Ilya Chashnik (1902-1929) - Architecton

Niezwykle rzadki relief autorstwa rosyjskiego artysty Ilii Chasznikowa. To dzieło należy do nielicznych przykładów trójwymiarowego «architektonu», prac inspirowanych architektonami mistrza Ilii Chasznikowa, Kazimierza Malewicza. Dzieło ma wymiary 42,5 x 22,5 x 2 cm. Praca jest sygnowana i datowana z tyłu i powstała w Witebsku (obecnie Białoruś), skąd wywodziła się organizacja artystyczna UNOVIS (pod kierownictwem Kazimierza Malewicza), która wyemigrowała z Moskwy. Do tego obrazu dołączona jest także foto‑książka amerykańskiego dziennikarza Johna Bausmana oraz kopia korespondencji między George Costakisem a Johnem Bausmanem (patrz niżej).

Pochodzenie

Kolekcja rodziny Ilyi Chasznikowa, Moskwa
Kolekcja George’a Costakisa, Moskwa
John Watts Baer Bausman III, Greenwich, USA – dar od George’a Costakisa (1973)
Holenderski kolekcjoner (2016, po śmierci Johna Bausmana)

COA
Alexander Arsamastev, który w tej chwili pracuje nad Catalogue Raisonné El Lissitzky’ego, wydał w 2025 roku COA potwierdzające autentyczność dzieła.

John Bausman
W 1973 roku amerykański dziennikarz Associated Press, John Bausman, jako pierwszy Zachodni dziennikarz odwiedził później słynnego kolekcjonera George’a Costakisa. Podczas tej wizyty Bausman zrobił zdjęcia prac wiszących w mieszkaniu Costakisa i sporządził notatki, które później wykorzystał przy pisaniu swojego artykułu. Po publikacji artykułu Costakis posłał do Johna Bausmana list z podziękowaniem. Kopia (cyfrowa) tego listu z podziękowaniem i odpowiadający mu kupon pocztowy zostaną dostarczone nabywcy.

Ilya Chashnik
Il’ia Grigor’evich Chasznik urodził się 20 czerwca 1902 roku w przeciętniej żydowskiej rodzinie w Łucicie, na Łotwie. Większość dzieciństwa spędził w Witebsku i w wieku jedenastu lat opuścił szkołę, aby pracować w małej warsztacie zegarmistrzowskim.

W latach 1917–1919 studiował sztukę u lokalnego artysty Iurieja (Jahudy) Pen’a, a w 1919 roku przeprowadził się do Moskwy, by uczęszczać do dopiero co otwartych VKhUTEMAS [Wyzsza Instytucja Sztuk i Techniki]. Zaledwie kilka miesięcy później przeniósł się do Instytutu Sztuki w Witebsku, by studiować u rosyjsko‑żydowskiego malarza ludowego i awangardzisty Marca Chagalla. Szybko zafascynował się dziełem Kazimira Malewicza, założyciela suprematyzmu. Malewicz również uczył na tej uczelni, zanim uzyskał doktorat i przejął kierownictwo w zimie 1919–1920. El Lissitzky był również krótko mentorem Chasznikowa, zanim wyjechał na Zachód.

Kiedy Chasznik rozpoczął naukę u Malewicza, jego obrazy przeszły radykalną przemianę. Chasznik rozwijał własny charakterystyczny styl w idiomie suprematystycznym i kontynuował idee Malewicza na temat abstrakcji i nie‑figuratywności, tworząc zawieszone, geometryczne formy przecinane płaszczyznami. Podczas gdy Malewicz malował prace białe na białym tle, otulone delikatną ciszą i prostotą, Chasznik przestawił się na bardziej dynamiczne prace, w których czarny stał się dominującym elementem.

Wspólnie z kilkoma innymi utalentowanymi studentami z klasy Malewicza – Nikolai Suetin, Vera Ermolaeva i Lev Iudin – Chasznik brał udział w organizowaniu grupy POSNOVIS [Następcy Nowej Sztuki], później przemianowanej na UNOVIS [Bezpośrednicy Nowej Sztuki], i wnosił swój wkład w wszystkie ich wystawy. Szczególna więź przyjaźni i twórczej współpracy połączyła go z Suetinem, która przetrwała aż do jego przedwczesnej śmierci w 1929 roku.

Co więcej, będąc jeszcze w Witebsku, pomagał Malewiczowi w 1921 roku w opracowaniu programu nauczania dla wydziału Architektury i Technologii w Witebsku.

Gdy lokalne władze wygnęły UNOVIS z Witebska w 1922 roku, Chasznik, Suetin, Ermolaeva i Iudin podążyli za Malewiczem do Piotrogrodu, by dołączyć do GINKhUK. W okresie piotrogrodzkim/Leningradu Chasznik poświęcił się badaniu możliwych zastosowań sztuki suprematystycznej w życiu codziennym.

Pracował jako projektant wspólnie z Suetinem w Państwowej Porcelanie Lomonosov i od 1923 roku współpracował z INKhUK [Instytut Kultury Artystycznej] nad tkaninami, plakatami i budynkami. Od 1925 roku współpracował także z Konstantinem Rozhdestvenskim w Instytucie Sztuki Dekoracyjnej. W 1927 roku oboje – Chasznik i Suetin – przystąpili do bram architektów Aleksandra Nikolsiego, gdzie pracowali nad projektami tapet i schematami kolorów dla malowanych budynków.

Pod koniec dekady ożenił się z Cecilią Gorodnową, która w 1929 roku urodziła im syna (też o imieniu Il’a). Niestety tego samego roku zmarł wielki malarz awangardy i innowator podczas nieudanej operacji appendektomii. Pomimo młodej śmierci pozostaje jednym z najwybitniejszych uczniów Malewicza i pamiętnym orędownikiem supremacjonizmu.