Galeno - Second Livre de Galien - 1558

APOSTHEMIE, ZWELLINGEN, TUMOREN EN ANDERE LICHAMELIJKE KLACHTEN: GALEN VOOR DAGELIJKS GEBRUIK
Vooral in de zestiende eeuw, met name bij vertalingen in de volkstaal die bestemd waren voor beoefenaars, was het heel gebruikelijk om alleen het tweede boek te drukken, omdat dat als directer bruikbaar in de dagelijkse praktijk werd beschouwd.
Het Tweede Livre de Galien à Glaucon is niet het tweede deel van een verminkt werk, maar het tweede deel van een conceptueel tweeluik, dat onafhankelijk werd overgeleverd en vaak afzonderlijk werd gedrukt tijdens de Renaissance.
Galen van Pergamon schreef twee afzonderlijke boeken gericht aan Glaucon:
Het eerste boek behandelt de algemene oorzaken van apostemen (tumoren, zwellingen, ontstekingen), met een meer theoretische en fysiopathologische benadering.
Het tweede boek behandelt daarentegen de classificatie, evolutie en behandeling van reeds gevormde apostemen: dit is het meest klinische, praktische en "bruikbare" deel voor de arts.
Het eerste boek circuleerde afzonderlijk, werd niet vertaald of werd opgenomen in grotere Galenische verzamelingen in het Latijn.
In de context van Lyon werd het Tweede Livre als therapeutisch op zichzelf staand beschouwd, en daarom ook redactioneel aantrekkelijk, zelfs op zichzelf staand.
Deze zeldzame en elegante Lyon-editie uit 1558 van het Tweede Boek van Galenus aan Glaucon vertegenwoordigt een van de belangrijkste momenten in de receptie van Galenus van Pergamon in de Franse volkstaal tijdens de Renaissance. Met commentaar van Martin Akakia en vertaling van Guillaume Chrestien maakt het werk een van de fundamentele teksten van de Galenische pathologie, gewijd aan apostematies en zogenaamde 'abnormale tumoren', toegankelijk voor een breder medisch publiek. Deze editie, gedrukt in Lyon door Benoît Rigaud en Jean Saugrain, maakt deel uit van de grote Lyonse uitgeversperiode van de zestiende eeuw, toen geneeskunde, filologie en klinische praktijk samensmolten in boeken van hoge typografische kwaliteit en gedegen professionaliteit. Het boek getuigt van een geneeskunde die nog steeds sterk theoretisch was, maar al wel gericht op de praktische behandeling van het zieke lichaam.
marktwaarde
Op de antiquarische markt is er op de Franse markt voor zestiende-eeuwse werken van Galenus, met name de exemplaren die in Lyon zijn gedrukt en specifiek voor artsen bestemd waren, een constante en grote vraag. In dit specifieke geval maken de goede staat van het binnenwerk, de complete tekst, de fraai uitgevoerde perkamenten rugband en de relatieve zeldzaamheid van de editie het mogelijk om de waarde van dit exemplaar, in de huidige Europese marktcontext, te schatten tussen € 1.200 en € 1.600, met mogelijke variaties afhankelijk van de interesse van de verzamelaar in de renaissancegeneeskunde in de volkstaal en in de Lyonse productie.

FYSISCHE BESCHRIJVING EN TOESTAND - VOLLEDIG
In de zestiende eeuw, met name bij vertalingen in de volkstaal die bestemd waren voor praktiserende artsen, was het heel gebruikelijk om alleen het tweede boek te drukken, omdat dat als directer bruikbaar in de dagelijkse praktijk werd beschouwd. Het eerste boek circuleerde apart, werd niet vertaald of werd opgenomen in grotere Galenische verzamelingen in het Latijn.
Volledig lederen band op de rug. Eigendomssignaturen zijn op de titelpagina uitgewist. Er zijn enkele pagineringsfouten als gevolg van het drukken, een niet ongebruikelijk verschijnsel bij Lyon-uitgaven uit die periode, en wat verspreide verkleuring. In oude boeken, met een geschiedenis die meerdere eeuwen omspant, kunnen er onvolkomenheden voorkomen die niet altijd in de beschrijving worden vermeld. Pp. (4); 242; 8nn; (8).

Volledige titel en auteur
Het tweede boek van Galien.
Lyon, Par Benoît Rigaud en Jean Saugrain, 1558.
Galenus van Pergamon.

Context en Belang
Galens verhandeling aan Glaucon neemt een centrale rol in binnen de antieke pathologietheorie. Hij behandelt het thema van apostematies als een zichtbare en lichamelijke manifestatie van interne humorale onevenwichtigheden. De verspreiding ervan in de Franse volkstaal in de 16e eeuw beantwoordde aan een groeiende behoefte aan praktische geneeskunde, gebaseerd op klassieke autoriteit maar toepasbaar in de dagelijkse klinische praktijk, buiten de exclusieve omgeving van Latijnse universiteiten. Lyon, een Europees centrum voor medische en farmaceutische uitgeverijen, bleek de ideale omgeving voor dit type publicatie, dat in staat was om leerstellige strengheid, heldere uiteenzetting en professionele bruikbaarheid te combineren. De editie uit 1558 getuigt van Galens volledige integratie in de medische kennis van de Renaissance, niet als een auteur uit het verleden, maar als een levende gids voor het begrijpen, classificeren en behandelen van ziekten.

Biografie van de auteur
Galenus van Pergamon werd geboren in 129 na Christus en stierf rond 216 na Christus. Hij was arts, chirurg en filosoof en wordt, samen met Hippocrates, beschouwd als de grondlegger van de westerse geneeskunde. Zijn theoretisch systeem, gebaseerd op het evenwicht van de lichaamssappen, anatomie en klinische observatie, domineerde de Europese en islamitische geneeskunde gedurende meer dan een millennium. Tijdens de Renaissance stonden zijn werken centraal in een omvangrijke beweging van vertalingen, commentaren en popularisering, en werden ze de hoeksteen van het universitair medisch onderwijs en de medische beroepspraktijk.

Drukgeschiedenis en verspreiding
In de 16e eeuw verschenen er talloze Lyon-uitgaven van Galenus' werken, maar de staat waarin ze bewaard zijn gebleven is ongelijk, aangezien ze bedoeld waren voor intensief gebruik door artsen, chirurgen en apothekers. De typografische samenwerking tussen Benoît Rigaud en Jean Saugrain zorgde voor een brede verspreiding en een betrouwbare typografische kwaliteit, met een bijzondere focus op medische teksten in de volkstaal. Complete, goed bewaarde exemplaren zijn tegenwoordig aanzienlijk zeldzamer dan de oorspronkelijke oplage, deels vanwege de slijtage waaraan deze boeken door professionals werden blootgesteld.

Bibliografie en Referenties
Durling, R. J., Galen: Een bibliografie van vroege edities en vertalingen, Londen, 1961, nummers die betrekking hebben op de Franse editie van 1558.
USTC, Record of the Lyon Editions of Galen, Lyon 1558.
ICCU – OPAC SBN, rapporten van Galenische vertalingen in de volkstaal.
BnF, mededelingen met betrekking tot Benoît Rigaud en Jean Saugrain.
Siraisi, N. G., Medieval & Early Renaissance Medicine, Chicago, 1990, blz. 140–158.
Wear, A., Kennis en Praktijk in de vroegmoderne Europese Geneeskunde, Cambridge, 2000, pp. 67–72.