VITRUVIUS - De Architectura - 140 nice woodcuts - 1522

(ARCHITEKTURA; ILUSTROWANA, SZTUKA WYDAWNICTWA) Marcus VITRUVIUS POLLIUS (880-70 p.n.e. - Po 15 p.n.e.); Sextus Julius FRONTINUS (około 30–103)
M. Vitruvii De Architectura libri decem nuper maxima diilgentia castigati atq; excusi, additis, Julij Frontini de aqueductibus libri propter materiae affinis tatem [Colophon: Impressum Florentiae, per haeredes Philippi Iuntae, 1522]
§ Dwie części w jednym tomie, 8vo (165x103); 192, 24, [20] kart. Drukarskie urządzenie na karcie tytułowej, bogato ilustrowany 140 pięknymi drewnorytami. Wyprawa w XIII wiek na skóce pergaminowej, minimalne ślady użytkowania na kilku kartach, ładny egzemplarz, na krystalicznym papierze.
Zorganizowana w dziesięć ksiąg De Architectura została napisana między 30-20 p.n.e. Jako jedyny zachowany traktat architektoniczny starożytności pełnił rolę wszechstronnego przewodnika po projektach budowlanych dedykowanych cesarzowi Augustowi. Dzieło obejmuje wszystko, od obozów wojskowych i akweduktów po maszyny i urządzenia pomiarowe, łącząc wiedzę grecką i rzymską z praktycznym inżynierstwem. Sławne zasady użyteczności, siły i piękna wywarły wpływ na architektów przez wieki, chociaż wyprzedza największe innowacje architektoniczne Rzymu, takie jak kopuły i żelbetowe sklepienia. De Architectura przedstawia się jako traktat eklektyczny — próba stworzenia organicznej syntezy greckich i hellenistycznych teoretycznych wglądów i wniosków płynących z praktyki budowlanej — a jednocześnie jako kanoniczny tekst, wszechstronne i wieloaspektowe dzieło o licznych implikacjach i wnioskach, będące jedynym ocalałym źródłem rozwoju teorii architektonicznych w klasycznej starożytności. Dzieło Witruwiusza przewiduje, w humanistycznym sensie, centralność postaci architekta i jego sztuki, i ustanawia jako niezbędny warunek konieczny potrzebę harmonijnej syntezy wiedzy i zrozumienia, która uczyni go nie tylko organizatorem i kodyfikatorem przestrzeni, ale jej interpretatorem i hermeneutą. Od XV wieku traktat stał się źródłem interpretacyjnym, modelem dialogu oraz inspirującą podstawą teoretycznych zasad sztuki architektonicznej, na tyle, że Vincenzo Scamozzi, wenecki architekt i autor traktatów z XVI wieku, po uważnym i wytrwałym przestudiowaniu dzieła stwierdził, iż Witruwiusz „omówił wszystko, lub przynajmniej najtrudniejsze i istotne aspekty architektury i potrzeb architekta; gdyby wielu było tego świadomych, nie chwaliliby się tak łatwo byciem architektami, nie znając prawie, co od nich wymaga.” Druga illustrata edycja Giunta, w nowym kursywie italikowym, z 1513 r. edytowana przez dominikańskiego brata Giovanniego Giocondo z Werony (1435-1515), ważną postać wśród wczesnych renesansowych antyków. Dzieło Witruviusza zostaje poprzedzone przez De aquaeductibus urbis Romae Juliusza Frontinusa, „ouvrages d'une grande utilité pour la connaissance de l'architecture ancienne” (Hoefer XVIII, 913).; Cicognara 699: „Questa edizione non é dissimile da quella del 1513., se non in quanto che gli errori nella prima..., sono in questa corretti”;.. Pierwsze ilustrowane wydanie dzieła Witruwiusza ukazało się w Wenecji w 1511 r. dzięki Giovanniemu Tacuino, redaktorowi, a Giovanni Giocondo stworzył 136 drewnorytów ilustrujących tekst. Wydanie ponowiono w 1513 r. przez braci Giunta w Florencji, w małym rozmiarze kieszonkowym, z pomniejszonymi rozmiarami oryginalnych drewnorytów i dodatkowymi czterema ilustracjami oraz De aquaeductibus urbis Romae Frontinusa. W 1522 r., po śmierci Giocondo, Giunta opublikowała kolejne wydanie, w którym zastosowano nowe znaki pisma kursywą, skasowano inicjały autorskie i tekst zrewidowano, ale użyto tych samych ilustracji z poprzedniego wydania. Ta nowa kieszonkowa edycja była bardzo innowacyjna w ówczesnej epoce, stając się dostępna zarówno dla wykształconych czytelników czytających po łacinie, jak i dla szerszej publiczności, która dzięki obrazom zyskała dostęp do nowego języka starożytności. Brat Franciszkanin Fra Giovanni Giocondo (ok. 1433–1515) był włoskim humanistą, architektem i inżynierem. Dzieło Frontinusa to oficjalny raport napisany na koniec I wieku dotyczący stanu akweduktów Rzymu; Frontinus został mianowany Komisarzem Wód przez cesarza Neron w roku 96 n.e.
 LUCIA A. CIAPPONI Fra Giocondo Da Verona and His Edition of Vitruvius. In: Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, vol. 47, 1984, pp. 72-90; ADAMS V-904; Berlin Kat. 1800; Camerini 172 (wrong collation); FOWLER 396; SANDER 7697