Gerhard Richter - Volker Bradke / EIS - 2010

Twee kunstenaarsboeken uit de persoonlijke archieven van Gerhard Richter, allebei eerste druk, allebei in nieuwstaat!

1 Gerhard Richter – Volker Bradke, 1966 16 mm, s/w, 14:32 min –
Uitgever: Gerhard Richter Archiv Dresden Band 6 – Dumont –
ISBN 9783832192815 jaar 2010
Hardcover van 104 pagina's met stofomslag, plus dvd, alles in nieuwstaat!

Dat Gerhard Richter een veelzijdig kunstenaar is wisten we al, maar hij blijkt in 1966 ook een film te hebben gemaakt die in Galerie Schmela gepresenteerd is, maar daarna opmerkelijk genoeg vrijwel vergeten werd. Het gaat om een film van nog geen kwartier die geen drama kent, geen verhaal, maar waarin Volker Bradke, een feitelijk onbeduidende frequente tentoonstellingsbezoeker zijn eenmalige moment of fame kreeg.

Wat Richter in deze film doet en eigenlijk tot het uiterste doorvoert is wat hij in een groot aantal van zijn “realistische” schilderijen ook al deed – kijken hoe ver je kunt gaan in het vervagen van je onderwerp, in het niet focussen. Wanneer is een mens nog herkenbaar als je de lens bewust onscherp afstelt of als je een zo grove korrel gebruikt dat je nauwelijks meer ziet wat je in beeld hebt?

Het blijkt dat je dan met bewegend beeld nog veel verder kunt gaan dan wanneer je aan het schilderen bent, dat is het verrassende van deze film. Want eigenlijk kun je dit nauwelijks een film noemen. Het is eerder een onderzoek naar de grenzen van herkenbaarheid – wanneer wordt bewegend beeld met bewegende mensen abstract? Bijna nooit, zo blijkt, want we blijven met onze geest toch invullen, en we zien toch die mens bewegen. Zo blijft Volker Bradke na al die jaren een fascinerend experiment om naar te kijken. De film is op dvd uitgebracht in een prachtig boekje met begeleidende teksten en foto’s.

2 Gerhard Richter – EIS
Uitgever – Verlag der Buchhandlung Walther König Köln 2011
– ISBN 9783865609243
Dubbelzijdig kuntenaarsboek - hardcover 96pp met stofomslag
In nieuwstaat

Een merkwaardiger kunstenaarsboek dan EIS van Gerhard Richter ben ik nog niet vaak tegengekomen. De foto’s van ijsbergen, en drijvend ijs heeft Richter gemaakt tijdens een reis naar Groenland in 1972. Het zijn niet bepaald artistiek verantwoorde foto’s of zelfs maar mooie foto’s. Het is Gerhard Richter’s persoonlijke impressie van ijs.

De foto’s zijn allemaal op hetzelfde formaat afgedrukt, 8,5 x 12,9 cm, en het boek bevat tekstblokken in hetzelfde formaat. De teksten zijn genomen uit de Brockhaus encyclopedie van 1871 over Groenland, en je begint te lezen op een zo te zien vrij willekeurige plek, de tekst lijkt geen begin of einde te hebben.

Het boek heeft nog een merkwaardigheid: het zijn twee boeken ineen, dat wil zeggen dat je, als je het boek omdraait, je ook een cover ziet, en je daar ook kunt beginnen met lezen. Dat betekent in de praktijk dat je, als je het boek leest en vooral ook bekijkt, je een aantal teksten en foto’s tegenkomt die op de kop staan.

Als je het boek “uit” hebt, draai je het om en begin je opnieuw, en dan blijken de foto’s er toch weer anders uit te zien, wat een opmerkelijk en soms heel bevreemdend effect heeft. En zo laat de kunstenaar Richter je toch ineens weer op een andere manier kijken.

Ik moet bekennen dat ik met stijgende verbazing dit boek een aantal keren heb bekeken (en fragmenten heb gelezen), want Richter krijgt het voor elkaar je met foto’s die op zich absoluut niet opzienbarend zijn toch gefascineerd te laten kijken naar een hele reeks van die foto’s. Verbluffend en heel bijzonder.