Tidiani Shitou (1933–2000) - Toi et moi (1975)

Fotografia argentique - Podpisane

Poprzez nazwiska Seydou Keita czy Malik Sidibé w Zachodzie upowszechniła się afrykańska fotografia, w której dominującą rolę odgrywa postać ludzka, podkreślająca popularność studiów fotograficznych od lat 60. do lat 90. Jednak wiele innych fotografów, również pracujących w studiu, czeka na odkrycie. I po raz pierwszy, w Lyonie, galeria sztuki i fotografii daje taką możliwość. Zachwycające obrazy dubli (podwójnych wizerunków) malijskiego artysty Tidiani Shitou (1933–2000) czerpią źródło z artystycznych i kulturowych specyfików Afryki Zachodniej. Specyfiki formalne: pomyślmy o symetriach, hieratyzmie i energii statuary, oraz specyfiki symboliczne. Jego podwójne portrety, portrety rodziców, przyjaciół, dalekie od ograniczania się do figuralnego wyrażania braterskiej miłości badenya (synowie tej samej matki), przekładają na inne typy więzi uczuciowych między jednostkami. Podkreślają głęboką więź łączącą dwie osoby. Sztuka fotografa polega na przekładaniu tej więzi na podobieństwo symboliczne, nasilając podobieństwo między nimi za pomocą pozy, ubrań (czasem pożyczonych), dodatków, symetrii kompozycji, aż do stworzenia iluzji całkowitej identyfikacji, podobieństwa dubla. Jego portrety właśnie celebrują relację, jednocześnie ją przedstawiając, korzystając ze symboli: stereotypowe bliźniacze obrazy, które spotykamy również w rzeźbie i w wielu innych przedmiotach codziennego użytku w Afryce Zachodniej. Nie są to zdjęcia bezpośredniego, realistycznego obrazu jednostek, lecz ukazanie dualizmu osoby i modelu idealnego, jaki stanowi para bliźniaków będąca fundamentem mitów początkowych. Bliźniacy, chronieni przez bogów, choć czasem postrzegani jako złowrogie, przynoszą szczęście i symbolizują porozumienie i równość. Są przypomnieniem pochodzenia świata i pobudzają wyobraźnię bardzo plenną w Afryce Subsaharyjskiej.Idea, że każdy poszukuje swojego alter ego, swojej komplementarnej duszy-szafy, swojego bliźniaka, stanowi bardzo popularny w Afryce Zachodniej motyw podwójnego portretu, często utożsamianego z portretem bliźniaczym. Portret, w którym jednostka nie znika na rzecz dubla, lecz wręcz powiększa się przez swoją zdwojenie. Tidiani Shitou udowadnia, w portretach o wysokiej wartości historycznej, etnologicznej i artystycznej, że estetyka zdecydowanie współczesna może służyć myśli tradycyjnej. Pokazuje również, że dzięki fotografii klienci mogli odzyskać swoją własną wizję siebie, a nawet ją odtworzyć, poprzez granie różnymi warstwami własnej rzeczywistości i wynalezienie własnej nowoczesności i własnej historii. Przedmiot ten animuje to „twórca obrazów” będący pośrednikiem między widzialnym a niewidzialnym: osiągnąć, dzięki opanowaniu odpowiedniego środka wyrazu, ujęcie mentalnego obrazu radykalnego dualizmu osoby. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933–2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, uznawany przez długo czas za najlepszego fotografa swojego regionu, tworzył od lat 70. do 2000 roku w swoim Studio Photo Gangal w Mopti, obszernie dzieło. Składa się z portretów, ale także obrazów uroczystości i ceremonii wykonanych w czerni i bieli, a potem w kolorze. Yoruba urodzony w Nigerii, na początku był szwalnią i handlarzem. W Mali pod koniec lat 1950., zakończył w Gao w 1962 roku, gdzie był szkolony przez nigeryjskiego fotografa Mahamane Awani, potem w Bamako, gdzie związał się z Malick Sidibé, zanim dotarł do Mopti. Tam kontynuował szkolenie u malijskiego fotografa Bosco Maïga i otworzył studio w 1971. Jednak ciekawy wszystkiego, nigdy nie przestawał podróżować po Afryce Subsaharyjskiej, by chłonąć nowe idee w kontakcie z fotografami i artystami. Jego ostry, czuły i zabawny wzrok spoczął na jego rodakach w szerokim spektrum portretów. Peulowie, Bozo, Dogon, Sarakole, Bella i Yoruba przyszli do Studio Photo Kodak w Mopti (miasto o dużym znaczeniu handlowym na skrzyżowaniu dróg do Djenné, Timbuktu i kraju Dogon) ze względu na różnorodność poz, liczne akcesoria udostępnione im oraz wysoką jakość obrazów. Na skrzyżowaniu modeli wyłaniających się ze studia fotograficznego Zachodu i lokalnego dziedzictwa, rozwinął swoją wiedzę w Mali. Z pewnością był jednym z wybitnych popularyzatorów portretu Ibeji, podwójnego portretu naświetlanego techniką nakładania, opracowanego przez Yorubów w ramach kultu bliźniąt. Używał aparatów 6x6, potem jednego polowego aparatu dla koloru. Choć jego portrety dziś świadczą o elegancji i fantazji epoki, stanowią one bogatsze dokumenty historyczne i antropologiczne o kulturach, a przede wszystkim odzwierciedlają artystyczną pracę związaną z marzeniami modeli, które aspirowały do innej rzeczywistości idei. Kilka fotografii Shitou weszło do prywatnych kolekcji i do Muzeum Sokkelund w Kopenhadze. Zostały pokazane na Spotkaniach Fotograficznych Bamako w 2001 roku i w Indiana University Art Museum w kwietniu 2007 roku. C. Angelo Micheli