lapis lazuli Kula- 720 g - (1)

Lapis lazuli (WP: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) to ciemnoniebieska skała metamorficzna używana jako półszlachetny kamień, ceniona od starożytności za intensywny kolor. Jej nazwa wywodzi się z perskiego słowa na kamień, lāžward,[1] i stanowi rdzeń słowa oznaczającego „niebieski” w kilku językach, w tym hiszpańskim i portugalskim azul oraz angielskim azure. Lapis lazuli to skała składająca się głównie z minerałów lazuryt, piryt i kalkit. Już w VII tysiącleciu p.n.e. lapis lazuli był wydobywany w kopalniach Sar-i Sang,[2] w Shortugai i w innych kopalniach w prowincji Badakhshan w nowoczesnym północno-zachodnim Afganistanie.[3] Artefakty z lapisu lazuli, datowane na 7570 p.n.e., odnaleziono w Bhirranie, najstarszym miejscu Cywilizacji Doliny Indusu.[4] Lapis był wysoko ceniony przez Cywilizację Doliny Indusu (3300–1900 p.n.e).[4][5][6] Koraliki z lapisu znaleziono w pochówkach neolitycznych w Mehrgarh, Kaukazie, a także aż w Mauretanii.[7] Był używany w maskach pogrzebowych Totepkhamona (Tutanchamon) (1341–1323 p.n.e).[8]

Pod koniec Średniowiecza Europa zaczęła importować lapis lazuli, aby go mielić na proszek i robić ultramarynowy pigment. Ultramaryna była używana przez najważniejszych artystów renesansu i baroku, w tym Masaccio, Perugino, Tycjan i Vermeer; często była zarezerwowana dla odzieży centralnych postaci ich obrazów, zwłaszcza Matki Boskiej. Ultramaryna została również znaleziona w kamiennym osadzie dentystycznym średniowiecznych zakonnic i skryb, prawdopodobnie w wyniku lizania pędzli podczas tworzenia średniowiecznych tekstów i manuskryptów.[9]

Historia
Badania wykopalisk Tepe Gawra pokazują, że lapis lazuli został wprowadzony do Mezopotamii około późnego okresu Ubajda, ok. 4900–4000 p.n.e.[10] Tradycyjne zrozumienie głosiło, że lapis lazuli był wydobywany około 1 500 mil na wschód – w Badakhshan. Rzeczywiście perskie lāžavard/lāževard, also written لاجورد lājevard, jest powszechnie interpretowane jako pochodzenie od lokalnej nazwy miejsca.

Z perskiego hare arab. لازورد lāzaward jest etymologiczną bazą zarówno angielskiego azure (przez starofrancuski azur), jak i medieval Latin lazulum, które przyszły znaczyć „raj” lub „niebo”. Aby rozróżnić, lapis lazulī („kamień lazulum”) był używany do odniesienia do samego kamienia i to ostatecznie trafiło do środkowego angielskiego.[11] Lazulum jest etymologicznie powiązany z kolorem niebieskim i używany jako rdzeń dla słowa „niebieski” w kilku językach, w tym hiszpańskim i portugalskim azul.[11][12]

Kopalnie na północnym wschodzie Afganistanu nadal stanowią główne źródło lapis lazuli. Znaczące ilości wydobywa się również z kopalni na zachód od jeziora Bałkasz w Rosji oraz w Andach w Chile, gdzie lapis był źródłem, z którego Inkowie rzeźbili artefakty i biżuterię. Mniejsze ilości wydobywa się w Pakistanie, Włoszech, Mongolii, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.[13]

Nauka i zastosowania
Skład
Najważniejszym minerałem składowym lapis lazuli jest lazuryt[14] (25%–40%),[uwaga cytowań potrzebna] niebieski minerał z rodziny feldoskatów silikatowych sodalite, o wzorze Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] Większość lapis lazuli zawiera także kalcyt (biały) i piryt (metalicznie żółty). Niektóre próbki lapisu lazuli zawierają augit, diopside, enstatyt, miki, hauynit, hornblenda, nosean i löllingjt, bogaty w siarkę.

Lapis lazuli zwykle występuje w marmurze krystalicznym w wyniku kontaktowej metamorfizacji.

Kolor

Lapis lazuli widziany pod mikroskopem (powiększenie x240)
Intensywny niebieski kolor wynika z obecności tri-siarkowego anionu radicalnego (S•−3) w krystalicznej strukturze.[16] Obecność disiarczkowych (S•−2) i tetrasiarczkowych (S•−4) radicali może przesuwać kolor w stronę żółtą lub czerwoną, odpowiednio.[17] Te aniony radicalne zastępują jony chloru w strukturze sodalitu.[18] Anionowy radical S•−3 wykazuje widoczną bande absorpcyjną w zakresie 595–620 nm o wysokiej machowo molarnej absorpcji, co prowadzi do jego intensywnego niebieskiego koloru.[19]

Źródła
Lapis lazuli występuje w węglanach wapnia w dolinie rzeki Kokcha w prowincji Badakhshan w północno-wschodnim Afganistanie, gdzie złoża kopalni Sar-i Sang były eksploatowane od ponad 6 000 lat.[20] Afganistan był źródłem lapis dla starożytnych cywilizacji perskiej, egipskiej i mezopotamskiej, a także późniejszych Greków i Rzymian. Starzy Egipcjanie zdobywali materiał poprzez handel z Mezopotamią, w ramach stosunków Egipt–Mezopotamia i z dawnej Etiopii. W czasie rozkwitu Cywilizacji Doliny Indusu, około 2000 p.n.e., kolonia Harappa, znana dziś jako Shortugai, została założona w pobliżu kopalń lapisu lazuli.[7]

Oprócz afgańskich złóż lapisz jest również wydobywany w Andach (w pobliżu Ovalle, Chile); oraz na zachód od jeziora Bałkalskiego w Syberii, Rosja, w złożu Tultui lazuryt. W mniejszych ilościach wydobywa się go w Angoli, Argentynie, Birmie, Etiopii, Pakistanie,Amazing quality deep blue colour lapis lazuli sphere frome afghanistan
Total Weight: 844 Grams

Colour: Royal Blue