José Zamora (1889-1971) - El Príncipe quiso ser princesa

FICHA TECHNICZNA
Autor: José de Zamora (José Zamora Vaxeras, „Pepito Zamora”). Madryt, 1889 – Sitges (Barcelona), 1971.
Tytuł: Książę chciał być księżniczką.
Rok: 1920.
Technika: tusz czarny na papierze. Rysunek oryginalny, unikat.
Wymiary kartki: 337 x 215 mm (33,7 x 21,5 cm).
Wymiary wraz z ramą: 51 cm x 39 cm.
Prezentacja: oprawiony, z matą szaro‑ciemną i ramą szarą z jasnobłękitnym ostrzem, pod szkłem.
Scena: Para z ptaszym okryciem.
Podpis: monogram i data tuszem po prawej stronie, na wysokości rąk: „J.Z. 20” [WERYFIKACJA: odczyt monogramu lupą]
Stan: Dobry jak na swój wiek. Papier lekko żółtawy, z kilkoma lekkimi plamami wilgoci i rdzy na dolnej połowie kartki. Brak widocznych pęknięć. [WERYFIKACJA: sprawdzić poza ramą i z tyłu]
Pochodzenie: kolekcja prywatna, Madryt. [WERYFIKACJA: kiedy i jak nabyto]

DZIEŁO
Dwa pół‑aktowe sylwetki narysowane tuszem. Z lewej strony kobieta z wysokim ptasim nakryciem głowy, długimi kolczykami i naszyjnikiem z paciorków zakończonym „frędzlą”, ręka na biodrze. Z prawej strony figura o rysach androgicznych, z gładkim turbanem otaczającym ją, opierającą dłoń na piersi. Reszta kartki pozostaje biała: Zamora koncentruje cały rysunek w górnym trzecim.

JEST CZEŚCIĄ częścią zestawu rysunków tuszem z 1920 roku pod tytułem „Książę chciał być księżniczką”. Oferowane na Catawiki oddzielnie, w odrębnych partiach.

AUTOR
Najbardziej słynny projektant charakteryzacyjny art déco, Erté, wspominał José de Zamora z poruszeniem w swoich wspomnieniach Things I Remember (1975). Znali się w Paryżu, w warsztacie Paula Poireta, domniemanego twórcy współczesnej haute couture, kiedy oboje jeszcze nie mieli rozpoznawalnych nazwisk.

José Zamora Vaxeras, który podpisywał się jako José de Zamora i którego całe Madrid nazywało Pepito Zamora, urodził się w Madrycie w 1889 roku i zmarł w Sitges (Barceloną) w 1971. Studiował z malarzem Eduardem Chicharro. Od 1910 publikował rysunki w Nuevo Mundo i La Esfera, dwóch najbardziej prestiżowych magazynach ilustrowanych tamtej epoki. Gdy wybuchła I wojna światowa w 1914, wrócił do Hiszpanii, a w 1918, w San Sebastián, Serguei Diaghilev i Anna Pawłowa zamówili mu figury sceniczne do baletów. W tym samym roku otworzył dom mody na ulicy Núñez de Balboa w Madrycie, gdzie ubierał aktorki takie jak Catalina Bárcena i Gloria Laguna.

uczestniczył w towarzyskich spotkaniach Ramona Gómez de la Serna w kawiarni Pombo, a Gómez de la Serna portretował go w La sagrada cripta de Pombo. Ilustrował baśnie dla Editorial Calleja. Napisał także: swoją opowieść Princesas de aquelarre wydał w 1915 w La Novela de Bolsillo, a Renacimiento ponownie wydało ją w 2012 z prologiem Luisa Antoniego de Villeny. W 1919 wystawił w Petit Casino w Madrycie sztukę Sueños de opio, napisaną w sześciu rękach z Tonem i Tomásem Pellicerem.

W 1921 narysował figury sceniczne do Farsa i licencji królowej castiza, Valle‑Inclán, na przedstawienie, które przygotowywał Cipriano Rivas Cherif, a które nie doszło do premiery. Trzynaście z tych figur scenicznych, akwarelą na kartonie koloru, przechowywane jest w Biblioteca Regional de Madrid.

Kariera paryska Zamory jest najmniej znana w Hiszpanii i najdłuższa. Był projektantem scen dla Casino de Paris w 1920–1921, dla Concert Mayol w latach 1922–1927, dla Palace w latach 1923–1928, dla Moulin Rouge w latach 1924–1927 i dla Folies Bergère w latach 1926–1929. Po II wojnie światowej ponownie pracował dla Casino de Paris do 1961 i dla Théâtre Mogador między 1947 a 1957. Dramaturg Francisco Nieva, który dotarł do Paryża po wojnie, napisał, że plakaty Casino de Paris podpisane przez Zamorę były wszędzie i że porównano go z Erté.

Porównanie to nie wytrzymuje porównania. W rysunkach tuszem z 1920 roku linia Zamory jest bardziej nerwowa i swobodna niż linia Erté w tym samym okresie, dzięki czemu lepiej wytrzymuje upływ czasu. Jego styl był szeroko naśladowany za jego życia: odcisnął piętno na Antonio Juéz, Julio Antonio i na projektancie kostiumów Víctor María Cortezo.

Jego prace znajdują się w kolekcjach publicznych po obu stronach Atlantyku. John and Mable Ringling Museum of Art w Sarasota (Floryda, USA) przechowuje w Tibbals Circus Collection serię projektów kostiumów cyrkowych namalowanych przez Zamorę między 1968 a 1970. Biblioteca Regional de Madrid przechowuje figuryny królowa castiza. W 2022 r., w pięćdziesiątą rocznicę jego śmierci, Muzea Sitges w Museu de Maricel poświęciły mu wystawę „Pepito Zamora, artysta magazynu”, a w 2025 r. Biblioteca Regional de Madrid zaplanowała prelekcję na jego temat prowadzaną przez badaczkę Isabelę Alba Nieva. Jego oryginalne figuriny do paryskiego music-hallu z lat dwudziestych dziś krążą między specjalistycznymi domami aukcyjnymi w Paryżu, a rysunki tuszem z 1920 roku, takie jak to, stanowią najposzukiwane fragmenty jego hiszpańskiej twórczości graficznej.