Sassoferrato - Tiberiade - 1587

NIEWIDZIALNY BRZEG: CZYJE SĄ TERENY WYNURZONE PO POWODZI ??
PIERWSZE WYDANIE - Tiberiade przedstawia jeden z najbardziej zaskakujących momentów refleksji prawnej w renesansie: naturalny krajobraz, rzeka zmieniająca bieg, sporny region staje się dla Bartola z Sassoferrato laboratorium nowej nauki o prawie. W tej pierwszej włoskiej edycji z 1587 roku, naj wpływniejszy prawnik średniowieczny i humanista przetwarza na obrazy, diagramy i obserwacje „geometryczne” starożytny problem powodzi, wysp rzecznych i zmienności nurtu wodnego, ustanawiając zasady, które długo będą wpływać na doktrynę cywilną. To nie tylko traktat techniczny: to przemiana krajobrazu w żywy tekst prawny, który potrafi ukazać, jak władza prowadzi się również poprzez pomiar ziemi i rządzenie rzekami.
MARKET VALUE
Pierwsze włoskie wydanie (Rzym, 1587) nie jest powszechnie dostępne na rynku. Nieliczne egzemplarze pojawiające się w ostatnich latach wykazują znaczną zmienność cen, zwykle w granicach od 2.500 do 5.500 euro, w zależności od jakości pergaminu, stanu ilustracji drzeworytnych i integralności kolacjon.- Obudowa z epoki pergaminowej, jak w obecnym egzemplarzu, zwiększa wartość kolekcjonerską. Obecnie nie ma do sprzedaży egzemplarzy u głównych specjalistycznych sprzedawców.
DK:
OPIS FIZYCZNY I STAN
Stary oprawa w pergaminie miękkim, z tytułem rękopiśmiennym na grzbiecie i na dolnym brzegu; pergamin poplamiowany, ale stabilny. Herb drzeworytny na froncie; znak drukarski na kolofon; liczne ilustracje drzeworytowe w tekście. Nieliczne przebarwienia i plamy. Str. (2); 8nn; 190; 2nn; (2).
NUROWANY TYTUŁ I AUTOR
La Tiberiade.
Rzym, Gigliotto, 1587.
Bartolo da Sassoferrato.
KONTEKST I ZNACZENIE
To dzieło powstało z bezpośredniego doświadczenia Bartola podczas wykładów w Perugii: z obserwacji z góry biegu Tybru, prawnik przekształca krajobraz w pytanie teoretyczne. Czyje są tereny wynurzone po powodzi? Co dzieje się, gdy rzeka zmienia koryto? Czy wyspy utworzone przez prądy należy uznawać za własność publiczną czy prywatną? Odpowiadając na te pytania, Bartolo opracowuje innowacyjne podejście łączące prawo romanowe, miejscowe zwyczaje i zaskakujące zastosowanie narzędzi geometrycznych, przewidujące formę proto-naukowej analizy terytorialnej. Tiberiade zyskuje tym samym podwójną wartość: jest to podstawowy tekst w historii prawa cywilnego, a jednocześnie świadectwo spotkania geografii, hydrauliki i teorii własności. Riccardi określa go jako pierwszego autora, który traktował geometrycznie podział powodzi, uznając to dzieło za fundament w myśli prawnej o krajobrazie rzecznym.

BIOGRAFIA AUTORA
Bartolo da Sassoferrato (1313–1357), jeden z najważniejszych prawników Średniowiecza i humanizmu prawniczego, był profesorem w Pizie i Perugii i autorem obszernego korpusu traktatów i komentarzy do prawa rzymskiego. Jego wpływ był tak duży, że formuła „nemo jurista nisi bartolista” stała się przestrogą w sądach i na europejskich uniwersytetach. Wybitny interpretator źródeł justyniańskich, Bartolo opracował nowoczesne koncepcje na temat relacji między władzą, terytorium, autonomią gmin a własnością prywatną, mając przy tym wyjątkową zdolność przekładania konkretnych przypadków na abstrakcyjne zasady.

WYDANIE I OBIEG DRUKARNI
Pierwsze wydanie: Roma, Gigliotto, 1587. Dzieło, rzadkie, zostało wydrukowane w okresie odnowionego zainteresowania Bartolo, zwłaszcza w kwestiach prawa terytorialnego i jurysdykcji hydraulicznej. Obecność licznych drzeworytów i diagramów geometrycznych czyni to wydanie szczególnie interesującym pod kątem typograficznym. Prawdopodobnie ograniczona nakład, krążące głównie między prawnikami, inżynierami hydraulicznymi i urzędnikami publicznymi, z praktycznym zastosowaniem w sporach granicznych wzdłuż Tybru i innych rzek we Włoszech.

BIBLIOGRAFIA I ODNOŚNIKI
Riccardi I, 92.
Zob. także USTC (dla wariantów i lokalizacji egzemplarzy).
Dla kontekstu prawnego bartolisty: Pennington, The Prince and the Law, 1200–1600.
Dla związku między prawem a geografią w renesansie: Fioravanti, Bartolo e la costruzione dello spazio giuridico.