Wazon - 40. 399 - Porcelana

VILLEROY & BOCH – OKAZAŁA WAZA GABINETOWA Z POKRYWĄ, MODEL 399, BELGIA

Producent: Villeroy & Boch, według odczytu oznaczenia fabrycznego
Pochodzenie: Belgia, zgodnie z oznaczeniem kraju produkcji
Datowanie: Pierwsza połowa XX wieku, prawdopodobnie około 1910–1930
Rodzaj obiektu: Dekoracyjna waza gabinetowa z dopasowaną pokrywą
Numer modelu: 399
Oznaczenie wielkości: 40
Materiał: Ceramika szkliwiona z wielobarwną dekoracją i złoconymi detalami
Technika dekoracji: Dekoracja roślinna w wielu kolorach, ze złoceniami
Wymiary: Wysokość około 40–41 cm; maksymalna średnica brzuśca około 20 cm
Konstrukcja: Dwa elementy: korpus oraz dopasowana pokrywa
Estymacja aukcyjna: 350–550 EUR

1. Charakterystyka i typologia obiektu

Reprezentacyjna waza dekoracyjna o okazałej, amforowej sylwetce, przeznaczona do ekspozycji we wnętrzu. Przedmiot składa się z korpusu oraz dopasowanej pokrywy, zwieńczonej ozdobną sterczyną. Rozbudowana forma, wielobarwna kompozycja roślinna i złocone detale nadają naczyniu wyraźnie dekoracyjny charakter.

Korpus wyróżnia się szerokim, pełnym brzuścem, którego profil łagodnie zwęża się w kierunku szyi i dolnej partii naczynia. Górna część przechodzi w węższy otwór, a symetrycznie rozmieszczone uchwyty podkreślają architekturę formy. Zestawienie zaokrąglonego brzuśca z węższą szyją i pokrywą tworzy harmonijną, pionowo zorganizowaną sylwetkę.

Waza nie jest jedynie prostym pojemnikiem ceramicznym. Jej proporcje, uchwyty, pokrywa oraz rozłożona na powierzchni dekoracja zostały podporządkowane funkcji reprezentacyjnej. Jest to typ obiektu, który miał stanowić samodzielny element wystroju salonu, gabinetu lub eleganckiego wnętrza mieszkalnego.

Zachowanie pokrywy ma znaczenie dla kompletności wizualnej całego przedmiotu. Pokrywa stanowi integralny element kompozycji, zamyka formę od góry i dopełnia sylwetkę naczynia. Przy ocenie aukcyjnej należy jednak odróżnić wizualne dopasowanie obu elementów od udokumentowanego potwierdzenia ich pierwotnej, fabrycznej przynależności do jednego zestawu.

2. Forma, proporcje i opracowanie plastyczne

Najważniejszym elementem konstrukcji jest obszerny, zaokrąglony brzusiec. Jego płynny profil zapewnia szeroką powierzchnię dla dekoracji kwiatowej, a jednocześnie nadaje naczyniu stabilny i pełny wygląd. Przejście od brzuśca do szyi jest wyraźne, lecz pozbawione ostrego załamania, dzięki czemu sylwetka pozostaje spójna.

Szyja jest stosunkowo wąska w stosunku do najszerszej partii korpusu. W jej okolicy umieszczono dwa symetryczne uchwyty o profilowanej linii. Elementy te wzbogacają bryłę, tworząc wizualne przejście pomiędzy korpusem a pokrywą. Ich wykończenie współgra ze złoconymi akcentami pozostałych części naczynia.

Pokrywa ma wypukły, kopulasty profil i zwieńczenie w postaci dekoracyjnej sterczyny. Jej kształt stanowi naturalne przedłużenie górnej partii wazy, a złocony detal na szczycie przyciąga uwagę i zamyka kompozycję pionową. Dopasowanie pokrywy do korpusu jest istotne zarówno dla estetyki, jak i dla katalogowego opisu kompletności.

Proporcje naczynia, przy wysokości około 40–41 cm i maksymalnej średnicy brzuśca około 20 cm, nadają mu charakter dużego obiektu dekoracyjnego. Waza ma wyraźną obecność przestrzenną, a jej zdobienie pozostaje czytelne również z pewnej odległości.

3. Materiał ceramiczny i powierzchnia szkliwiona

Korpus wykonano z ceramiki pokrytej szkliwem o kremowym, kościsto-białym odcieniu. Jasne tło stanowi podstawę dla wielobarwnego ornamentu i złoconych detali, pozwalając uzyskać mocny kontrast pomiędzy powierzchnią naczynia a dekoracją.

