Geuzenpenning-hanger met kalebasflesjes en bedelnap, zilver, 19e eeuw Omschrijving: Zilveren hanger bestaande uit een geuzenpenning naar het bekende type van 1566, voorzien van drie kettingen, twee kalebasvormige flesjes en een hangend bedelnapje. Dit type hanger behoort tot de historiserende uitvoeringen die in de 18e en vooral 19e eeuw werden vervaardigd naar het voorbeeld van de oorspronkelijke geuzenpenningen uit de Tachtigjarige Oorlog. De centrale penning toont op de voorzijde een buste van Filips II naar links met een (gedeeltelijk onregelmatig) omschrift en jaartal 1566. De keerzijde toont twee ineengeslagen handen door een bedeltas met het bekende devies “IVSQVES A PORTER LA BESACE”. Dergelijke samengestelde hangers met kalebasjes en bedelnap zijn bekend uit museumcollecties (o.a. Rijksmuseum) en worden algemeen beschouwd als latere, decoratieve interpretaties van het oorspronkelijke geuzeninsigne. Materiaal: Zilver (laag tot middel gehalte vermoedelijk) Gewicht: Ca. 20 gram (inclusief kettingen en aanhangsels) Afmetingen: Centrale penning: ca. 23 mm Geuzenpenningen hangen nauw samen met de beginfase van de Tachtigjarige Oorlog (1568–1648), waarin Willem I van Oranje (1533–1584) een centrale rol speelde. In april 1566 bood een groep lagere edelen in de Habsburgse Nederlanden een smeekschrift aan aan Margaretha van Parma, met het verzoek de vervolging van protestanten te matigen. Volgens tijdgenoten zou een raadgever hen daarbij als “gueux” (Frans voor “bedelaars”) hebben bestempeld. Deze benaming werd vervolgens door de edelen zelf overgenomen. Kort daarna werden kleine draagpenningen vervaardigd en gedragen door aanhangers van deze beweging. Deze penningen tonen doorgaans een portret van Filips II van Spanje en dragen opschriften zoals “EN TOVT FIDELLES AV ROY” (“In alles trouw aan de koning”) en “IVSQVES A PORTER LA BESACE” (“Tot het dragen van de bedeltas toe”). Deze teksten weerspiegelen de politieke situatie van 1566, waarin oppositie nog formeel werd uitgedrukt binnen loyaliteit aan de vorst. Willem I van Oranje was niet de initiatiefnemer van de geuzenpenningen, maar was wel nauw betrokken bij de bredere oppositie van de adel. Vanaf 1568 groeide hij uit tot de belangrijkste leider van de opstand tegen het Spaanse gezag. In de decennia daarna ontwikkelde het Huis Oranje-Nassau zich tot een leidende politieke en militaire macht binnen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Figuren zoals Maurits van Nassau en Frederik Hendrik van Oranje speelden een belangrijke rol in de voortzetting van de strijd. De oorspronkelijke geuzenpenningen van 1566 behoren tot de vroegste tastbare uitingen van deze oppositiebeweging en staan in directe relatie tot de opkomst van het Huis van Oranje als leidende kracht in deze periode. In latere eeuwen, met name in de 18e en 19e eeuw, werden deze penningen regelmatig nagevolgd of heruitgegeven als historische objecten die verwezen naar het ontstaan van de Nederlandse onafhankelijkheid en de rol van het Huis van Oranje daarin.