Cujas - Observationum et Emendationum - 1591

PRZECIW CIEMNOŚCIOM ŚREDNIOWIECZA: TAJNE LABORATORIUM KSIĄŻĘCIA LEGISLATORÓW
Opera będąca stolicą myśli humanistycznego prawa, Observationes et emendationes stanowią najwyższy punkt działalności krytycznej Jacquesa Cujasa, jednogłośnie uznawanego przez współczesnych za przywódcę prawoznawców. Na tych stronach prawo rzymskie nie jest już martwym materiałem z scholastyczną glosą, lecz żywym tekstem, który należy badać za pomocą narzędzi filologii, historii i logiki. Edycja z 1591 roku, wydana w Kolonii przez Ioannesa Gymnica, łączy w spójnej formie dwadzieścia cztery księgi Observationes, uzupełniając je indeksami analitycznymi i dużą tabelą genealogiczną, skupioną na sukcesji dziedziczenia — prawdziwym wizualnym tłumaczeniem idei cujasjańskiego porządku racjonalnego zastosowanego do prawa.
Wartość rynkowa
Na międzynarodowym rynku antykwarycznym, kompletne i w dobrym stanie wydania 'Observationes et emendationes' z XVI wieku zazwyczaj osiągają cenę od 1.500 do 3.000 euro. Szczególnie świeże kopie, z szerokimi marginesami i przede wszystkim z nienaruszonym dużym drzeworytem genealogicznym, mogą osiągnąć i przekroczyć 4.000 euro.

Opis fizyczny i stan
Zachowana koperta w pełnej pergaminie, z oznakami użytkowania zgodnymi z wiekiem. Okładka z marką drukarską Gymnicus (jednorożec). Duża rycina genealogiczna, złożona, poświęcona sukcesji dziedzicznej. Liczne inicjały drzeworytnicze ozdobione w tekście. Obecność kilku przebarwień i fizjologicznych śladów czasu. Pp. (2); 96 nn.; 1232; (2). W starodrukach, z wielowiekową historią, mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze są uwzględnione w opisie.

TYTUŁ I AUTOR
Obserwacje i poprawki książki XXIV.
Kolonia Agrippina, u Ioanna Gymnika, pod Monocerote, 1591.
Jacques Cujas.

Kontekst i znaczenie
Obserwacje i poprawki stanowią szczyt refleksji Cujasa nad Corpus iuris civilis. Praca jest rezultatem ponad dwudziestu lat studiów, adnotacji i sporów doktrynalnych, a jej celem jest przywrócenie prawa rzymskiego do jego pierwotnego znaczenia poprzez analizę językową tekstów, porównanie rękopisów i historyczną rekonstrukcję źródeł. W jawnej opozycji do tradycji średniowiecznych glosatorów, Cujas traktuje prawo jako warstwowy korpus tekstów, który należy poprawiać i rozumieć, a nie powtarzać. Jego dyskusje z jurystami, takimi jak François Hotman i Hugues Doneau, świadczą o centralnym miejscu tego dzieła w debacie europejskiej. Jego komentarz do De origine iuris Pomponiusza i jego nieustanna uwaga poświęcona jurystom klasycznym, takim jak Ulpian, położyły podwaliny pod to, co później nazwano philologia iuris, antycypując metody, które miały stać się centralnym punktem współczesnej krytyki tekstu. Składana tablica genealogiczna, przedstawiająca przekaz dziedziczny, nie jest prostą pomocą dydaktyczną, lecz wizualnym manifestem wreszcie czytelnego, uporządkowanego i racjonalnego prawa.

Biografia autora
Jacques Cujas (1522–1590), urodzony w Tuluzie, wykładał prawo w Bourges, Turynie, Walencji i Paryżu, kształcąc pokolenia europejskich prawników. Jako rygorystyczny humanista, uczynił powrót do źródeł rzymskich podstawą swojej metody, sprzeciwiając się średniowiecznej tradycji scholastycznej. Jego krytyczne edycje i obserwacje dotyczące klasycznych tekstów prawniczych wyznaczyły decydujące przejście od prawa średniowiecznego do prawa nowożytnego, wywierając głęboki wpływ na kulturę prawną między XVI a XVII wiekiem.

Historia druku i obiegu
„Observationes” zostały pierwotnie opublikowane w częściach między 1560 a 1578 rokiem. Wydanie kolońskie z 1591 roku jest jednym z najbardziej kompletnych i systematycznych, zawierając teksty uzupełniające, obszerne indeksy oraz narzędzia przeznaczone do użytku akademickiego. Warsztat Gymnicus, działający w Kolonii od połowy XVI wieku, należał do najbardziej autorytatywnych drukarni tekstów prawniczych i teologicznych w Cesarstwie. Drukowane z przywilejem „Caesareae Maiestatis” ad decennium, dzieło cieszyło się patronatem cesarskim i było szeroko rozpowszechnione na uniwersytetach niemieckich, francuskich i włoskich.

Bibliografia i źródła
Adamsa C3141; BM STC Książki niemieckie 204; Machiels C889; VD16 C 6065; Renouard, „Annales de la typographie Gymnica”, s. 23. 181; Carter, Prawnicy humanistyczni i druk prawa rzymskiego, s. 112–119.