Pomponio Mela - [Post Incunable] De Situ Orbis - 1519

De antieke geografie: het Orbis Terrarum dat de wereld afbeeldt zoals die bij de Romeinen bekend was.
Vele handgeschilderde initialen in rood en blauw.

Deze geografische samenvatting, gedrukt in Florence in 1519 door de erfgenamen van Filippo Giunta, presenteert de antieke geografie als een van de grote intellectuele instrumenten waarmee de klassieke wereld ruimte heeft gedacht, geordend en beheerst.

Niet louter een beschrijving van plaatsen, maar een rationele opbouw van de orbis terrarum, brengt de verzameling kosmografie, stedelijke topografie, keizerlijke itineraria en periegetische poëzie samen, en biedt een coherent beeld van de bekende wereld volgens de Latijnse kennis.

Van de uiterste grenzen van de ecumene beschreven door Pomponio Mela en Solino, tot de wegen van het rijk getekend door het Itinerarium Antonini, tot de ideale kaart van Rome uitgewerkt door Pietro Vettori, verschijnt de geografie als een fundamenterende discipline van de Romeinse beschaving, instrument voor bestuur, geheugen en identiteit.

Het gedicht van Dionisio Periegete, vertaald door Prisciano, onderstreept het universele karakter van deze kennis, in staat wetenschap en poëtische vorm te verenigen.

Het uitgeverij-ontwerp, geïnspireerd op het Aldijn-model, en de illustere verzamelingsherkomst van het exemplaar getuigen van de renaissancefaam van een antieke geografie die niet wordt gezien als restanten van het verleden, maar als sleutel om de opkomende moderne wereld te begrijpen.
marktwaarde
Exemplaren van deze Florentijnse verzameling, wanneer ze op de antiquarische markt verschijnen, bevinden zich in een waardeband tussen de 1.800 en 3.500 euro, afhankelijk van volledigheid, binding en de aanwezigheid van oude annotaties. Het exemplaar in kwestie, voorzien van een perkamenten band en een welgestelde herkomst (Borgström), is een bibliografisch aantrekkelijk exemplaar voor verzamelaars van klassieke geografie, oude topografie en Renaissance-typografie.

FYSIEKE BESCHRIJVING EN TOESTAND
Vele met de hand beschilderde capitele letters in rood en blauw. Legatura in volledig stug perkament, met een gouden titel op rugplaat, nagelriemen zichtbaar. Typografische houtsnede-markering aan recto van de laatste bladzijde. Tekst in romein lettertype op twee kolommen, met kopjes in kleine caps. Enkele oude marginale aantekeningen in bruininkt. Lichte en uniforme fleururen, brede en goed bewaarde marges. Eensoluut authentiek en stevig exemplaar, met sporen van erudiete lectuur. De antieke boeken kunnen minimale defecten en imperfecties bevatten door de tijd, niet altijd gedocumenteerd in de presentatie. Bladen [1]–223, [1] wit.

Volledige titel en auteur
Over de ligging van de wereld. Gaius Julius Solinus, polyhistor. Antonius Augustus (toegeschreven), Reis door de provincies. Petrus Victor (Pietro Vettori), De regio's van de stad Rome. Dionysius Periegetes, Gedicht over de ligging van de wereld, Prisciano als vertaler.
Florentiae: erfgenamen van Philippi Iuntae, 1519.
Pomponius Mela

Context en Belang
Deze verzameling biedt een volledige kaart van geografische en antiquarische kennis uit de Latijnse wereld, opgebouwd als een gezaghebbend corpus voor geleerden en lezers uit de vroege Renaissance. Pomponio Mela beschrijft de orbis terrarum vanuit een Romeins perspectief, biedt een beknopte en invloedrijke cosmografie. Solino, op basis van Plinius, fuseert geografie en etnografie, waardoor de Polyhistor een centrale tekst wordt in de laat-antieke vorming. Het Itinerarium Antonini somt wegen, afstanden en plaatsen van het rijk op, waarschijnlijk samengesteld onder Diocletianus, en was essentieel voor de reconstructie van de administratieve structuur van het Romeinse rijk. Het traktaat De regionibus urbis Romae van Pietro Vettori, voortgekomen uit de Florentijnse geleerdheid, werpt de oude topografie van de keizerlijke hoofdstad in een nieuw filologisch-humanistisch licht. De Periegesis van Dionysius Periegete, in het Latijn opgevat door de grammaticus Priscianus, sluit het volume af door geografie te combineren met poëtische uitdrukking, en markeert een belangrijke overgang in de schoolse overdracht van de kennis uit de oudheid. Het volume, met een editorieel ontwerp afgeleid van de Aldijnse editie, is vermoedelijk bedoeld als studie- en naslagwerk, geschikt voor nobele, universitaire en curiale bibliotheken.

AUTEURBIOGRAFIE
Pomponius Mela (eerste eeuw na Christus) was de eerste Latijnse geograaf die een organisch traktaat over de hele bekende wereld samenstelde, opgebouwd volgens het schema van de drie continenten. Solinus (derde eeuw) was een encyclopedische compilator geïnspireerd door Plinius, beroemd om zijn Polyhistor. Het Itinerarium provinciarum is een reisverzameling uit de keizertijd, waarschijnlijk het gevolg van een officiële keizerlijke opdracht in de derde eeuw. Pietro Vettori (1499–1585) was een van de grootste humanisten en Florentijnse uitgevers, professor Grieks en Latijn, curator van aristotelische teksten en innovatieve filoloog. Dionysius Periegetes (tweede eeuw na Christus) schreef in hexameter een geografie van de bekende wereld; Prisciano (vijfde eeuw na Christus), Afrikaanse grammaticus, vertaalde hem in het Latijn, waardoor de tekst toegankelijk werd in de middeleeuwse en humanistische curricula.

Drukgeschiedenis en verspreiding
De collectie herwerkt de Aldina-editie van 1518, verzorgd door Francesco d’Asola, en verrijkt deze met marginalia en bijgewerkte humanistische interventies. Uitgegeven door de Giunti in 1519 in Firenze, op een moment van expansie van de familie-typografie ook buiten Venetië, vertegenwoordigt het een van de eerste voorbeelden van een multidisciplinair geografisch boek, bedoeld voor geleerden en Italiaanse hoven. De keuze om kosmografie, itineraria en poëzie te verenigen getuigt van de intentie om oude wetenschap, praktische administratie en humanistische literatuur samen te brengen in één uitgeverijobject, vooruitlopend op de cartografische encyclopedie van de tweede helft van de zestiende eeuw.

Bibliografie en Referenties
Brunet IV, 801 – Graesse V, 401 – EDIT16 CNCE32224 – VD16 S 6971 – ISTC im00364000 – Clavuot, Cartografia e umanesimo, Torino 2005 – Dionisotti, Umanesimo latino in Italia, Torino 1967 – Balsamo, La stampa in Italia nel Cinquecento, Roma 2004 – Richardson, Manuscript and Print in the Renaissance, 1999.