W przekazanym opisie materiał został określony jako terre de fer, znany również pod angielskim określeniem ironstone. Nazwy te odnoszą się do określonych rodzajów twardej ceramiki, jednak sama kremowa barwa czerepu ani wygląd powierzchni nie wystarczają do jednoznacznego potwierdzenia składu masy. Bez dokumentacji technologicznej lub specjalistycznego badania bezpieczniej opisać materiał jako szkliwioną ceramikę dekoracyjną.

Szkliwo tworzy gładkie, jasne podłoże, na którym rozmieszczono motywy roślinne. Zróżnicowanie barw i złocone akcenty sprawiają, że powierzchnia nie jest odbierana jako jednolita, lecz jako dekoracyjna kompozycja podporządkowana kształtowi naczynia.

Na powierzchni widoczna jest siatka drobnych spękań szkliwa, określana jako kraklura lub craquelure. Zjawisko to może powstawać w wyniku różnic naprężeń pomiędzy szkliwem a ceramicznym czerepem. Jego obecność należy uwzględnić w opisie stanu zachowania, ale nie może być traktowana samodzielnie jako dowód określonego wieku, producenta lub autentyczności.

4. Wielobarwna dekoracja roślinna

Najbardziej wyrazistą cechą artystyczną wazy jest dekoracja kwiatowo-roślinna, rozłożona na jasnym tle korpusu. Kompozycja obejmuje duże, stylizowane kwiaty oraz ulistnienie, opracowane w kontrastowych barwach. Motywy dostosowano do zaokrąglonej powierzchni brzuśca, dzięki czemu ornament podkreśla przestrzenny charakter naczynia.

Paleta kolorystyczna obejmuje odcienie czerwieni, karminu, purpury, różu, ochry, turkusu i zieleni. Ciepłe barwy kwiatów kontrastują z chłodniejszymi tonami części roślinnych, tworząc dekorację o wyraźnej intensywności wizualnej. Kremowe tło łagodzi zestawienia kolorystyczne i pozwala zachować czytelność poszczególnych motywów.

Stylizowane kwiaty stanowią główny punkt zainteresowania, natomiast liście i elementy roślinne uzupełniają kompozycję i prowadzą wzrok wzdłuż korpusu. Ornament nie pełni wyłącznie funkcji wypełniającej. Jest integralną częścią projektu, współpracującą z profilem brzuśca i podkreślającą jego objętość.

Dekoracja nawiązuje do europejskiej tradycji ceramiki ozdobnej, w której motywy botaniczne wykorzystywano zarówno w wyrobach użytkowych, jak i przedmiotach przeznaczonych do reprezentacyjnych wnętrz. W tym przypadku skala naczynia, bogata paleta barw i złocone wykończenia wzmacniają jego gabinetowy charakter.

Bez dokumentacji warsztatowej nie należy jednak przypisywać dekoracji konkretnej technice wykonania z całkowitą pewnością. Nie można rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie wyglądu, czy kontury naniesiono transferem, a następnie ręcznie wypełniono kolorem, czy też zastosowano inną kombinację technik dekoratorskich. Dlatego właściwym określeniem katalogowym pozostaje wielobarwna dekoracja roślinna na szkliwionej powierzchni.

5. Złocenia i wykończenie detali

Złocone akcenty pełnią ważną rolę w ogólnym opracowaniu plastycznym wazy. Wyróżniają wybrane krawędzie i elementy konstrukcyjne, w tym partie uchwytów, obrzeża oraz sterczynę pokrywy. Metaliczny połysk kontrastuje z kremowym tłem i intensywnymi kolorami dekoracji roślinnej.

Złocenia porządkują wizualnie formę, akcentując jej najważniejsze punkty. Na pokrywie podkreślają zwieńczenie, natomiast na korpusie wzmacniają podział pomiędzy poszczególnymi elementami bryły. Dzięki temu ornament kwiatowy i wykończenie metalicznym kolorem nie konkurują ze sobą, lecz tworzą wspólną kompozycję.

Wygląd złocenia może zależeć od zastosowanego preparatu, sposobu aplikacji, temperatury utrwalania oraz późniejszego użytkowania. Bez analizy materiałowej nie można wiarygodnie określić jego dokładnego składu ani potwierdzić, że zastosowano złoto o próbie 24 karatów. W opisie aukcyjnym właściwe jest określenie „złocone detale” lub „dekoracja ze złoceniami”.

Przy ocenie stanu należy zwrócić uwagę na ciągłość złocenia, ewentualne przetarcia, ubytki i różnice w połysku. Te informacje mogą mieć znaczenie dla ostatecznej wyceny, ponieważ zachowanie dekoracyjnego wykończenia wpływa na odbiór wizualny całego przedmiotu.

6. Oznaczenia fabryczne i identyfikacja

Na spodzie naczynia znajdują się okrągły stempel, liczby 399 i 40 oraz ręcznie nacięty znak przypominający literę T lub F. Zgodnie z przekazanym odczytem stempla widoczny fragment nazwy obejmuje końcowe litery „EROY”, a dolna część oznaczenia zawiera napis odnoszący się do Belgii, odczytywany jako „BELGIQUE” lub „MADE IN BELGIUM”.

