Pays-Bas, Utrecht Daalder 1689

30 Stuiver | Daalder 1689 – Utrecht

Republiek der Verenigde Nederlanden | Utrecht

Zilveren 30 stuiver of daalder, geslagen te Utrecht in 1689, met de karakteristieke stempelvariant met Romeinse I, CRESCVNT en gladde faas.

Une pièce argentée de 30 stuivers ou daalder, frappée à Utrecht en 1689, présentant la variante de frappe caractéristique avec le I romain, CRESCVNT et le fas lisse.

Een bijzonder rijk vormgegeven provinciale uitgifte uit de Republiek der Verenigde Nederlanden. De voorzijde wordt beheerst door het gekroonde provinciewapen van Utrecht, terwijl de keerzijde een opmerkelijke compositie van zeven gekroonde wapenschilden toont.

Une émission provinciale d’un très riche dessin, issue de la République des Provinces-Unies. L’avers est dominé par le blason provincial couronné d’Utrecht, tandis que le revers présente une remarquable composition de sept armoiries couronnées.

Geslagen tijdens het muntmeesterschap van Johan van Romondt, zonder munt- of muntmeesterteken.

Élaborée sous la direction de Johan van Romondt, sans poinçon monétaire ni poinçon de monétaire.

Bijzonder aan dit exemplaar is de uitvoering van het wapen van Wijk bij Duurstede met gladde faas, gecombineerd met een zichtbare dubbeling van een gedeelte van de wapens en het omschrift aan de rechterbovenzijde van de keerzijde.

Ce spécimen se distingue par l’exécution du blason de Wijk bij Duurstede avec un fas lisse, combiné à une double impression visible d’une partie des armoiries et de l’inscription sur la partie droite supérieure du revers.

⸻

Voorzijde

Centraal het gekroonde wapenschild van de provincie Utrecht, gehouden door twee leeuwen.

Au centre, le blason couronné de la province d’Utrecht, soutenu par deux lions.

Boven het wapen twee gekruiste oranjetakken.

Au-dessus du blason, deux faisceaux d’oranges croisés.

Onder de voorstelling de Latijnse spreuk:

CONCORDIA RES PARVAE CRESCVNT

Vertaling:
Door eendracht groeien kleine zaken.

Traduction:
Par l’union, les petites choses grandissent.

Een spreuk die de gedachte van verbondenheid en gezamenlijke kracht binnen de Republiek treffend verwoordt.

Une devise qui exprime parfaitement l’idée d’unité et de force collective au sein de la République.

⸻

Keerzijde

Een uitgebreide heraldische compositie van zeven gekroonde wapenschilden.

Une composition héraldique étendue de sept armoiries couronnées.

Centraal bevinden zich de wapens van het Bisdom Utrecht, de Provincie Utrecht en de stad Utrecht.

Au centre se trouvent les armoiries du Diocèse d’Utrecht, de la Province d’Utrecht et de la ville d’Utrecht.

Links de wapens van Amersfoort en Wijk bij Duurstede; rechts die van Rhenen en Montfoort.

À gauche, les armoiries d’Amersfoort et de Wijk bij Duurstede ; à droite, celles de Rhenen et Montfoort.

Boven de wapens het omschrift:

MO · NO · ORD · TRAIECT

Onder de voorstelling het jaartal:

I689

Kenmerkend is de schrijfwijze van het jaartal, waarbij het eerste cijfer 1 als Romeinse I is uitgevoerd.

Caractéristique est l’écriture de l’année, où le premier chiffre 1 est réalisé comme un I romain.

Aan de rechterbovenzijde is in een gedeelte van de wapens en het aangrenzende omschrift een duidelijke dubbeling van de slag zichtbaar. Hierdoor zijn delen van de voorstelling tweemaal ten opzichte van elkaar afgedrukt.

À la droite et en haut, dans une partie des armoiries et de l’inscription adjacente, une double impression évidente de la frappe est visible. Les parties de la représentation sont ainsi imprimées deux fois par rapport l’une à l’autre.

Dit munttechnische verschijnsel geeft het exemplaar een individueel karakter en vormt een tastbaar spoor van het historische slagproces.

Ce phénomène technique de frappe confère à l’exemplaire un caractère individuel et constitue une trace tangible du processus de frappe historique.

