Een houten masker. - Baule - Ivoorkust

Een hoorns masker van Baule, Ivoorkust, uit de Sikassou-regio, uit de workshop van de Essankro-beeldhouwers, een van de meest opvallende maskers die we in deze regio de afgelopen drie decennia hebben verzameld, dit masker, met een fijn gemodelleerd gezicht bekroond door gebogen en geribbelde horens, incl. metalen standaard,

De Sakassou-regio, gelegen in centraal Ivoorkust, staat bekend om zijn buitengewone houten maskers en beeldhouwwerken, die worden beschouwd als enkele van de mooiste voorbeelden van West-Afrikaanse kunst. De “meesterwerken” uit dit gebied zijn vaak ceremoniële maskers die worden gebruikt in inwijdingsriten, begrafenissen of gemeenschapsvieringen, en dragen diepe spirituele en sociale betekenis uit. Deze werken vallen op door hun elegantie, precisie en expressieve kracht, vaak combinerend abstracte geometrische vormen met sterk gestileerde menselijke of dierlijke kenmerken.

De beeldhouwers van Sakassou zijn bijzonder belangrijk omdat zij de hoeders zijn van een lange artistieke traditie. Hun vaardigheden worden generatie op generatie doorgegeven, en zij behouden technieken en symbolische vocabularia die de culturele identiteit en geschiedenis van hun gemeenschappen bewaren. In tegenstelling tot puur decoratieve kunst zijn Sakassou-maskers levende objecten: ze worden gebruikt in rituelen, geactiveerd in uitvoering, en men gelooft dat ze bemiddelen tussen de menselijke en de spirituele werelden.

Verzamelaars en musea prijzen deze maskers niet alleen om hun esthetische schoonheid, maar ook om de manier waarop ze de verfijnde wisselwerking tussen kunst, religie en sociale structuur in de Sakassou-samenleving vastleggen. Kortom, de beeldhouwers zijn belangrijk omdat ze zowel meesters in hun vak zijn als culturele hoeders—objecten scheppend die visueel verbluffend, sociaal betekenisvol en historisch resonant zijn.

Onder de vele maskers van de Baule uit Côte d’Ivoire valt een bijzonder kleine en verfijnde kring op: de maskers uit de Essankro-regio. Hoewel het Baule-maskermaken eeuwen en regio’s bestrijkt, vertegenwoordigen de Essankro-maskers, vervaardigd in het eerste deel tot het begin van de 20e eeuw, een geconcentreerde, zeer ontwikkelde stijl, het werk van een hechte kring meesterbeeldhouwers.

Essankro-maskers worden gekenmerkt door hartvormige gezichten, slanke, lange neuzen, bijna gesloten ogen en fijn gemodelleerde, puntige monden. In tegenstelling tot veel Baule-maskers die gedurfde, expressieve kenmerken tonen, dragen Essankro-maskers terughoudendheid, overweging en subtiele elegantie uit. De gezichtskenmerken zijn zorgvuldig samengesteld, waarbij harmonie en proportie boven drama staan.

De kapsels van Essankro-maskers zijn uitzonderlijk ingewikkeld. Kleine, strakke vlechten zijn asymmetrisch in knotten of diadeemachtige boogjes gerangschikt, soms versierd met halfronde knopen. Haarverdeling en kapsel zijn onderdeel van de artistieke signature van Essankro-artiesten en onderscheiden hen duidelijk van andere Baule-maskers, wiens kapsels doorgaans eenvoudiger en functioneler zijn.

Schrijnwerk speelt een belangrijke rol. Essankro-maskers tonen drie afzonderlijke reeksen op de slapen en punt van de neus, vaak aangevuld met tekens tussen de ogen. Deze patronen dienen zowel als esthetisch element, als statussymbool, en als markering van de hand van de kunstenaar. Hun consequente plaatsing maakt deze maskers duidelijk identificeerbaar binnen het Baule-geleed.

Een andere onderscheidende eigenschap is het kleine antiloop-figuurtje op het voorhoofd, waarschijnlijk symboliserend de cobe-riet (Redunca Redunca). Hoewel Baule-maskers vaak dierlijke vormen opnemen, is de gefuseerde voorstelling van mens en dier in Essankro-maskers bijzonder innovatief en artistiek subtiel.

Essankro-maskers tonen uitzonderlijke precisie: elke lijn en vlak is zorgvuldig gemodelleerd. Sommige maskers bevatten kleine innovatieve details, zoals halfcirkelvormige onderste oogleden in brons. Andere Baule-maskers richten zich vaker op expressieve impact of functionele vorm.

de Grunne, Bernard. Sur le style des Baoulé et leurs Maîtres. In Fischer, E., & Homberger, L. (red.), Les Maîtres de la sculpture de Côte d’Ivoire. Paris: Somogy, 2015, pp. 88–91.

de Grunne, Bernard. Mains de maîtres – Masterhands: À la découverte des sculpteurs d’Afrique. Brussel: Arts et Voyages, 2001, no. 13–15.

Vogel, Susan. “Known Artists but Anonymous Works: Fieldwork and Art History.” African Arts, vol. 32, no. 1, 1999, pp. 51–55.

Lem, Félix-Henri. “Réalité de l’art nègre.” Tropiques – Revue des troupes coloniales, no. 327, Parijs, December 1950, p. 33.

The Metropolitan Museum of Art, New York. Baule-figuren, accession numbers 1978.412.390 and 1978.412.391. Online catalogue.

Goy, Bertrand. “Notice sur deux statues Baoulé.” In Catalogue Tefaf, Parijs, 2018, pp. 107–110.

CAB34445