Cornelius a Lapide - Acta Apostolorum - 1717

SEKRETY APOSTOŁÓW: WIELKI KOMENTARZ DO POCZĄTKÓW CHRZEŚCIJAŃSTWA
Monumentalne, weneckie wydanie z 1717 roku poświęcone Dziejom Apostolskim, dzieło słynnego teologa jezuitów Cornelius a Lapide, jednego z najważniejszych egzegetów katolickich nowożytnej epoki. Podróż po narodzinach Kościoła, misjach Piotra i Pawła oraz rozprzestrzenianiu się chrześcijaństwa w świecie antycznym. Ubogacone piękną przeciwstroną rytowaną przez Piotra Ridolfiego, to ważne wydanie w dużym formacie zachowuje jeden z najbardziej wpływowych komentarzy biblijnych tradycji kontrreformacyjnej. Fascynujące świadectwo europejskiej kultury teologicznej między Szesnastego a Settecento.

ABSTRAKT
Znaczące, wenecjskie wydanie z 1717 roku Commentarius in Acta Apostolorum Cornelii a Lapide, latinizowana forma imienia teologa jezuitów, Flemijczyka Cornelis Cornelissen van den Steen (1567–1637). Opublikowane w Wenecji przez Girolomo Albrizzi, to drugie weneckie wydanie prezentuje słynny komentarz do Dziejów Apostolskich, jeden z fundamentalnych tekstów rozumienia narodzin i rozwoju Kościoła chrześcijańskiego. Dzieło systematycznie analizuje narrację ewangeliczną o Zesłaniu Ducha Świętego na dzień Pięćdziesiątnicy, pierwsze wspólnoty chrześcijańskie, głoszenie apostolskie, męczeństwo Szczepana, nawrócenie Pawła i wielkie podróże misyjne, które doprowadziły chrześcijaństwo z otoczenia żydowskiego do świata grecko-rzymskiego. Autor podejmuje tekst święty poprzez interpretację łączącą literalną egzegezę, analizę historyczną, refleksję moralną, doktrynę teologiczną i odniesienia do Ojców Kościoła. Znajomość języków biblijnych i tradycji klasycznej umożliwia Corneliu a Lapide wyjątkowo bogaty w cytaty i porównania komentarz. Wydanie ozdobione jest przeciwstroną kalkograficzną na pełną stronę autorstwa Piotra Ridolfiego, drugim frontispisem z wignietą oraz typografią łacińską w jednej lub dwóch kolumnach z marginesami i ciągami bibliograficznymi. Godny przykład teologicznej produkcji jezuitów z pierwszego półwiecza XVIII wieku.

DLACZEGO KUPIĆ
Dzieło o znaczącym zainteresowaniu dla kolekcjonerów starych książek teologicznych, historii chrześcijaństwa, egzezy biblijnych i publikacji Towarzystwa Jezusowego. Cornelius a Lapide był jednym z najważniejszych katolickich interpretatorów Pisma Świętego epoki nowożytnej, a jego komentarze były używane przez wieki przez teologów, kaznodziejów i uczonych. To weneckie wydanie z 1717 roku ma kilka atrakcyjnych elementów: duży format, odpowiadająca mu oprawa z epoki z pergaminu, przeciwstrona zrywowana przez Piotra Ridolfiego, bogactwo marginesowych adnotacji oraz starannie zorganizowana dyspozycja typograficzna ułatwiająca konsultację. Szczególnie interesujące jest zinterpretowanie Dziejów Apostolskich w kontekście katolickiej teologii posttrydenckiej, w której doświadczenie Kościoła pierwotnego ma kluczową wartość w definicji władzy kościelnej i ciągłości apostolskiej. Tom stanowi również świadectwo międzynarodowej cyrkulacji piśmiennictwa jezuitów, publikowanego i ponownie drukowanego w najważniejszych europejskich centrach typograficznych. Książka odpowiednia do bibliotek religijnych, kolekcji tekstów biblijnych antyków i zbiorów poświęconych historii kultury katolickiej.