Odczyt znaku został przedstawiony jako podstawa przypisania wazy do Villeroy & Boch. W dokumentacji aukcyjnej należy rozróżnić odczyt widocznych fragmentów stempla od pełnego potwierdzenia konkretnego wariantu znaku i zakładu produkcyjnego. Fragment napisu może być istotną wskazówką identyfikacyjną, lecz pełna atrybucja wymaga zgodności układu graficznego całego stempla z udokumentowanym oznaczeniem producenta.

Numer 399 jest oznaczeniem znajdującym się na spodzie naczynia. Może pełnić funkcję numeru modelu, formy lub wzoru, jednak bez katalogu fabrycznego nie można definitywnie określić jego pierwotnego znaczenia.

Oznaczenie 40 stanowi drugą informację liczbową. Możliwe, że odnosi się do wariantu formy lub wielkości, ale jego interpretacja jako formalnego oznaczenia rozmiaru wymaga dokumentacji producenta. Wymiary obiektu należy zatem podawać niezależnie, na podstawie rzeczywistego pomiaru.

Ręcznie nacięty znak przypominający T lub F może być oznaczeniem warsztatowym. Nie ma jednak wystarczających podstaw, aby bez dodatkowych źródeł przypisać go konkretnemu formierzowi, malarzowi lub inspektorowi kontroli jakości.

Zestawienie stempla i oznaczeń liczbowych stanowi ważny element dokumentacji przedmiotu. W katalogu aukcyjnym należy je odnotować dokładnie, unikając nadawania poszczególnym znakom znaczeń, których nie potwierdzają zachowane materiały źródłowe.

7. Kontekst historyczny producenta

Historia Villeroy & Boch należy do najważniejszych rozdziałów europejskiej produkcji ceramicznej. Początki działalności rodziny Boch sięgają 1748 roku, kiedy François Boch wraz z synami rozpoczął produkcję ceramiki w Lotaryngii. Z kolei Nicolas Villeroy rozwijał działalność ceramiczną od końca XVIII wieku. W 1836 roku przedsiębiorstwa obu rodzin połączyły się, tworząc firmę Villeroy & Boch. .

Firma rozwijała produkcję przemysłową, doskonaliła technologie ceramiczne i poszerzała ofertę o wyroby przeznaczone na rynki międzynarodowe. W XIX wieku znaczenie miały zarówno innowacje w zakresie materiałów, jak i rozwój technik reprodukcji dekoracji, które umożliwiały wytwarzanie dużych serii ceramiki przy zachowaniu wysokiego poziomu opracowania powierzchni.

Należy jednocześnie rozróżnić historię Villeroy & Boch od historii belgijskiej manufaktury Boch Frères Keramis w La Louvière. Zakład Keramis został utworzony w 1841 roku przez Jeana-François Bocha i rozwijał się jako belgijska fabryka ceramiki powiązana historycznie z rodziną Boch. Jest to jednak odrębna historia zakładu, której nie należy automatycznie utożsamiać z miejscem produkcji każdego wyrobu noszącego nazwę Villeroy & Boch. .

W latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku europejskie wzornictwo ceramiczne rozwijało się w otoczeniu kilku równoległych tendencji, od dekoracyjnych form wywodzących się z secesji po bardziej uporządkowane rozwiązania Art Déco. Historia producenta potwierdza, że w latach dwudziestych i trzydziestych wzornictwo Art Déco i modernistyczne podejście do formy odgrywały istotną rolę w europejskiej produkcji. Nie stanowi to jednak samo w sobie dowodu na dokładne datowanie tego egzemplarza. .

8. Analiza stylistyczna

Waza łączy klasyczną, amforową konstrukcję z bogatą dekoracją roślinną i złoconymi detalami. Sama forma nawiązuje do tradycji reprezentacyjnych naczyń dekoracyjnych, w których ważną rolę odgrywały symetria, wyraźnie zarysowany brzusiec oraz zamknięcie w postaci pokrywy.

Dekoracja roślinna przywołuje estetykę przełomu XIX i XX wieku, kiedy motywy kwiatowe zajmowały istotne miejsce w sztuce użytkowej. Organiczne kształty kwiatów i liści kontrastują z uporządkowaną konstrukcją naczynia. W ten sposób powierzchnia ceramiczna zyskuje dynamikę, podczas gdy bryła pozostaje stabilna i symetryczna.

Intensywna paleta kolorów, zestawienie ciepłych czerwieni i purpur z chłodnym turkusem oraz wyeksponowane złocenia nadają dekoracji mocny charakter wizualny. Nie jest to kompozycja ograniczona do subtelnego ornamentu, lecz wyraziste opracowanie powierzchni, które ma być dobrze widoczne na tle wnętrza.

