Het boek Het Leven Van R.P. Petrvs Canisivs Soc. Iesv, in 1652 te Antwerpen verschenen bij Cornelis Woons, is de allereerste Nederlandstalige biografie van Petrus Canisius (1521–1597). De uitgave verscheen vijfenvijftig jaar na het overlijden van Canisius en is opgedragen aan zijn familie en bloedverwanten. Het werk telt 436 pagina's in klein octavo-formaat (15,5 × 9,5 cm) en bevat een gegraveerde titelpagina en een paginagrote kopergravure — typisch voor de zeventiende-eeuwse Antwerpse hagiografische boekproductie, waarin tekst en beeld samen de devotionele beleving moesten ondersteunen. De contemporaine perkamenten band met Spaanse snee onderstreept dat het destijds als een waardevolle uitgave werd beschouwd, bedoeld voor langdurig gebruik in geestelijke en geleerde kringen. De schrijver: Franciscus de Smidt (1576–1659) Franciscus de Smidt was een Vlaamse jezuïet die leefde in een periode waarin de Sociëteit van Jezus in de Zuidelijke Nederlanden op het hoogtepunt van haar invloed was. Antwerpen fungeerde als een belangrijk centrum van de Contrareformatie en als een uitgeverscentrum voor katholieke literatuur die heel Noordwest-Europa bediende. De Smidt schreef binnen de hagiografische traditie van zijn orde: biografieën van vooraanstaande jezuïeten dienden niet alleen ter herinnering, maar functioneerden ook als geestelijk voorbeeld voor lezers en als instrument in de strijd tegen het protestantisme. Dat hij Canisius — toen nog niet zaligverklaard — koos als onderwerp, toont zowel ordestrots als een bewuste stap in de langzaam op gang komende verering. De Smidt overleed in 1659, zeven jaar na het verschijnen van zijn boek. Het onderwerp: Petrus Canisius (1521–1597) Petrus Canisius, geboren te Nijmegen, was de eerste Nederlander die toetrad tot de jonge Sociëteit van Jezus en wordt beschouwd als de belangrijkste katholieke theoloog van de Duitstalige Contrareformatie. Hij gold als 'Apostel van Duitsland' en als verdediger van het katholieke geloof tegen de oprukkende Reformatie. Zijn invloed reikte van het Concilie van Trente tot de oprichting van talrijke jezuïetencolleges in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. Zijn beroemde catechismus (1555) werd in tientallen talen vertaald en bleef eeuwenlang het standaardwerk voor katholiek godsdienstonderwijs. Opvallend is dat hij na zijn studiejaren slechts driemaal naar zijn geboorteland terugkeerde: bij de dood van zijn vader (1543), als onderhandelaar bij Keizer Karel V (1546) en als visitator (1565). Pas in 1864 werd hij zaligverklaard en in 1925 door Paus Pius XI heiligverklaard en tegelijk uitgeroepen tot Kerkleraar — eer die hij tijdens De Smidts leven nog niet genoot. Het belang van het werk De waarde van deze uitgave reikt verder dan de zeldzaamheid alleen. Op drie niveaus is het werk betekenisvol: 1. Religieus-historisch belang. Het boek documenteert hoe de verering voor Canisius zich vormde in een periode waarin hij officieel nog géén heilige was. De Smidt beweegt zich daarmee op de grens van wat Paus Urbanus VIII met zijn decreten over heiligenverering (1625–1634) had toegestaan. De anekdote over het wonderbaarlijk terugkerende beeldje — dat via paltsgraaf Wolfgang Wilhelm van Pfalz-Neuburg en biechtvader Dirk Rosmer s.j. uiteindelijk bij familie van Canisius belandde — laat zien hoe een ondergrondse devotie functioneerde binnen de strikte regels van Rome. 2. Literair en taalkundig belang. Als eerste Nederlandstalige biografie van Canisius vormt het werk een vroeg voorbeeld van Zuid-Nederlandse hagiografische prozakunst. Het verschijnt in een tijd waarin het Latijn nog dominant was in geleerde kringen; de bewuste keuze voor het Nederlands wijst op een lekenpubliek en op de wens om de katholieke identiteit in de volkstaal te verankeren. 3. Boekhistorisch belang. Uitgaven van Cornelis Woons uit het midden van de zeventiende eeuw zijn vandaag uitgesproken zeldzaam, zeker in contemporaine band. De gegraveerde titelpagina en de kopergravure plaatsen het werk binnen de hoogwaardige Antwerpse boekproductie van die periode. De handgeschreven aantekeningen op de schutbladen en het stempel op de eerste pagina vertegenwoordigen bovendien een eigen provenance-laag — sporen van eerdere bezitters die de receptiegeschiedenis van het boek tastbaar maken. Conclusie De Smidts Leven van Petrus Canisius is meer dan een devotionele tekst: het is een sleuteldocument voor het begrip van hoe de Zuidelijke Nederlanden hun rol als bolwerk van de Contrareformatie cultureel vormgaven. Het verbindt een Vlaamse jezuïet (auteur), een Nijmeegse Kerkleraar in spe (onderwerp) en een Antwerpse uitgever (productie) tot een drieluik dat de katholieke identiteit van het Nederlandstalige gebied in de zeventiende eeuw mede heeft helpen definiëren. Voor verzamelaars, kerkhistorici en boekhistorici is dit exemplaar daarom van uitzonderlijke documentaire waarde.