WARTOŚĆ RYNKOWA
Komentarze Corneliusa a Lapide cieszą się utrwalonym zainteresowaniem antykwarycznym, zwłaszcza wśród kolekcjonerów specjalizujących się w teologii katolickiej, historii Towarzystwa Jezusowego i literaturze egzegetycznej. Wartość poszczególnych wydań zależy przede wszystkim od epoki druku, formatu, wyposażenia ilustracyjnego, stanu zachowania oraz kompletności. Weneckie wydania z XVIII wieku, choć zwykle nie dorównują cenami pierwszym drukom z XVII wieku, zachowują godny uwagi interes bibliograficzny. Dla drugiego weneckiego wydania z 1717 roku, orientacyjna cena detaliczna może wynosić od 600 do 800 euro za ten egzemplarz pełny i dobrze zachowany.

OPIS FIZYCZNY I STAN
Oprawa z twardego pergaminu z wyczuwalnymi żebrami na grzbiecie, tytuł pisany ręcznie i oznaczenie „T XIII”, prawdopodobnie odnoszące się do miejsca publikacji w zbiorze komentarzy teologicznych. Tekst łaciński ustawiony naprzemiennie w jednej i dwóch kolumnach, z notatkami, odniesieniami do Pisma i marginesowymi odsyłaczami. Przeciwstrona figuratywna z miedzi na całą stronę autorstwa Piotra Ridolfiego, następnie frontispis typograficzny z drugą mniejszą inskrypcją. Obecna notatka odręczna w długopisie na okładce wewnętrznej. Oprawa nosi ślady użytkowania. Karty z przebarwieniami i widocznymi zjawiskami brązowienia i fioletowego przebarwienia. W starych księgach o wielowiekowej historii czasem występują pewne niedoskonałości, nie zawsze ujęte w opisie. Ta oferta zawiera wizualizacje AI. Odwołuj się do oryginalnych fotografii, aby zweryfikować rzeczywisty stan przedmiotu. Obrazy stanowią integralną część opisu. Kolacja: (4); 280; (28).

TYTUŁ CAŁKOWITY I AUTOR
Cornelius a Lapide.
Commentarius in Acta Apostolorum.
Venetiis, Typis ac Noviter Sumptibus Hieronymi Albritii, 1717.

KONTEKST I ZNACZENIE
Commentarius in Acta Apostolorum należy do wielkiej tradycji katolickiej egzezy biblijnej rozwijanej po soborze trydenckim, w epoce, w której interpretacja Pisma Świętego stanowiła jedno z podstawowych narzędzi teologicznego konfrontowania katolicyzmu i protestantyzmu. Dzieje Apostolskie, tradycyjnie przypisywane ewangeliscie Łukaszowi, opowiadają o wydarzeniach po zmartwychwstaniu Chrystusa i opisują formowanie pierwszych wspólnot chrześcijańskich, ekspansję Kościoła i głoszenie apostolskie. Cornelius a Lapide podejmuje tę narrację metodą łączącą philologia i tradycję interpretacyjną Ojców Kościoła. Szerokie miejsce zajmuje postać Piotra, rola Jerozolimy jako pierwotnego centrum wspólnoty chrześcijańskiej oraz przede wszystkim postać Pawła, autora wielkich podróży misyjnych przez335 Azję Mniejszą, Grecję i ostatecznie Rzym. Autor bada problemy doktrynalne, moralne i historyczne wynikające z tekstu, dążąc do harmonii między różnymi relacjami biblijnymi a nauczaniem Kościoła katolickiego. Głębokość wyjaśnień i bogactwo odniesień sprawiły, że komentarze Corneliusa a Lapide zyskały szczególne uznanie w kolegiach religijnych, seminariach i bibliotekach kościelnych. Dzieło ma zatem podwójne znaczenie: jako świadectwo katolickiej interpretacji źródeł chrześcijańskich i jako dokument kultury intelektualnej Kontrreformacji.

