Franciscus Heerman - Guldene Annotatien - 1657

FRANCISCUS HEERMAN, Guldene Annotatien Van Franciscus Heerman: Vertoonende De heerlijckste Deughden, Daden, Leeringen en Sententien, van de alder-doorluchlighste en vermaertste Mannen der Werelt, Den twaelfsten Druck. Door den Autheur doorgaans veel vermeerdert en verbetert. Amsterdam, Jan Frederiksz Stam, 1657. 12o: A-2F12 2G6, (14) 680 (16) p.
¶ In frommelig en getormenteerd contemporaine perkament met holle rug, met geschreven rugtekst in eigentijdse hand; voorste schutblad ontbreekt; binding vermoeid; gegraveerd frontispice en typografische titel missen rechter bovenhoek; boekblok is sleets en ‘frayed’ wegens intensief gebruik. Her en der contemporaine marginalia en onderstrepingen. Of deze druk ook Heermans portret zou moeten bevatten, heb ik niet kunnen nagaan, maar zeer vermoedelijk niet, omdat zijn kop met randschrift op het frontispice prijkt. Ondanks de uiterlijke manco’s is het boek desalniettemin een redelijk exemplaar. Op het achterste schutblad een blindstempel van ‘Library of RMF van der Woude’. Het werk is opgedragen aan stadhouder Willem II; na het ‘Tot den Leser’, volgen lofdichten van Jacob Cats en Caspar Barlaeus (Latijn). De honderden anekdoten en gezegden zijn verdeeld in 43 hoofdstukken. Dit was de populairste citaten-, spreuken-, aforismen- en anekdotenverzameling van het genre der zogenaamde apophthegmata in Nederland. Dit genre is afkomstig uit de (neo-)klassieke retorica-opleiding, waarin na Hippocrates en Plutarchus vooral Erasmus richtinggevend is geweest, en in de volkstaal Willem Baudartius. Zie J. Jansen, Brevitas (1995) I, p. 104-105. Er zouden sedert de eerste druk van 1634 zo’n dertig herdrukken van Heermans Annotatien zijn verschenen, maar dat lijkt overdreven. De titeluitgaven niet meegerekend, kent de STCN 20 drukken. Vermeldt de titel van 1685 (Amsterdam, G. de Groot) de 17de druk te zijn, het titelblad van een andere in 1685 geproduceerde versie (Amsterdam, J. ten Hoorn) beweert de 28ste druk te zijn. De hier vermelde 12de druk is zeer waarschijnlijk de facto de negende!
FRANCISCUS HEERMAN (ca. 1610-ca 1670) was afkomstig uit Friesland, studeerde rechten in Wittenberg, en vestigde zich als advocaat in Amsterdam. STCN ID: 840751214.