Pomponio Mela - De Situ Orbis - 1761

STARY ŚWIAT ILUSTROWANY: MANUSKRYPTY, IMPERIUM I ILUMINISTOWA KARTOGRAFIA
Ta edycja z 1761 r. De situ orbis Pomponiusza Meli reprezentuje istotny moment w ponownym odkrywaniu iluministycznym geografii klasycznej, filtrowanej przez rygor filologiczny angielski i wzbogaconej nowoczesnym aparatem kartograficznym. Tekst, oparty na zebraniu rękopisów z Anglii i Irlandii, wpisuje się w erudycyjną tradycję, która zamierza przywrócić antyk w jego najczystszej formie, ale jednocześnie odczytuje go w świetle nowych poznanych danych geograficznych. 26 kart, wyrytych i złożonych (tu z brakiem jednej), przemienia dzieło z prostego tekstu klasycznego w narzędzie wizualne interpretacji świata, tworząc dialog między geografią rzymską a nowoczesną kartografią. Egzemplarz doskonale ilustruje to przejście: od autorytetu tekstu do jego naukowej wizualizacji.
RYNEK WARTOŚCI
Ilustrowane edycje siedemnastowieczne De situ orbis z aparatem kartograficznym są stosunkowo poszukiwane, zwłaszcza gdy zawierają kompletne mapy i w dobrym stanie. Egzemplarze kompletne zwykle mieszczą się w przedziale od 700 do 1 400 euro, z wyższymi wartościami za kopie szczególnie świeże lub w wieku, z ekskluzywnymi, współczesnymi oprawami.
OPIS FIZYCZNY I STAN
Oprawa późniejsza, twarda okładka z połową skórzaną, naroża, grzbiet z czterema żebrami, z czarnym wstawką i tytułem w złocie. Ilustrowany 26 kartami geograficznymi wybitymi na mosiądzu i złożonymi. Mapy z typowymi przebarwieniami i brązowieniem; obecne współczesne noty posiadaczy, które dodają historycznego zainteresowania egzemplarzowi. W starych księgach z wiekowymi historiami mogą występować pewne niedoskonałości, które nie zawsze znajdują się w opisie. Stron 6; 2 nn; 64; 30 nn; (6).
PEŁNY TYTUŁ I AUTOR
De situ orbis libri tres.
Etonae, Joseph Pote, 1761.
Pomponiusz Mela.
KONTEXT I ZNACZENIE
De situ orbis Pomponiusza Meli, skomponowany w I wieku n.e., to jedna z najstarszych latynskich prac geograficznych, które przetrwały do naszych czasów, stanowiąca fundamentalne świadectwo rzymskiej wizji świata. Wydanie z 1761 r. wpisuje się w angielską tradycję filologiczną, charakteryzującą się silnym zainteresowaniem krytycznym rekonstrukcją tekstów poprzez systematyczne porównywanie rękopisów. Dodatek bogatego aparatu kartograficznego odzwierciedla ewolucję wiedzy geograficznej: tekst antyczny nie jest już tylko studiowany, lecz reinterpretowany i „mapowany” zgodnie z wiedzą nowoczesną. Tego rodzaju wydanie świadczy o przejściu od geografi opisowej do nauki wizualnej i porównawczej, gdzie antyk staje się bazą dla nowego zrozumienia globalnego.
BIOGRAFIA AUTORA
Pomponiusz Mela (I w. n.e.) był rzymskim geografem pochodzącym z Hispanii Baetica. Działał za cesarza Klaudiusza, autor De situ orbis, skrótu geograficznego w trzech księgach opisującego znany świat według peryplograficznej struktury, tj. podążając brzegami i mórz. Jego dzieło, choć zwięzłe, miało długą fortunę w średniowieczu i renesansie, stając się tekstem odniesienia dla dawnych poznawców geograficznych aż do epoki nowożytnej.
HISTORIA WYDANIA I OBIEG
De situ orbis był szeroko rozpowszechniany drukiem już od XV wieku, z licznymi edycjami humanistycznymi i renesansowymi, często wzbogacanymi o erudyjne komentarze. W XVIII wieku zainteresowanie tekstem odżyło dzięki krytycznej filologii i integracji z narzędziami kartograficznymi. Edycja Eaton (Joseph Pote) z 1761 r. wyróżnia się zwłaszcza zwróceniem uwagi na rękopisy brytyjskie i zestawem kart, wpisując się w kontekst angielskiej kultury antykwarycznej. Obecność tablic rycinowych złożonych czyni te wydania szczególnie podatnymi na utratę, tak jak w opisywanym egzemplarzu.
BIBLIOGRAFIA I REFERENCJE
ICCU/OPAC SBN: do weryfikacji dla edycji Eaton 1761 (rekord specyficzny niejednoznacznie identyfikowany bez dodatkowych danych)
WorldCat: Pomponiusz Mela, De situ orbis, Eaton (Reading), 1761 (OCLC do weryfikacji pod kątem wariant)
British Library Catalogue: edycje Pomponiusza Meli z XVIII wieku, w tym angielskie wydania z aparatem kartograficznym
Brunet, Manuel du libraire, III, kol. 1647 (wejście Mela)
Graesse, Trésor de livres rares et précieux, IV, s. 488
Sabin, Dictionary of Books Relating to America, nr 47474 (dla wydań o geograficznym interesie)
Goff, Incunabula in American Libraries (dla historii drukarskiej tradycji, pierwsze edycje)
Do weryfikacji: pełna liczba kart geograficznych przewidywanych w edycji Eaton 1761 i precyzyjna identyfikacja kartiny brakującej