Castagna Maurizio 1961 - XL - Collisione Silenziosa

Ciche zderzenie
Istnieje tylko pozorny sprzeczność w tytule Ciche zderzenie: malarstwo wybucha, ale nie hałasuje. To uderzenie powściągnięte, wybuch, który wydaje się rozpuszczony w przestrzeni wewnętrznej, pozostawiając na płótnie ślady własne, rany własne, resztki własne. Maurizio Castagna buduje tu powierzchnię, na której gest nie jest nigdy prostym impulsem, lecz pamięcią gestu; każdy znak wydaje się pochodzić z czegoś, co wydarzyło się wcześniej i co wciąż, wytrwale, pojawia się na powierzchni.
Tło, zdominowane przez odcienie wodne zieleni, turkusu, pyłowego błękitu, szarości i bieli, nie stanowi biernego scenariusza. To żywa materia, skorużona, przesiąknięta, wymazywana i na nowo zapisywana. Na tej zimnej atmosferze wdzierają się czerń i czerwień: dwa byty o zupełnie odmiennym charakterze. Czarny buduje, rzeźbi, oddziela; czerwony rani, przyspiesza, rozpala.
To właśnie w relacji między tymi trzema światami kolorów malowidło znajduje jeden z największych atutów. Do niemal mineralnego spokoju zieleni i błękitu kontrastuje emocjonalna temperaturą czerwieni, podczas gdy czarny przebija kompozycję, pełniąc funkcję struktury nośnej, swoistej widocznej szkieletowej ramy malarstwa.
Wielkie diagonale uniemożliwiają spojrzeniu odnalezienie ostatecznego położenia. Prowadzą je, przerywają je, zmuszają do zmiany kierunku. Sieci, wycieki, zarysowania, nawarstwienia, odciski i nagłe koncentracje materialne generują różne prędkości odczytu. Z daleka Ciche zderzenie ma natychmiastowość zdarzenia; z bliska ukazuje z kolei zaskakującą geografię drobnych zajść.
Wśród nich wyłaniają się enigmatyczne formy okrągłe, przenikane przez nitki i czarne promienie. Nie wiemy, czy to komórki obserwowane pod mikroskopem, gwiazdy, epicentrum, prymitywne organizmy, czy po prostu pamięć śladu. I to właśnie ta nieokreśloność czyni je fascynującymi. Castagna nie przekazuje widzowi symbolu do rozszyfrowania, lecz obecność, nad którą trzeba się zastanawiać.
Technika mieszana staje się zatem częścią samego znaczenia dzieła. Warstwy różne współistnieją, nie starając się o ostateczną wygładzenie: malarstwo, materia, gest rysunku, kroplenia i zarysowania zachowują pamięć swojej realizacji. Powierzchnia nie ukrywa własnego procesu; go eksponuje.
I tu pojawia się element szczególnie znaczący: Ciche zderzenie narodziło się z przekształcenia wcześniej pomalowanej płótna. Artysta nie kasuje całkowicie tego, co istniało, lecz wchłania je w nową kompozycję. Poprzednie malarstwo przetrwa pod aktualnym jak pamięć pogrzebana. Obraz staje się więc, dosłownie, zderzeniem dwóch czasów: tego, co było, i tego, co jest.
Być może to klucz najgłębszy dzieła. Nie wszystko, co zostało pokryte, znika.
Castagna zdaje się to doskonale rozumieć. Maluje na pamięci nie niszcząc jej, pozwalając fragmentom, znakom i warstwom poprzednim uczestniczyć w narodzinach nowej tożsamości. Z tego powodu tytuł nabiera niemal nieodpartej siły: zderzenie dotyczy nie tylko form i kolorów, ale przeszłości i teraźniejszości, porządku i instynktu, budowy i rozpuszczenia.
Nie stoimy przed dekoracyjną abstrakcją. Obraz nosi niepokój. A jego piękno rodzi się właśnie z faktu, że Castagna nie próbuje go uspokoić. Tam gdzie inna łagodniejsza malarskość poszukiwałaby harmonii, on utrzymuje tarcie; tam gdzie można by było oczyścić, zostawia ślad; gdzie gest mógłby stać się elegancki, celowo wprowadza już pęknięcie. Piękno, tu, nie łączy się z porządkiem: rodzi się z oporu chaosu, by stać się porządkiem.
Ciche zderzenie wpisuje się spójnie w poszukiwania Maurizio Castagnii, artysty z ponad pięćdziesięcioletnim doświadczeniem, wykształconego w Akademii Albertiny Sztuk Pięknych w Turynie. Rozpoczynając od solidnego doświadczenia figuratywnego i klasycznego, Castagna stopniowo przesuwał własne badanie ku językowi bardziej wolnemu, materialnemu i gestualnemu, w którym kolor, znak i warstwowość stają się narzędziami badania wymiaru emocjonalnego. W trakcie bogatej aktywności podejmował także prace dużego formatu i zlecenia o charakterze monumentalnym, w tym Lapidacja św. Szczepana, o wymiarach około 3,50 × 2,20 metra.
Jego droga była towarzyszona przez obecności edytorskie i dokumentacyjne związane między innymi z Bolaffi i Giorgio Mondadori, podczas gdy najnowsza produkcja świadczy o kolejnej liberalizacji materii i gestu. Pigmenty, akryle, emalie, żywice i procedury zaczerpnięte z szerokiego doświadczenia technicznego artysty przyczyniają się do budowy powierzchni, które nie chcą być tylko obserwowane, lecz przechodzone.
W Cichym zderzeniu ta poszukiwanie osiąga szczególnie skuteczną syntezę: energia i pamięć, materia i grafizm, przypadek i kontrola współistnieją bez nawzajem się unieważniać.
I być może to właśnie zostaje po jego obejrzeniu: nie obraz czegoś, lecz odczucie, że coś właśnie wydarzyło się na płótnie.
Szum dobiegł końca.
Zderzenie pozostaje.