Grafometr - Mosiądz - 1800-1850

Grafometro Sacré – Bruksela

Konstruktor: E.ᵈ Sacré, Bruksela
Czas powstania: połowa XIX wieku około
Wymiary: szerokość maksymalna 27 cm
Materiały: mosiądz i brąz
Stan zachowania: znakomity; oryginalne lakierowanie zachowane.

Opis
Grafometr o dużych rozmiarach, całkowicie wykonany z mosiądzu i brązu, wyposażony w cztery punkty zakończeń trafności: dwa stałe, przytwierdzone do wycinka toru gradacji, oraz dwa ruchome, umieszczone na końcach alidady osadzonej w środku narzędzia.
Na zewnętrznej krawędzi półkolu wyryto główną skalę, z okrągłą, dwunastkową skalą od 0° do 180° i dodatkowymi wartościami kątowymi. Numeracja pojawia się co 10°, a najmniejsze podziały skali wynoszą pół stopnia.
Na dwóch końcach alidy znajdują się analogicznie dwa nonii, po 30 części każdy, ponumerowane 10–20–30, przeznaczone do precyzyjnego odczytu wartości kątowych.

W centrum narzędzia umieszczono kołową busolę o średnicy około 5,5 cm. Klapka busoli posiada pełną graduację od 0° do 360°, z numeracją co 20°. Ruchomy wskaźnik magnetyczny wyposażono w mechanizm blokujący uruchamiany za pomocą małego dźwigienki: gdy narzędzie nie jest używane, mechanizm podnosi igłę z podpory i unieruchamia ją przy szybie, chroniąc grot i oś przed zużyciem i obciążeniem podczas transportu.
W dolnej części, poniżej belki poprzecznej i w osi głównej narzędzia, zamocowano element montażowy do statywu lub pręta topograficznego.
Narzędzie utrzymuje doskonały stan zachowania, z powierzchniami i oryginalnym lakierowaniem w dużej mierze zachowanym.

Édouard Sacré
Édouard Marie Sacré był mechanikiem i konstruktorem narzędzi naukowych czynnie działającym w Brukseli od pierwszej połowy XIX wieku, należąc do rodziny zegarmistrzów i mechaników specjalizujących się w budowie precyzyjnych narzędzi. Udokumentowano go w 1841 r. jako mécanicien i w tym samym okresie jako konstruktor narzędzi fizycznych; w 1845 r. przedstawił Académie royale de Belgique precyzyjną wagę, która została pozytywnie oceniona przez Laurent-Guillaume de Konincka i chemika Jeana-Servais Stasa.
Jego działalność była ściśle związana z Musée de l'Industrie w Brukseli, gdzie później był mécanicien. Zbiory muzeum obejmowały różne narzędzia wyprodukowane przez Sacré, w tym kamerę lucidy według systemu Giovanniego Battisty Amici. Jego produkcja obejmowała narzędzia fizyczne i miar, precyzyjne wagi i aparatury metrologiczne. Sacré współpracował także z Adolphą Quetelet i Jean-Servais Stasem, dwoma kluczowymi postaciami belgijskiej nauki XIX wieku.
Szczególnie znaczące było jego powiązanie z Observatoire royal de Bruxelles. W 1849 r. inwentarz sporządzony przez Queteleta odnotowuje precyzyjną wagę wykonaną przez Sacré oraz duże drewniane mocowanie dębowe pod lunetę astronomiczną Cauchoix; w tym samym czasie dokumentacja Komisji wag i miar rejestruje narzędzia i serie wag zaprojektowane przez Sacré. Związek z otoczeniem Observatoire wpisywał się również w rodzinne tradycje: już w latach 1829–1830 Quetelet używał w swoich obserwacjach magnetycznych przenośnego urządzenia zbudowanego przez poprzedniego członka rodziny Sacré.
Édouard należał do brukselskiej rodziny zegarmistrzów i konstruktorów narzędzi, w której udokumentowano m.in. Jean-François, Charles-Antoine, Charles-Auguste i Gustave Sacré. Ta tradycja prawdopodobnie wyjaśnia wysoki poziom techniczny jego produkcji i kontakty z czołowymi belgijskimi instytucjami naukowymi. W 1866 r. Édouard Marie Sacré, mając około pięćdziesięciu lat, wciąż figuruje w Brukseli z zawodem mécanicien.
Dla grafometru podpisanego „Edᵈ Sacré – Bruxelles” przypuszczenie o autorstwie Édouarda Sacré wydaje się obecnie wiarygodne, lecz niepotwierdzone ostatecznie, ponieważ skrót Ed. może także odnosić się do Edmonda Sacré, innego członka rodziny odnotowanego od 1852 r. jako mécanicien et constructeur d'instruments. Ze względu na cechy konstrukcyjne i kontekst zawodowy, data w połowie XIX wieku pozostaje zgodna z działalnością Édouarda.