Sale - Voyageurs Modernes - 1760

ŚWIAT W SALONIE OSWIECENIA: CZTERY TOMY WIEDZY, EZOTERYKI I ŚWIATEŁ
Francuska edycja Les voyageurs modernes, ou Abrégé de plusieurs voyages faits en Europe, Asie & Afrique (Paryż, 1760) jest tłumaczeniem i adaptacją części nowoczesnej wielkiej compilacji angielskiej o tytule
An Universal History, from the Earliest Account of Time, w szczególności tzw. „Modern Part”, opublikowanej w Londynie od 1747 roku.
Dzieło angielskie nie było napisane przez jednego autora, lecz przez zespół redaktorów.
Francuska wersja z 1760 roku nie jest dosłownym pełnym tłumaczeniem, lecz abrégé (wybiórczy skrót), który przeorganizowuje i syntetyzuje materiał angielski, by dopasować go do gustu i publiczności oświeceniowej we Francji.
Ta edycja z 1760 roku Les voyageurs modernes, ou Abrégé de plusieurs voyages faits en Europe, Asie & Afrique stanowi jedno z najważniejszych streszczeń literatury podróżniczej XVIII wieku, zaprojektowane po to, by wśród wykształconej publiczności, nie będącej specjalistami, przedstawić uporządkowany zbiór najważniejszych eksploracji i opisów ludów. Dzieło to jest ściśle wyprowadzone, jako streszczenie i tłumaczenie, z Modern Part z An Universal History, from the Earliest Account of Time, monumentalnej uniwersalnej historii w wielu tomach publikowanej w Londynie między 1747 a 1768 rokiem, zorganizowanej i redagowanej przez grupę historyków, orientalystów i kompilatorów angielskich.
WARTOŚĆ RYNKOWA
Serie kompletne w czterech tomach Les voyageurs modernes, ówczesne wydania siedemnastowieczne, zazwyczaj na rynku antykwarycznym europejskim plasują się w zakresie wartości od 500 do 800 euro, z silnymi wahaniami zależnymi od jakości wczesnych opraw, świeżości cięć i ogólnego stanu. Egzemplarze w pełnej skórze, z czerwonymi wstawkami i nacięciami, w dobrym stanie, mają tendencję do zajmowania środkowo-wyższej części przedziału cenowego.

OPIS FIZYCZNY I STAN
Cztery tomy. Wczesne oprawy w pełnej skórze z wstawkami skórzanymi i tytułami złotem; czerwone równomierne cięcia. Karty mają lekkie przebarwienia i brązowienie, typowe dla epoki. Struktura solidna, ślady użytkowania lekkie, ale zgodne z wiekiem. W starych książkach, o wielosetletniej historii, mogą występować pewne niedoskonałości, nie zawsze wymienione w opisie. Pp. (4); 20; 436; (4). (4); 6; 364; (4). (4); 12; 386; (4). (6); 10; 412; 8 nn.; (4).

TYTUŁ CAŁKOWITY I AUTOR
Les voyageurs modernes, ou Abrégé de plusieurs voyages faits en Europe, Asie & Afrique.
Paryż, Chez Nyon, Guillyn, Hardy, 1760.
AA.VV. (z An Universal History, Modern Part).

KONTEKST I ZNACZENIE
Les voyageurs modernes wpisuje się w rozległą tradycję XVIII-wiecznej literatury podróżniczej, ale wyróżnia się charakterem streszczeniowym i dydaktycznym: nie jest relacją z własnych, bezpośrednich eksploracji, ani egzotyczną powieścią, lecz mapą mentalną świata, stworzoną dla czytelników europejskich burżuazyjnych lub arystokratycznych, zainteresowanych zrozumieniem zależności między kulturami, obyczajami i różnymi geografami. Tekst odzwierciedla ideał oświeceniowy uporządkowania wiedzy w sposób racjonalny: podróż staje się narzędziem porównania i klasyfikacji, a nie jedynie narracyjnym wydarzeniem.

