Afrykańska figura ochronna Bakongo – Kongo.

Niezwykle rzadki, stary, ekspresyjny przedstawiciel ludu Bakongo z Kongo (Kongo) w Kongu.

Takie figurki służą do osobistej ochrony i do leczniczego otwarcia w toni brzucha.

Wysokość całkowita wynosi 19 cm.

Ta rzeźba pochodzi z połowy XX wieku i została zakupiona w prywatnej kolekcji w Belgii w 1948 roku, wraz z certyfikatem autentyczności.

Kongo liczą około trzech milionów ludzi. Obecni w trzech państwach – Demokratyczna Republika Konga, Angola i Republika Konga – Kongo zajmują region ujścia rzeki Kongo. Liczne podgrupy tworzą rozległy kompleks kulturowy Kongo, wśród których znajdują się Vili, Woyo i Yombe. Plemiar ten wykształcił różnorodne style artystyczne, a sztuka Kongo jest jednym z najlepiej znanych.

Kongo demonstrują skrajną różnorodność swoich tradycji przy ważnych okazjach, takich jak inwestytura wodza czy pogrzeby. Kongoński panteon był niewielki: jeden wszechmocny bóg, który nadawał uzdrawiające moce królowi, nganga i szefom kultu. Oprócz tkanin o dużej renomie, Kongo mieli sztukę grobową w postaci zdobionych stel i grobowych posągów wykonanych z kamienia, bardzo często przedstawiających wodza siedzącego skrzyżowanymi nogami w zadumie. Niektóre z tych posągów kładły się na grobach, by wspierać duchy zmarłych w przejściu do świata zmarłych. Drewiane rzeźby przedstawiały królewskie żony, myśliwych, muzyków i uzdrowicieli. Ich postawy są zróżnicowane: czasem padają na kolana w wyrazie szacunku, głowa lekko odchylona do tyłu; kobiety mogą być przedstawione siedzące z dzieckiem trzymanym za szyję lub karmionym. Policzki są okrągłe, twarz, starannie oddana, realistyczna. Patyna jest gładka, niekiedy piersi są zdobione śladami scarifikacji. Na podstawie lub ciele występują bogate geometrzyczne wzory, które mogą mieszać się z delikatnymi znakami scarifikacji. Figury używane były do odganiania niebezpieczeństwa dla matek podczas porodu i do ochrony zdrowia dziecka. Posągi phemba, znane także jako posągi upamiętniające, były projektowane dla kobiet, które straciły dziecko i chciały mieć kolejne. Te rzeźby, zwykle wyrafinowane i bardzo eleganckie, miały sprzyjać takim szczęśliwym wydarzeniom.

Skuteczność posągu matki zależała od godności figury i jej młodości (pokazanej przez jędrność piersi) oraz biżuterii, która potęgowała jego piękno i status.

Chociaż większość rzeźb wykonana jest z drewna, wielu ważnych egzemplarzy wykonano również z metalu i żelaza. Wśród nich liczne metalowe figury wyraźnie inspirowane misjonarzami portugalskimi — m.in. statuetki świętych chrześcijańskich. Oprócz figur, produkowano także krzyże, wykonane z mosiądzu lub brązu (metodą odlewu wosku traconego).

Fetysze paznokci (nail) i lustra stanowią unikalne i ważne zjawisko w rzeźbie Kongo. U Kongo wszystkie te fetysze nazywane są nkisi. Nkisi oznacza „lekarstwo”. Historycznie wyróżniano dwa typy nkisi — publiczne i prywatne, z pewnymi odgrywającymi kluczowe role społeczne, jako źródła władzy dla mieszkańców terenów wiejskich i osób spoza dworu. Najprościej rzecz ujmując, nkisi reprezentuje zbiornik z materiałami wzmacniającymi lub „lekarstwami” zwanymi bilongo. Substancje magiczne mogą zawierać krew wraz z materiałem zwierzęcym, roślinnym i mineralnym. Wierzono, że nadawały fetyszowi moc i umożliwiały adeptowi kontakt z duchem. „Leki” zwykle osadzano w jamach w brzuchu, głowie lub plecach, aby uruchomić działanie działania wzmacniającego. Nkisi, odpowiednio wyposażone w magiczne substancje i dodatki przez nganga lub lekarza, miały moc działać na różne sposoby. Istnieją cztery główne typy nkisi używane do różnych celów. Nkondi to fetysze złych wróżb, zwykle zbrojnie trzymające włócznię lub nóż, natomiast npezo są równie złowrogie, lecz mniej groźne w postawie. Na moganga to figury dobroczynne, które chronią przed chorobami i złymi duchami. Pomagają myśliwemu i wojownikowi; natomiast mbula chronią przed czarami. Wszyscy nkisi mogą być używani do różnych celów, a ich znaczenie jest ambiwalentne. Fetysze mogą także przedstawiać zwierzęta: dwugłowego psa, a czasem małpę.