Pudełko - Drewno - Lakierowane pudełko (yun)

Lacquered Burmese tapa with lid (yun), Burma, XIX w.

Ta pudełko z pokrywką, wysokości 14 cm o średnicy 16 cm, ma owalny, lekko spłaszczony kształt i opiera się na profilowanym, lekko unoszącym się piedestale. Wykonane jest z lekkiego, toczonego drewna, prawdopodobnie rozłupanego bambusa lub drewna o niskiej gęstości, pokrytego najpierw warstwą podkładu, a następnie kilkoma kolejnymi warstwami czarnej lakowej powłoki pochodzącej z soku drzewa Melanorrhoea usitata, zwanego po birmańsku thit-si, która nadaje powierzchni charakterystyczny, głęboko czarny, pękający odcień. Dekor wykonany jest rytą styletą na wyschniętej lakierowanej powierzchni według tradycyjnej techniki zwanej yun; pod spodem warstwy lakieru ujawnia się drewno lub naturalna, czerwono-brązowa warstwa podkładu poprzez usunięcie czarnej lakierowej warstwy z wierzchu: na korpusie naczynia ciągła bordiańska fraktalna nuta wiciących się romansów o dużych kwiatach gwiaździstych z prążkowanymi płatkami i palmowymi liśćmi, barwna w sposób płynny i pewny; na pokrywie dekor przedstawia stylizowane kolby z skrzyżowanymi kratkami otoczone promienistymi liśćmi, motywy charakterystyczne dla birmańskiego repertuaru dekoracyjnego. Brzeg pokrywki i podstawkę podkreśla frędzla z owisów. Uchwyt pokrywki wykonany jest z naturalnego drewna toczonego, nielakierowanego, o kolorycie jasnego mahoniu. Wnętrze, nielakierowane, ukazuje naturalne drewno.

Birmańska lakierowana technika polega na pokryciu drewnianej lub bambusowej konstrukcji licznymi warstwami lakieru roślinnego thit-si, co nadaje przedmiotowi wytrzymałość i trwałość. Technika yun, specjalność warsztatów w Bagan i Mandalay, polega na rzeźbieniu dekoru w czarnej, stwardniałej lakierowej powierzchni za pomocą styletu, a następnie wcieraniu lakieru koloru w wgięcia, by uzyskać kontrastowy motyw, po czym usuwa się nadmiar przez polerowanie. Na wykonanie przedmiotu lakierowanego według tradycyjnych technik potrzeba wielu miesięcy.

Kulisty kształt tej pudełka, jego wyraźnie odseparowane piedestał i pokrywa z uchwytem w formie guzika są charakterystyczne dla birmańskich pudełek z ofiarami lub z betelu (paan), przeznaczonych na przechowywanie składników paan, a szerzej używanych jako pudełka na przyprawy, leki lub przedmioty toaletowe w zamożnych domach Birmanii. Tego typu przedmiot wytwarzano w warsztatach Bagan, historycznej stolicy lakieru birmańskiego, oraz w regionie Mandalaj od co najmniej XVIII wieku, z intensywną produkcją w XIX wieku za dynastii Konbaung, a potem po aneksji brytyjskiej w 1885 r. Jakość zdobienia i znakomita konserwacja lakieru, mimo widocznych pęknięć wieku, lokują ten egzemplarz w produkcji rzemieślniczej starannie wykonanej w drugiej połowie XIX wieku, przeznaczonej zarówno dla zamożnych birmańskich domów, jak i na eksport do kolonialnej Europy.