José Zamora (1889-1971) - El Príncipe quiso ser princesa

FICHA TECHNICA
Autor: José de Zamora (José Zamora Vaxeras, „Pepito Zamora”). Madryt, 1889 - Sitges (Barcelona), 1971.
Tytuł: Książę chciał być księżniczką.
Rok: 1920.
Technika: tusz czarny na papierze. Rysunek oryginalny, pojedynczy egzemplarz.
Wymiary kartki: 337 x 215 mm (33,7 x 21,5 cm).
Wymiary z ramą: 51 cm x 39 cm.
Prezentacja: oprawiony, z matą w odcieniu ciemnoszarym i listwą w odcieniu szarym z ostrzem w srebrnym kolorze, pod szkłem.
Scena: Para z kapeluszem z piórami.
Podpis: monogram i data tuszem po prawej stronie, na wysokości rąk: „J.Z. 20” [Sprawdź: odczyt monogramu lupą]
Stan: Dobry jak na wiek. Papier lekko żółtawy, z kilkoma niewielkimi plamami wilgoci i rdzy w dolnej połowie kartki. Brak widocznych uszkodzeń. [Sprawdź: poza ramą i na odwrocie]
Pochodzenie: kolekcja prywatna, Madryt. [Sprawdź: jak i kiedy nabyto]

DZIEŁO
Dwa półnagie postaci na północy. Z lewej strony kobieta z wysokim kapeluszem z piórami, długimi kolczykami i naszyjnikiem z paciorków zakończonym frędzlą, ręka na biodrze. Z prawej strony postać o cechach androgicznych w gładkim turbanie otaczającym ją ramieniem i opierającą dłoń na piersi. Reszta kartki pozostaje pusta: Zamora koncentruje cały rysunek w górnym trzecim.

Część zestawu rysunków tuszem wykonanych przez Zamorę w 1920 roku pod tytułem „Książę chciał być księżniczką”. Są oferowane na Catawiki oddzielnie, w niezależnych partiach.

AUTOR
Najbardziej słynny projektant bohaterów mody w stylu art déco, Erté, wspominał Josego Zamorę z wzruszeniem w swoich wspomnieniach Things I Remember (1975). Spotkali się w Paryżu, w pracowni Paula Poireta, projektanta uznawanego za twórcę nowoczesnego pojęcia haute couture, kiedy ani jeden z nich nie miał jeszcze nazwiska.

Jose Zamora Vaxeras, podpisujący się jako José de Zamora i zwany w całej stolicy Madrytu Pepito Zamora, urodził się w Madrycie w 1889 roku i zmarł w Sitges (Barcelona) w 1971 roku. Studiował u malarza Eduarda Chicharro. Od 1910 publikował rysunki w Nuevo Mundo i La Esfera, dwóch najprestiżowszych wówczas czasopism ilustrowanych. Gdy wybuchła I wojna światowa w 1914 roku, wrócił do Hiszpanii, a w 1918 roku w San Sebastián, Sergéi Diagilew i Anna Pavłowa zamówili mu figurki do ich baletów. Tego samego roku otworzył dom mody na ulicy Núñez de Balboa w Madrycie, gdzie ubierał aktorki takie jak Catalina Bárcena i Gloria Laguna.

Uczestniczył w lunche Ramón Goméz de la Serna w kawiarni Pombo, a Gómez de la Serna opisał go w La sagrada cripta de Pombo. Ilustrował opowiadania dla Wydawnictwa Calleja. Napisał także: jego opowieść Princesas de aquelarre ukazała się w 1915 w La Novela de Bolsillo, a Wydawnictwo Renacimiento ponownie wydało ją w 2012 z prologiem Luis Antonio de Villena. W 1919 roku wystawił w Petit Casino w Madrycie sztukę Sueños de opio, napisaną w sześciu rękach z Tonem i Tomásem Pellicerem.

W 1921 narysował figuriny do Sztuki fars i licencji królowej castiza, autorstwa Valle‑Inclán, do inscenizacji, którą przygotowywał Cipriano Rivas Cherif i która nie została wystawiona. Trzynaście z tych figurinek, w technice akwareli na kartonie koloru, przechowuje Biblioteka Regionalna w Madrycie.

Kariera Zamory w Paryżu jest najmniej znana w Hiszpanii, a jednocześnie najdłuższa. Był projektantem kostiumów w Casino de Paris w latach 1920–1921, w Concert Mayol w latach 1922–1927, w Palace w latach 1923–1928, w Moulin Rouge w latach 1924–1927 i w Folies Bergère w latach 1926–1929. Po II wojnie światowej ponownie pracował dla Casino de Paris aż do 1961 roku oraz dla Théâtre Mogador w latach 1947–1957. Dramatyk Francisco Nieva, który przybył do Paryża po wojnie, napisał, że afisze Casino de Paris podpisane przez Zamorę były wszędzie i że można go porównać z Erté.

To porównanie nie wystarcza. W rysunkach ołówkiem z 1920 roku linia Zamory jest bardziej nerwowa i swobodniejsza niż u Erté w tych samych latach, i dlatego wytrzymuje próbę upływu czasu lepiej. Jego styl był szeroko naśladowany za jego życia: odcisnął piętno na Antonio Juéz, Julio Antonio i na scenografie Víctor María Cortezo.

Jego prace znajdują się w zbiorach publicznych po obu stronach Atlantyku. John and Mable Ringling Museum of Art w Sarasocie (Floryda, USA) przechowuje w Tibbals Circus Collection serię projektów kostiumów cyrkowych namalowanych przez Zamorę w latach 1968–1970. Biblioteka Regionalna w Madrycie przechowuje figuriny Królowej castiza. W 2022 roku, w pięćdziesiątą rocznicę śmierci, Muzea Sitges w Museu de Maricel poświęciły mu wystawę „Pepito Zamora, artyście czasopisma”, a w 2025 roku Biblioteka Regionalna w Madrycie zaplanowała konferencję na jego temat prowadzone przez badaczkę Isabel Alba Nieva. Jego oryginalne figuriny do paryskiego music-hallu z dwudziestych lat, krążą obecnie pośród specjalistycznych domów aukcyjnych w Paryżu, a rysunki ołówkiem z 1920 roku, takie jak ten, stanowią najposzukiwany element jego produkcji graficznej hiszpańskiej.