⸻

Stempelkenmerken

Dit exemplaar behoort tot de variant met:

Romeinse I in het jaartal I689
CRESCVNT in de spreuk
Gladde faas in het wapen van Wijk bij Duurstede

Pour ce spécimen, il s’agit de la variante comprenant:

I romain dans l’année I689
CRESCVNT dans la devise
Fas lisse dans le blason de Wijk bij Duurstede

Voor het wapen van Wijk bij Duurstede zijn verschillende stempeluitvoeringen bekend.

Plusieurs frappes du blason de Wijk bij Duurstede sont connues.

In de heraldisch correcte voorstelling bevinden zich drie zuilen op de horizontale balk, de zogenaamde beladen faas.

Dans la représentation héraldique correcte figurent trois colonnes sur la traverse horizontale, la faas dite chargée.

Bij deze variant is de horizontale balk daarentegen glad uitgevoerd en ontbreken de drie zuilen. Deze zogenaamde gladde faas wijkt daarmee af van het eigenlijke wapen van Wijk bij Duurstede en is terug te voeren op de vervaardiging van de gebruikte muntstempel.

Pour cette variante, toutefois, la traverse horizontale est lisse et les trois colonnes manquent. Cette faas lisse s’écarte donc du véritable blason de Wijk bij Duurstede et s’explique par la fabrication du poinçon utilisé.

⸻

Specificaties

Gebied: Noordelijke Nederlanden
Periode: Republiek der Verenigde Nederlanden, 1581–1795
Provincie: Utrecht
Muntplaats: Utrecht
Jaar: 1689
Nominale waarde: 30 stuiver | Daalder
Metaal: Zilver
Gewicht: 15,66 gram
Diameter: 36 mm
Muntmeester: Johan van Romondt
Muntteken: Geen
Muntmeesterteken: Geen

Spécifications

Zone: Pays-Bas du Nord
Période: République des Provinces-Unies, 1581–1795
Province: Utrecht
Lieu de frappe: Utrecht
Année: 1689
Valeur nominale: 30 stuivers | Daalder
Métal: Argent
Poids: 15,66 g
Diamètre: 36 mm
Maître de monnaie: Johan van Romondt
poinçon de frappe: Aucun
Poinçon du maître de monnaie: Aucun

Stempelvariant: Romeinse I · CRESCVNT · gladde faas
Slagkenmerk: Gedeeltelijke dubbeling van wapens en omschrift aan de rechterbovenzijde van de keerzijde

Variant de frappe: I romain · CRESCVNT · fas lisse
Caractéristique de frappe: double impression partielle des armoiries et de l’inscription à la partie droite supérieure du revers

Referenties: Delmonte 1086 · Verkade 109.4 · Van der Wiel 5b (JMP 1968) · HNPM 67 · CNM 2.43.109

Références: Delmonte 1086 · Verkade 109.4 · Van der Wiel 5b (JMP 1968) · HNPM 67 · CNM 2.43.109

⸻

Historische context

De Utrechtse daalder van 1689 onderscheidt zich door zijn rijke heraldische compositie. Zeven wapens brengen verschillende bestuurlijke en stedelijke elementen van Utrecht samen op één munt.

La daalder d’Utrecht de 1689 se distingue par sa riche composition héraldique. Sept armoiries réunissent divers éléments administratifs et urbains d’Utrecht sur une seule pièce.

Voor de gespecialiseerde verzamelaar zijn juist de kleinere details van betekenis. Bij dit exemplaar komen de Romeinse I in I689, de schrijfwijze CRESCVNT en het wapen van Wijk bij Duurstede met gladde faas samen.

Pour le collectionneur spécialisé, ce sont précisément les petits détails qui importent. Avec cet exemplaire, le I romain dans I689, la forme CRESCVNT et le blason de Wijk bij Duurstede avec fas lisse se combinent.

Daar komt een zichtbaar spoor van het historische muntproces bij: de gedeeltelijke dubbele slag aan de rechterbovenzijde van de keerzijde, waarbij delen van de wapens en het omschrift dubbel zijn afgedrukt.

On y voit aussi une trace visible du processus monétaire historique: la frappe partiellement double sur le revers, les parties des armoiries et de l’inscription étant imprimées en double.

Een intrigerende zeventiende-eeuwse Utrechtse daalder waarin heraldiek, stempelvariatie en het oorspronkelijke muntproces op bijzondere wijze zichtbaar samenkomen.

Une daalder urtégienne du XVIIe siècle intrigante où l’héraldique, la variation des poinçons et le processus de frappe original se rencontrent de manière particulièrement visible."