędzlą, ręka na biodrze. Z prawej strony postać o cechach androgicznych w gładkim turbanie, otacza ją ramieniem i podtrzymuje dłoń na piersi. Reszta kartki pozostaje biała: Zamora skupia cały rysunek w górnym trzecim.

Część zestawu rysunków tuszem wykonanych przez Zamorę w 1920 roku pod tytułem „Princ chciał być księżniczką”. Są oferowane na Catawiki oddzielnie, w odrębnych partiach.

AUTOR:
Najbardziej znany projektant postaci w art déco, Erté, wspominał José de Zamorę z emocją w swoich wspomnieniach Things I Remember (1975). Poznali się w Paryżu, w atelier Paula Poireta, modystki, która przypisuje się koncepcję nowoczesnego haute couture, gdy oboje jeszcze nie mieli nazwisk.

José Zamora Vaxeras, który podpisywał się jako José de Zamora, a którego całe Madrid nazywało Pepito Zamora, urodził się w Madrycie w 1889 roku i zmarł w Sitges (Barcelona) w 1971 roku. Studiował u malarza Eduardo Chicharro. Od 1910 r. publikował rysunki w Nuevo Mundo i La Esfera, dwóch najprestiżniejszych ilustrowanych magazynów tamtej epoki. Gdy wybuchła I wojna światowa w 1914 powrócił do Hiszpanii, a w 1918, w San Sebastián, Serguei Diáguilev i Anna Pawłowa zamówili mu figurines do ich baletów. W tym samym roku otworzył dom mody na ulicy Núñez de Balboa w Madrycie, gdzie ubierał aktorów takich jak Catalina Bárcena i Gloria Laguna.

Uczestniczył w towarzystwie Ramóna Gómez de la Serna w kawiarni Pombo, a Gómez de la Serna portretował go w La sagrada cripta de Pombo. Ilustrował opowiadania dla Wydawnictwa Calleja. Pisał także: jego opowiadanie Princesas de aquelarre ukazało się w 1915 w La Novela de Bolsillo, a Wydawnictwo Renacimiento ponownie wydało je w 2012 z prologiem Luisa Antonio de Villeny. W 1919 zagrał w Petit Casino de Madrid sztukę Opiumowe sny, napisaną na sześć dłoni z Tonem i Tomásem Pellicerem.

W 1921 narysował figurines do Farsa y licencia de la reina castiza, Valle‑Inclán, dla sceny przygotowywanej przez Cipriano Rivas Cherifa, która nie miała premiery. Trzynaście z tych figurines, w akwareli na kartonie kolorowym, zachowało się w Bibliotece Regionalnej w Madrycie.

Kariéra paryska Zamory jest najmniej znaną w Hiszpanii i najdłuższą. Był scenografem w Casino de Paris w latach 1920–1921, w Concert Mayol między 1922 a 1927, w Palace między 1923 a 1928, w Moulin Rouge między 1924 a 1927 i w Folies Bergère między 1926 a 1929. Po II wojnie światowej ponownie pracował dla Casino de Paris aż do 1961 i dla Théâtre Mogador między 1947 a 1957. Dramatyk Francisco Nieva, który przyjechał do Paryża po wojnie, napisał, że plakaty Casino de Paris podpisane przez Zamorę były wszędzie i że można go porównywać z Erté.

To porównanie nie wystarcza. W rysunkach tuszem z 1920 roku linia Zamory była bardziej nerwowa i wolna niż ta Erté w tamtych samych latach, dlatego dłużej wytrzymuje próbę czasu. Jego styl był mocno naśladowany za życia: pozostawił ślady u Antonio Juéza, Julio Antonía i projektanta ubioru Víctoría María Cortezo.

Jego dzieło znajduje się w kolekcjach publicznych po obu stronach Atlantyku. John and Mable Ringling Museum of Art w Sarasota (Floryda, USA) przechowuje w Tibbals Circus Collection serię projektów kostiumów cyrkowych namalowanych przez Zamorę między 1968 a 1970. Biblioteka Regionalna w Madrycie przechowuje figuriny Królowej castizy. W 2022 roku, w pięćdziesiątą rocznicę śmierci, Muzeów Sitges dedykowały w Museu de Maricel wystawę „Pepito Zamora, artysta magazynu”, a w 2025 roku Biblioteka Regionalna w Madrycie zaplanowała konferencję na temat jego twórczości prowadzoną przez badaczkę Isabelę Albę Nieva. Jego oryginalne figuriny do paryskiej sceny muzyczno-holowej dwudziestych lat krążą dziś między specjalistycznymi handlarzami w Paryżu, a rysunki tuszem z 1920 roku, takie jak to, są najposzukiwanszym elementem jego hiszpańskiej produkcji graficznej.