W odniesieniu do dokładnego kierunku stylistycznego należy zachować ostrożność. Bez potwierdzonego datowania, katalogu modelu lub dokumentacji dekoracji nie można kategorycznie określić wazy jako wzorcowego przykładu secesji albo Art Déco. Najtrafniej opisać ją jako europejską ceramikę dekoracyjną o formie amforowej, z wielobarwną dekoracją kwiatową i złoconymi akcentami.

9. Stan zachowania i kompletność

Waza zachowała korpus i dopasowaną pokrywę, które wspólnie tworzą pełną, zamkniętą kompozycję. Pokrywa ze sterczyną ma istotne znaczenie dla estetyki przedmiotu, ponieważ dopełnia sylwetkę i stanowi zwieńczenie całego projektu.

Na powierzchni występuje kraklura szkliwa. W dokumentacji należy ją odnotować jako widoczną cechę powierzchni. Nie powinna być jednak automatycznie określana jako potwierdzenie stuletniego wieku ani jako gwarancja autentyczności.

Przed publikacją aukcji warto sprawdzić i opisać ewentualne pęknięcia czerepu, wyszczerbienia krawędzi, ubytki dekoracji, naprawy, ślady klejenia oraz stopień zachowania złoceń. Jeśli takich wad nie stwierdzono, można odpowiednio uzupełnić opis po bezpośredniej kontroli obiektu. Bez takiej kontroli nie należy deklarować bezwarunkowo idealnego ani całkowicie oryginalnego stanu zachowania.

Ze względu na szkliwioną powierzchnię i złocone detale zalecane jest ostrożne obchodzenie się z przedmiotem. Do czyszczenia nie należy używać środków ściernych ani agresywnej chemii, która może uszkodzić dekorację. Nie należy także zakładać, że naczynie jest wodoszczelne, zwłaszcza jeśli szkliwo jest spękane.

10. Walory kolekcjonerskie i ekspozycyjne

Najważniejszymi walorami obiektu są jego duży format, rozbudowana sylwetka, dekoracja kwiatowa w wielu kolorach, złocone detale oraz zachowana pokrywa. Połączenie tych cech sprawia, że waza może pełnić funkcję samodzielnego elementu dekoracyjnego, bez konieczności zestawiania jej z innymi przedmiotami.

Kremowe tło i nasycone barwy ornamentu zapewniają wyrazisty efekt wizualny. Złocenia dodają powierzchni akcentów świetlnych, szczególnie w miejscach profilowania uchwytów i pokrywy. Przy ekspozycji istotne jest równomierne oświetlenie, które pozwoli odczytać zarówno formę, jak i kolorystykę dekoracji, bez nadmiernych refleksów na szkliwie.

Dla potencjalnego nabywcy znaczenie będą miały również czytelność oznaczeń na spodzie, zgodność pokrywy z korpusem oraz szczegółowa dokumentacja stanu zachowania. Fotografie powinny obejmować całą wazę z przodu i z tyłu, ujęcia dekoracji, pokrywy, uchwytów, złoconych detali oraz wyraźne zdjęcie spodu z widocznym stemplem i numerami.

11. Estymacja aukcyjna

Proponowana estymacja: 350–550 EUR.

Przedział ten uwzględnia dekoracyjny charakter wazy, jej znaczny rozmiar, wielobarwną kompozycję roślinną, złocone detale oraz zachowaną pokrywę. Na ostateczną atrakcyjność rynkową wpływają także potwierdzenie producenta i datowania, stan szkliwa, zachowanie dekoracji oraz ewentualne uszkodzenia lub naprawy.

Przypisanie do Villeroy & Boch powinno być przedstawione zgodnie z odczytem stempla, z zachowaniem ostrożności w zakresie dokładnego zakładu i daty produkcji. Nie należy uzasadniać wyceny niepotwierdzonymi twierdzeniami o limitowanej serii, 24-karatowym złocie ani rzadkości modelu.

Podsumowanie katalogowe

Duża dekoracyjna waza ceramiczna z dopasowaną pokrywą, o amforowej formie, kremowym tle, wielobarwnej dekoracji kwiatowo-roślinnej i złoconych detalach. Na spodzie znajduje się okrągły stempel odczytywany jako oznaczenie Villeroy & Boch z odniesieniem do Belgii, a także numery 399 i 40 oraz ręcznie nacięty znak. Obiekt reprezentuje europejską ceramikę dekoracyjną pierwszej połowy XX wieku i wyróżnia się okazałymi proporcjami, bogatą kolorystyką oraz zachowaniem pokrywy.

Estymacja aukcyjna: 350–550 EUR.