Scuola lombarda (XV) - San Rocco - XL format

Malarz północnych Włoch, obszar Lombardii, koniec XV wieku.

ŚW. ROCCO

Tempera jajowa na desce, cm 132 × 44

Dzieło pochodzące z kolekcji muzealnej włoskiej
XVI/XV wieku, 1450/1480


Panel ukazuje Świętego Rocha w całości, według modelu ikonograficznego, który w północnych Włoszech zyskał szczególną popularność pod koniec XV wieku. Święty przedstawiony jest w szatach pielgrzyma, z długą peleryną, jednocześnie unosząc płaszcz w okolicy uda, aby ukazać ranę, główny atrybut związany z jego ochroną przed plagą. Rozprzestrzenianie się kultu Św. Rocha i odpowiadającej mu ikonografii w Italii nasila się właśnie w XV wieku.

Figura, monumentalna mimo wąskiego formatu i silnie pionowego układu deski, zajmuje niemal całą przestrzeń malarską. Czerwona peleryna, zielono-niebieskie tkaniny, duże aureolowane halo i zarysowany w tle krajobraz tworzą kompozycję o natychmiastowej legibilityjnej wymowie nabożnej. Szczególnie charakterystyczne są wyraźny zarys konturu, linearny opis włosów i brody, uproszczone fałdy płaszcza oraz użycie czystych plam koloru.

Te elementy, wraz z frontalnością przedstawienia i powściągliwością narracyjną, nawiązują do kultury figurowej nadal silnie związanej z późnogotycką tradycją północnych Włoch, lecz już zbliżonej do doświadczeń ludowych i nabożnych rozwijających się między Lombardią a okolicznymi regionami pod koniec XV wieku. Dla porównania kontekstowego w rejonie lombardzkim udokumentowano czterechsetne wizerunki Św. Rocha utrzymane w tej samej ikonografii pielgrzyma z laską i widoczną raną.

Szczególne zainteresowanie budzi drewniana podstawa, zachowana w swojej imponującej pionowej strukturze. Tył ukazuje szerokie łaty z wyraźnym sło­wnem, liczne ślady czasu i poprzeczną belkę wzmacniającą; obecne są także dawne otwory pochodzące z ataku dzięcioła i późniejsze modyfikacje systemu zawieszenia. Powierzchnia malarska wykazuje liczne ścierania, zarysowania, drobne ubytki i interwencje konserwacyjne, warstwowo nawarstwione z biegiem czasu, lecz bez uszczerbku na pełnej czytelności obrazu.

Z uwagi na format i układ można przypuszczać pierwotne przeznaczenie kościelne, być może jako element urządzania devocjonalnego lub w ramach bardziej złożonej struktury; określenie jako pojedynczej částki poliptyku wymagałoby jednak bezpośredniego zapoznania się z konstrukcją warsztatową. Autonomiczne płyty i poliptyki z Św. Rocha są wciąż dobrze udokumentowane w produkcji północnych Włoch od końca XV wieku do początku XVI.

Panel stanowi istotne świadectwo nabożnej malarstwa późnośredniowiecznego północnych Włoch, szczególnie sugestywne ze względu na archaiczność języka figuralnego, imponujący format i zachowanie antycznych materiałów drewnianych.

Raport o stanie zachowania

Obraz prezentuje się w dobrym stanie ogólnym, zgodnym z epoką i naturalną starzeniem się dzieła. Powierzchnia malarska wykazuje rozbudowaną i wyraźną craquelurę, zwłaszcza w ciemnych plamach, a także fizjologiczne zróżnicowania warstwy lakieru, zarysowania i ślady wcześniejszych interwencji konserwatorskich i napraw malarskich.

Ogólnie dzieło zachowuje dobrą czytelność obrazu, w szczególności twarzy i rąk, pozostawiając wyraźne cechy materiałowe i ślady czasu charakterystyczne dla bardzo starego obrazu.

~ Notatka historyczno-kolekcjonerska ~

Ze względu na starożytność, ikonografię, format i charakter nabożny, ta XV‑wieczna deska przedstawiająca Św. Rocha cechuje się pełną kompatybilnością z wartościowaniem w środowisku muzealnym, a w szczególności w Muzeum Diecezjalnym lub w zbiorze dedykowanym sztuce sakralnej starożytnej. Nie jest to jedynie obiekt dekoracyjny, lecz materialne świadectwo kultury religijnej i figuralnej północnych Włoch XV wieku, które przetrwało do dziś dzięki ponad pięciu wiekom historii.

Pozyskanie dzieła tego poziomu oznacza więc ochronę autentycznego fragmentu dziedzictwa historyczno-artystycznego Italii. Rzadkość chronologiczna, obecność antycznego supportu drewnianego, natychmiast rozpoznawalna ikonografia i silna tożsamość historyczna zwiększają zainteresowanie kolekcjonerów wyspecjalizowanych.

Pod kątem majątkowym, stare dzieła tego typu mogą stanowić interesującą formę dywersyfikacji i zabezpieczenia wartości w długim okresie, o ile nabywane są na warunkach zgodnych z rynkiem i poparte odpowiednią dokumentacją i badaniami naukowymi. W przeciwieństwie do dóbr reprodukcyjnych, poliptyk czterechsetny jest z natury jednym, unikalnym, skończonym i niepowtarzalnym dobrem: jego pierwotna wartość pozostaje częściowo kulturowa i kolekcjonerska, podczas gdy przyszła ewentualna rewaloryzacja ekonomiczna nie może być gwarantowana.

*** Notatka fotograficzna
Fotografie dzieła wykonano przy użyciu oświetlenia studyjnego i lampików studyjnych, celem lepszego odczytania kompozycji, detali i substancji malarskiej. Takie oświetlenie może powodować drobne różnice w postrzeganiu barw i jasności w porównaniu do bezpośredniego oglądu dzieła. Fotografie mają wyłącznie charakter ilustracyjny i dokumentacyjny.

Wysyłka ubezpieczona
Ekspertyza atrybutywna

*** Ze względu na interes historyczny dzieło nie będzie wysyłane poza społeczność europejską