Mercuriale - De Arte Gymnastica - 1587

Pierwszy trener personalny w historii: ciało jako terapia
Wenecka edycja z 1587 roku De Arte Gymnastica Girolamo Mercuriale stanowi jeden z absolutnych szczytów literatury medyczno-naukowej Renesansu. Dzieło fundamentalne dla medycyny sportowej, traktat przywraca wysiłkowi fizycznemu rangę terapeutyczną poprzez rygorystyczny dialog między źródłami klasycznymi, bezpośrednią obserwacją kliniczną a systematycznym aparatem ikonograficznym. Wydana będąc jeszcze za życia autora, ta edycja giuntina ostatecznie umacnia europejską popularność dzieła i utrwala jego dojrzałą formę, mającą wpływać na wieki refleksję na temat związku między ruchem, zdrowiem a prewencją, dalece wykraczając poza ściśle medyczny kontekst.
Wartość rynkowa
Na międzynarodowym rynku antykwarycznym edycja wenecka z 1587 roku De Arte Gymnastica znajduje się zazwyczaj w przedziale od 3 000 do 6 000 euro, w zależności od jakości i kompletności materiału ikonograficznego, solidności strukturalnej i stanu zachowania. Obecność pełnych rycin, historyczne znaczenie dzieła jako aktu narodzin medycyny sportowej i zainteresowanie przekrojowe między historią medycyny, nauką o ciele i kulturą humanistyczną utrzymują stałe zapotrzebowanie. Wymienione defekty strukturalne i oprawa późniejsza wpływają na wycenę, nie naruszając jednak jego wartości kolekcjonerskiej.

Opis fizyczny i stan
Oprawa późniejsza z pergaminu. Własność firmowa Tommaso Codronchi z Imoly, syna lekarza Giovan Battisty Codronchi (1547–1628), znaczące świadectwo krążenia w kręgu medyczno-rodzinnym. Znaki drukarskie na stronie tytułowej i na ostatniej karcie. Liczne ryciny w drzeworycie w tekście, tradycyjnie przypisywane Pirro Ligorio do rysunków Cristoforo Coriolani, pełniące funkcję objaśniającą i dydaktyczną. Obecność glos o dawnej ręce, świadcząca o aktywnym użytkowaniu volumin. Fascik D5–6 oderwany (str. 55–56). Niewielkie naprawy na rogach pierwszych kart, niektóre przebarwienia i lekkie ślady wilgoci. W książkach dawnych, o wielowiekowej historii, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze widoczne w opisie. Str. (2); 12nn; 308; 26nn; (2).

TYTUŁ I AUTOR
O sztuce gimnastyki. Sześć ksiąg.
Wenecja, u Iiuntas, 1587.
Hieronymi Mercurialis.

Kontekst i znaczenie
Napisane w 1569 roku, De Arte Gymnastica zapoczątkowuje narodziny współczesnej medycyny sportowej, ponownie oceniając wysiłek fizyczny jako narzędzie terapeutyczne, zapobiegawcze i regulujące zdrowie. Mercuriale krytycznie interpretuje praktyki gimnastyczne starożytnej Grecji i Rzymu w świetle medycyny galenowskiej, rozróżniając między ćwiczeniami zdrowotnymi, szkodliwymi i leczniczymi, i dostosowując je do wieku, temperamentu, kondycji i specyficznych warunków patologicznych. Zespół ikonograficzny nie pełni funkcji wyłącznie ozdobnej: obrazy prowadzą czytelnika w praktycznym zrozumieniu ruchów, przekształcając książkę w prawdziwy podręcznik operacyjny przeznaczony dla lekarzy, edukatorów i arystokracji. Ta edycja z 1587 roku odzwierciedla fazę pełnej dojrzałości teoretycznej dzieła i rozpowszechnia jego model w całej Europie, wpływając na medycynę zapobiegawczą, edukację fizyczną i kulturę ciała aż po wiek nowożytny.

Biografia autora
Girolamo Mercuriale urodził się w Forlì w 1530 roku, zmarł w 1606. Lekarz, filolog i humanista, był jednym z głównych interpretatorów medycyny renesansowej opartej na krytycznym odtwarzaniu źródeł klasycznych. W Padwie, Bolonii i Pizie nauczał i był lekarzem dworu. De Arte Gymnastica jest powszechnie uważany za jego arcydzieło i jednym z najbardziej wpływowych tekstów w historii medycyny prewencyjnej.

Historia druku i obiegu
Pierwsze wydanie De Arte Gymnastica ukazało się w Wenecji w 1569 roku, z dedykacją kardynałowi Alessandro Farnese. Nastąpiły powiększone i poprawione wznowienia w latach 1569–1573, później dedykowane cesarzowi Maksymilianowi II, oraz istotne wydanie paryskie w 1577 roku. Weneckie wydania z 1587 i 1601 roku ukazały się, gdy Mercuriale był jeszcze przy życiu, i stanowią najbardziej autorytelną tradycję tekstową. Po śmierci autora ukazały się późne wznowienia w 1644 i 1672 roku, ta ostatnia z interpolacjami i aktualizacjami nie zawsze wiernymi oryginalnemu tekstowi.

Bibliografia i źródła
EDIT16, inwentaryzacja włoskich wydań XVI wieku: wpis Mercuriale, De Arte Gymnastica (do zweryfikowania pod kątem konkretnej kolacji edycji).
ICCU – OPAC SBN: rekordy wydań weneckich 1569, 1573, 1587, 1601.
Siraisi, N. G., Medycyna średniowieczna i wczesnego renesansu, Chicago, 1990, s. 185–198.
Siraisi, N. G., Medicine and the Italian Universities, Leiden, 2001, s. 312–320.
Singer, C., Krótka historia medycyny, Oxford, 1928, s. 203–208.
Wear, A., Knowledge and Practice in English Medicine, Cambridge, 2000, str. 45–48 (dla europejskiego odbioru Mercuriale).
Grafton, A., Defenders of the Text, Cambridge, 1991, pp. 214–218 (metodą filologiczną zastosowaną w medycynie)
Thorndike, L., A History of Magic and Experimental Science, New York, tom V, s. 476–482 (dotyczący związku między ciałem, nauką a starożytną tradycją).