KRÓTKA BIOGRAFIA AUTORA
Cornelius a Lapide, latinizowana forma imienia Cornelii Cornelissen van den Steen, urodził się w 1567 roku w Bocholt, obecnie w Belgii, a zmarł w Rzymie w 1637. Wstąpił do Towarzystwa Jezusowego w 1592 roku i stał się jednym z najważniejszych egzegetów katolickich swojej epoki. Po studiach filozoficznych i teologicznych nauczał Pisma Świętego na Uniwersytecie w Lovanium, gdzie prowadził długą i intensywną działalność akademicką. W 1616 roku wezwano go do Rzymu, aby uczyć w Collegium Romanum, głównym ośrodku szkoleniowym Jezuitów, gdzie kontynuował opracowywanie swoich monumentalnych komentarzy biblijnych. Głęboko obeznany z tradycją patrystyczną, scholastyczną filozofią i językami starożytnymi, systematycznie wykorzystywał źródła greckie, łacińskie i hebrajskie do wyjaśniania tekstów świętych. Jego metoda egzegetyczna charakteryzowała się szeroką dokumentacją, precyzją spostrzeżeń i zdolnością łączenia dosłownego znaczenia Pisma z zastosowaniami moralnymi i duchowymi. Jego dorobek obejmuje komentarze do wielu ksiąg Starego i Nowego Testamentu, które były publikowane i ponownie drukowane przez wieki po jego śmierci. Cornelius a Lapide był szczególnie ceniony za jasność wyjaśnień i niezwykłą bogactwo odniesień, tak że stał się jednym z kluczowych autorów formujących katolicką teologię między XVII a XIX wiekiem.

WYDANIE I OBIEG DRUKU
Komentarze biblijne Corneliusa a Lapide zaczęły być publikowane w pierwszych latach XVII wieku i szybko zdobyły szeroką Circulation w głównych ośrodkach kultury katolickiej europejskiej. Ich rozpowszechnianie wspierała międzynarodowa sieć Towarzystwa Jezusowego, które pomagało wprowadzaniu ich do bibliotek kolegiatów, seminarium i instytucji kościelnych. W XVII i XVIII wieku dzieła były ponownie wydawane w licznych edycjach, zarówno jako pojedyncze komentarze, jak i zbiory wielu tomów. Weneckie wydanie z 1717 roku świadczy o trwałej popularności autora osiemdziesiąt lat po jego śmierci. Frontispis identyfikuje go jako drugie weneckie wydanie, z dołączonymi indeksami i poprawą błędów drukarskich. Wydanie zostało zrealizowane przez warsztat Giroloma Albrizzi, należącego do rodziny wydawców i drukarzy działających w Wenecji, jednego z największych europejskich centrów produkcji książek religijnych i naukowych. Przeciwstrona Ridolfiego podkreśla troskę o artystyczne przedstawienie dzieła, podczas gdy układ tekstu w kolumnach, z adnotacjami na marginesach, odpowiada potrzebom systematycznego korzystania. Wskazanie „T XIII” na grzbiecie sugeruje, że egzemplarz mógł należeć do zbioru komentarzy biblijnych, jednak nie dowodzi przynależności do konkretnej serii edytorskiej. Nie udokumentowano precyzyjnej oryginalnej tirówki dla tego wydania. Obecność indeksów i aparat ikonograficzny stanowią istotny element identyfikacyjny bibliograficzny.

BIBLIOGRAFIA I ODNIESIENIA
Weneckie wydanie z 1717 roku jednego z głównych katolickich komentarzy do Dziejów Apostolskich, należące do obszernej produkcji egzegez Corneliusa a Lapide. Dzieło stanowi znaczące świadectwo teologii jezuitów posttrydenckiej i popularności edytorskiej wielkich komentarzystów biblijnych między Szesnastym a Settecento. Szczególne znaczenie bibliograficzne mają stwierdzenie drugiego weneckiego wydania, odwołanie do korekty błędów w poprzednich drukach, końcowe indeksy i antyporta calcograficzna Piotra Ridolfiego. Tom ukazuje również działalność weneckiej typografii Giroloma Albrizzi, wpisanej w religijną tradycję wydawniczą Republiki Weneckiej. Dzieło pozostaje interesujące dla badań nad historyczną interpretacją Dziejów Apostolskich, formacją teologiczną w kolegiach Towarzystwa Jezusowego i dyfuzją komentarzy skripturalnych w chrześcijańskiej Europie XVIII wieku.