Quintiliano - Oratoris Eloquentissimi - 1546

Książka ucząca rządzenia: Tajny tekst retoryki imperialnej
Wenecka edycja z 1546 roku największego dzieła Marco Fabio Quintiliana, wydana przez Hieronymusa Scotusa, stanowi jeden z absolutnych szczytów typografii renesansowej stosowanej do klasyków łacińskich. Tom ten jest prawdziwym summarium sztuki retoryki starożytnej, zarówno ze względu na pełnię tekstu, jak i na jakość opracowania edytorskiego i wizualnego. Układ dwukolumnowy, wspaniałe drzeworyty przedstawiające gramatyka w pracy, liczne ozdobne inicjały i równowaga między tekstem a komentarzem czynią z tej książki narzędzie nauki i jednocześnie obiekt najwyższych ambicji kulturowych. Scotus tworzy tom o niezwykłej sile intelektualnej i formalnej: szerokie marginesy, wyraźny druk, doskonała czytelność, zaprojektowany z myślą o zaawansowanym użytkowaniu szkolnym i uniwersyteckim. Całe dzieło Quintiliana zostało tutaj wzbogacone komentarzami Petrusa Mosellanusa, Joachima Camerariusa i Antonii Piniusa, którzy przemieniają starożytny tekst w renesansowe laboratorium filologiczne. Jest to kluczowy świadek, pozwalający zrozumieć, jak Renesans kształtował europejski kanon edukacyjny oparty na słowie, dyscyplinie umysłu i moralnym wychowaniu oratora.
Wartość rynkowa
Ciekawostki edycji piętnastowiecznych Hieronymusa Scotusa są bardzo poszukiwane, szczególnie gdy zawierają kompletne aparaty ikonograficzne, dobre marginesy i czysty tekst. Kopie w dobrym stanie osiągają solidne wyceny wśród kolekcjonerów retoryki, paleotypii weneckiej i edycji komentarzowych klasyków łacińskich. Obecność oryginalnych xilografii, komentarzy humanistycznych oraz sekcji dodatkowych, takich jak Declamazioni i indeks analityczny na końcu, ma istotny wpływ na wycenę. Egzemplarze bez inwazyjnych restauracji lub nadmiernych przycięć, jak ten opisany, stabilnie plasują się na wysokim poziomie rynku dla weneckich edycji z tego okresu.

Opis fizyczny i stan
Brak oprawy. Układ na dwóch kolumnach. Liczne inicjały drzeworytnicze ilustrowane i duże wstawki z ilustracjami przedstawiającymi gramatyka siedzącego przy biurku. Herb typograficzny Scotus na stronie tytułowej i w kolofonie. Obecność kilku błędów numeracji. Karty ogólnie dobrze zachowane, z plamami i skreśleniami spowodowanymi cenzurą. Książka sprzedawana "as is", nie podlega zwrotowi. W starodrukach, o wielowiekowej historii, mogą wystąpić pewne niedoskonałości, które nie zawsze są wymienione w opisie. Strony: (6), 8 nie numerowanych, 210, 68, (6).

TYTUŁ I AUTOR
Oratoris Eloquentissimi o nauce oratorskiej, 12 książek.
Wenecje, u Hieronymusa Scotusa, 1546.
M. Fabii Quintiliani

Kontekst i znaczenie
Dzieło Quintiliana stanowi najważniejszy starożytny traktat na temat kształcenia oratora, postrzeganego jako pełna ścieżka edukacyjna: od dzieciństwa po dojrzałość, od gramatyki po etykę, od naśladowania autorów po odpowiedzialność obywatelską. Wydanie scottiańskie z 1546 roku wzmacnia tę autorytet poprzez renesansowy aparat krytyczny, który wyjaśnia, dyskutuje i problematyzuje tekst, dostosowując go do potrzeb pedagogicznych XVI wieku. Układ w dwóch kolumnach nawiązuje wyraźnie do szkolnego, komentowanego użycia, podczas gdy drzeworyty wizualnie umieszczają książkę w ramach wielkiego projektu edukacyjnego drukarni weneckich. Obecność Declamacji i końcowego indeksu analitycznego czyni to wydanie jednym z najbardziej kompletnych i wiarygodnych świadectw humanistycznej popularności Quintiliana.

Biografia autora
Marco Fabio Quintiliano urodził się około 35 roku n.e. w Hiszpanii i prawdopodobnie zmarł około 100 roku n.e. Był najwybitniejszym nauczycielem retoryki w okresie cesarstwa rzymskiego. Działał w Rzymie jako nauczyciel, adwokat i teoretyk, uzyskując od Wespazjana pierwszą publiczną katedrę retoryki finansowaną przez państwo. Jego dzieło De Institutione Oratoria stanowi najbardziej kompleksową systematyzację wiedzy o retoryce rzymskiej i określa model idealnego oratora jako moralnie nienagannego, wykształconego i odpowiedzialnego człowieka. Przez wieki był podstawowym tekstem edukacji humanistycznej w Europie.

Historia druku i obiegu
Hieronymus Scotus, jeden z najważniejszych typografów działających w Wenecji w pierwszej połowie XVI wieku, specjalizujący się w tekstach szkolnych i klasycznych z komentarzami, stworzył w 1546 roku jedną z najbardziej ambitnych i wpływowych edycji dzieła Quintiliana. Druk ten wpisuje się w serce tradycji humanistycznej weneckiej i cieszył się szerokim rozpowszechnieniem na uniwersytetach, kolegiach i szkołach gramatyki w całej Europie. Aparat ikonograficzny i filologiczny uczynił z niego stały punkt odniesienia dla renesansowej dydaktyki retoryki.

Bibliografia i źródła
ICCU – Instytut Centralny do Katalogu Jednolitego, OPAC SBN. Obecność rekordów dotyczących wydania weneckiego z 1546 roku, wydanego przez Hieronymusa Scotusa.
EDIT16, CNCE. Rejestracja włoskich wydań XVI wieku dzieła Institutio Oratoria.
Katalog British Library. Egzemplarze szkockiej drukarni z 1546 roku w zbiorach retoryki klasycznej.
WorldCat. Międzynarodowe spisy wydań z XVI wieku Quintiliana.
Repertoria weneńskich wydań XVI wieku.
Badania nad tradycją humanistyczną Quintiliana i nad wydawnictwem szkolnym weneckim.
Krytyczna bibliografia na temat Mosellanusa, Camerariusa i Piniusa jako renesansowych interpretatorów retoryki starożytnej.

Jeśli chcesz, w kolejnym kroku mogę jeszcze bardziej podkreślić rolę pedagogiczno-polityczną oratora kwintiliańskiego lub zestawić tę edycję z tymi paryskimi i elzewirianymi.
Do zobaczenia na następnych aukcjach.