BIOGRAFIE ANGIELSKICH WSPÓŁAUTORÓW
George Sale (1697–1736)
Angielski uczony orientalista i wykładowca, zapamiętany przede wszystkim z głośnego przekładu Koranu na angielski (1734), który wpłynął na europejskich pisarzy owej epoki. Wykształcony w Canterbury, pracował jako prawnik i orientalista, przyczyniając się do różnych projektów o szerokim zasięgu kulturowym, w tym do An Universal History, dla której napisał kluczowe sekcje, w tym wstęp kosmologiczny. Jego wszechstronne wykształcenie łączyło prawnicze, filologiczne i historyczne kompetencje, przyczyniając się do encyklopedycznego stylu angielskiego dzieła, z którego wywodzi się Les voyageurs modernes.

George Psalmanazar (1679?–1763)
Ciekawa postać pierwszej nowoczesności brytyjskiej: prawdopodobnie urodzony we Francji lub Niemczech, w Londynie stał się znany, przedstawiając się jako rzekomy autochton Formozy, publikując fikcyjny opis miejscowych obyczajów i języka. Później przyznał się do oszustwa i zajął się erudycją i przekładem, stając się jednym z redaktorów An Universal History. Jego doświadczenie „humanistycznego oszusta” wpłynęło na kształt narracyjny i opisowy materiałów geograficznych i kulturowych zawartych w wielkiej historii.

Archibald Bower (1686–1766)
Szkocki historyk, którego życie oscylowało między różnymi wyznaniami religijnymi, zaczynając od jezuitów, przechodząc do anglikanizmu i wielokrotnie powracając do tych wyborów. Uczestniczył w redakcji An Universal History, przyczyniając się do historii Rzymu i innych wątków narracyjnych. Jego klasyczne wykształcenie i kontrowersyjna kariera religijna uczyniły go istotną postacią brytyjskiej dyskusji historycznej swoich czasów.

John Campbell (1708–1775)
Szkocki historyk i kompilator, znany ze swoich wkładów do encyklopedystycznych dzieł XVIII wieku. Uczestniczył w redakcji An Universal History, przyczyniając się do narracji o wydarzeniach i kontekstach współczesnych. Jego najważniejszym dziełem pozostają Lives of the Admirals, lecz jego biegłość w historiografii świata nowożytnego czyniła go cennym w kolektywnej kompozycji angielskiego dzieła.

John Swinton (1703–1777)
Szkocki antykwariusz i historyk, działający w pierwszej połowie XVIII wieku, przyczynił się do różnych części An Universal History, ze szczególnym uwzględnieniem części chronologicznych i genealogicznych. Jego doświadczenie akademickie i antykwaryczne pomogło ukształtować narracyjny i dokumentacyjny porządek dzieła.

HISTORIA WYDANIA I OBIEG
Les voyageurs modernes zostało wydane w Paryżu przez Nyon, Guillyn i Hardy w 1760 roku, w czasie gdy angielskie i francuskie opracowania encyklopedyczne szeroko krążyły w przekładach i adaptacjach. Francuska wersja jest częścią zjawiska kulturowego transnarodowego, które widziało przepływ idei i wiedzy poza granicami językowymi, czyniąc materialną tradycję brytyjskiego piśmiennictwa dostępną dla czytelników kontynentalnej Europy.

BIBLIOGRAFIA I ODNIESIENIA
ICCU/OPAC SBN: rekord Les voyageurs modernes, Paris 1760
WorldCat: lokalizacje egzemplarzy edycji francuskiej i powiązane warianty
An Universal History, from the Earliest Account of Time, London 1747–1768, wkład Sale’a, Psalmanazara, Bowera, Campbella, Swintona
Studia nad literaturą podróżniczą i historiografią encyklopedyczną XVIII wieku (do uzupełnienia o specjalistyczne repertoria).