Cicerone / Manuzio - De Philosophia - 1546

ANCORA E DELFINO: PRZEWODNIK I TRADYCJA ALDYŃSKA W PEŁNI RENESANSU
Piękne inicjały rubricowane czerwienią i błękitem wykonane ręką współczesną.
Wenecka edycja z 1546 r. dzieł filozoficznych Cycerona, drukowana przez Pawła Manuzio, stanowi jeden z najważniejszych momentów przekazu humanistycznego myśli klasycznej w pełnym renesansie. Wydana przez bezpośredniego spadkobiercę aldynskiej tradycji drukarskiej, ta dwutomowa kolekcja umacnia europejską dystrybucję filozofii cyceronowej poprzez rygor filologiczny i elegancję typograficzną weneckiej drukarni.
Projekt wydawniczy wpisuje się w linię kulturową zapoczątkowaną przez Alda Manuzio i kontynuowaną przez jego syna Pawła, który poświęcił szczególną uwagę publikowaniu dzieł Cycerona, uważanych za fundament edukacji humanistycznej. Obecność słynnej marki typograficznej – kotwica i delfin – symbolu domu wydawniczego i motta festina lente – potwierdza przynależność dzieła do najbardziej autorytatywnej tradycji typograficznej Renesansu.
Te dwa tomy zawierają obszerne fragmenty korpusu filozoficznego Cycerona, wraz z scholia i coniecturae Pawła Manuzio, który filologicznie ingerował w wiele mroków tekstu, przyczyniając się do stabilizacji renesansowej tradycji tekstualnej.
WARTOŚĆ RYNKOWA
Wydania aldowe redagowane przez Pawła Manuzio zajmują stabilną i prestiżową pozycję na rynku antikwaryzmatycznym. Egzemplarze w dwóch tomach dzieł filozoficznych Cycerona, drukowane w 1546 r., zwykle mieszczą się w przedziale od 2 000 do 5 000 euro, z możliwymi podwyżkami za świeże, marginesowe i dobrze zachowane kopie.

OPIS FIZYCZNY I STAN
Dwa tomu. Latero z okładką z maroquinonu o szyldzie z żyłkami i ozdobnymi polami w złocie; ślady zużycia; gildowane brzegówki. Znaki typograficzne drzeworytowe aldynskie przedstawiające kotwicę z delfinem obecne na frontonach, tytułach wewnętrznych i na kartach końcowych. Piękne inicjały rubricowane przez kolejną rękę, w czerwieni i błękicie. Obecność starodrukowych marginesowych adnotacji rękopiśmiennych świadczących o lekturze i erudyjnym używaniu dzieła. Czyste i dobrze naniesione atramentem karty, pewne fenologiczne przebarwienia charakterystyczne dla papieru z XVI wieku. W księgach bibliotecznych o długiej plastycznej historii mogą występować pewne niedoskoności, które nie zawsze ujawniono w opisie.
Vol. I: str. (6); 8 nn.; 294; 18 nn.; 112; 64 nn.; (2).
Vol. II: str. (4); 4 nn.; 426; 32 nn.; (6).

NAJWAŻNIEJSZY TYTULEK I AUTOR
M. Tullii Ciceronis De Philosophia.
Venetiis, Paulus Manutius Aldi filius, 1546.
Marcus Tullius Cicero.

DZIAŁA ZAWARTE W DWÓCH TOMACH
Tom I
Academicarum quaestionum (libri II)
De finibus bonorum et malorum (libri V)
Tusculanarum quaestionum (libri V)
Tom II
De natura deorum (libri III)
De divinatione (libri II)
De fato (liber I)
De legibus (libri III)
De universitate (liber I)
Q. Ciceronis de petitione consulatus ad Marcum fratrem (liber I)
Ponadto tom zawiera scholia i coniecturae filologiczne Pawła Manuzio na liczne problemy tekstowe dzieł Cicerona.

KONTEKST I ZNACZENIE
Dzieła filozoficzne Cycerona stanowiły jeden z filarów europejskiego kształtowania edukacji humanistycznej. Dzięki jego dialogom filozoficznym Cyceron tłumaczył i adaptował na język łaciński główne doktryny filozoficzne Greków, czyniąc refleksje szkół akademickich, stoickich i epikurejskich dostępnymi dla świata rzymskiego, a później średniowiecznego.
W renesansie te teksty były postrzegane nie tylko jako traktaty filozoficzne, lecz także jako najwyższe wzorce łacińskiego elokuju. Uniwersytety i europejskie szkoły humanistyczne używały Cycerona jako podstawy do nauczania retoryki, filozofii moralnej i kultury klasycznej.
Wydanie Paolo Manuzio zyskuje szczególną wagę, ponieważ łączy tradycję filologiczną humanistyczną ze ścisłością edytorską typografii weneckiej. Jego krytyczne uwagi i noty przyczyniają się do zrozumienia licznych trudnych fragmentów, nadając dziełu funkcję dydaktyczną oprócz filologicznej.

BIOGRAFIA AUTORA
Marco Tullio Cicerone (106–43 p.n.e.), mówca, filozof i rzymski polityk, była jedną z kluczowych postaci późnej Republiki. Słynny z politycznych i procesowych przemówień, odegrał także decydującą rolę w transmisji filozofii greckiej do świata łacińskiego.
Jego dzieła filozoficzne, tworzone głównie w ostatnich latach życia, opracowały oryginalne podsumowanie głównych nurtów myśli greckiej. Poprzez dialogi takie jak De finibus, Tusculanae disputationes i De natura deorum, Cyceron przyczynił się do stworzenia łacińskiego słownika filozoficznego, który miał ogromny wpływ na filozofię średniowieczną i renesansową.

HISTORIA I KRĄŻENIE DRUKU
Pierwsze edycje drukowane dzieł Cycerona ukazywały się już w drugiej połowie XV wieku, lecz to warsztat aldynski ugruntował systematyczną dystrybucję w kręgach humanistycznych. Aldo Manuzio promował już publikację klasyków łacińskich w precyzyjnych i czytelnych edycjach; jego syn Paweł kontynuował ten program edytorski, zwracając szczególną uwagę na dzieło Cycerona.
Edycja z 1546 r. należy do dojrzałej fazy typografii weneckiej, gdy aldynia była jednym z najbardziej prestiżowych znaków wydawniczych w Europie. Te tomy szeroko krążyły po uniwersytetach i bibliotekach humanistycznych, przyczyniając się do kształtowania kultury klasycznej w XVI wieku.

BIBLIOGRAFIA I ODNOŚNIKI
Adams, Catalogue of Books Printed on the Continent of Europe 1501–1600, C 1644.
EDIT16 (CNCE), nr 12270.
USTC, rekordy dotyczące edycji Venice, Paulus Manutius, 1546.
Renouard, Annales de l’Imprimerie des Alde, pp. poświęcone produkcji Paola Manuzio.
ICCU / OPAC SBN, rekordy dotyczące weneckiej edycji z 1546 r.