Giovenale / Flacco - Corpus Satiricum - 1601

5 OPERE DIE EEN HOMOGEUX CORPUS VORMEN: JUVENALE EN PERSIO, DE SATRIE TEGEN HET BESEL
Prachtige selectie Latijnse satires. Deze samengestelde uitgave verenigt in één lichaam vijf Parijse edities die uit de werkplaats van Claude Morel komen tussen 1601 en 1602, gewijd aan Decimus Juvenalis en Aulus Persius Flaccus.
Het gaat niet om een eenvoudige verzameling Latijnse satires, maar om een werkelijk kritisch laboratorium uit de vroege/ruwe zeventiende eeuw waarin satire tegen het keizerlijke macht wordt gefilterd, geordend en gewapend door humanistische filologie.
Juvenalis en Persius worden instrumenten van lectuur van heerschappij, corruptie, morele decadentie: oude teksten getransformeerd tot intellectuele wapens voor een Europa dat wordt doorkruist door religieuze en politieke spanningen. Het resultaat is een homogeen corpus dat, via vijf afzonderlijke maar samenhangende teksten, een satirische traditie tot stand brengt die gelezen wordt als een radicale kritiek op de autoriteit en haar misbruik.
MARKET VALUE
Voor complete en goed bewaarde exemplaren registreert de markt doorgaans een prijskloof tussen 1.200 en 1.600 euro; kopieën met een contemporaine, versierde lederen band, met oude restauraties uitstekend uitgevoerd en een goede bladzij-indeling, kunnen deze grens overschrijden. Het samengestelde eenheid die vijf teksten samenbrengt die thematisch en typografisch coherent zijn, verhoogt de verzamelwaarde ten opzichte van losse edities.
FYSIEKE BESCHRIJVING EN CONDITE
Vijf teksten samengebonden. Een contemporaine of net iets latere band in vol bruin rundleren leer, met gladde platen en een elegante gouden ovale krans in het midden; rug met geraffineerde nerven en sporen van ornamenten en oude restauraties.
Een sobere maar verfijnde exemplaar, met natuurlijke schuren en verwering van het leer die overeenkomen met eeuwenlang gebruik, rug hersteld. Bruinverkleuring en fysiologische bladrandafzettingen. Paginering als volgt: pp. (4); 16 nn.; 724; 2 nn.; 96 nn.; 60; 10 nn.; 96; 8 nn.; 156; 16 nn.; 102; 6 nn.; (2). Bij oude boeken met een lange geschiedenis kunnen enkele imperfecties aanwezig zijn, niet altijd vermeld in de beschrijving.
VOLLEDIGE TITELS EN AUTEUR
Junii Juvenalis satyrae sexdecim, cum veteris scholiastae et Ioa.
[bound with]
Index omnium vocabulorum quae in omnibus D. Iunii Juvenalis Satyiris.
[bound with]
L. Annaei Cornuti Grammatici antiquiss. commentum in Auli Persii Flacci Satyras.
[bound with]
Auli Persii Flacci Severi Satyrarum liber.
[bound with]
Ioannis Tornorupaei in Auli Persii Flacci Satyras notae.
Lutetiae, Apud Claudium Morellum, 1601–1602.
Autori e commentatori:
Decimo Giunio Giovenale
Aulo Persio Flacco
Lucio Anneo Cornuto
Johannes Tornorup (Ioannes Tornorupaeus)
Scholiasta vetus (anonimo)

CONTEXTE EN BETEKENIS
Het Latijnse satirische genre is moraliserend agressief ontstaan; bij Juvenalis wordt het expliciet een aanklacht tegen de keizerlijke macht, het Hof, corrupte beschermheren, en de decadente aristocratie. Zijn zestiende satires dagen Rome zelf ter verantwoording: illicit verrijking, vrijwillige onderworpenheid, degeneratie van zeden onder het bewind van de heerser. De figuur van de keizer, vaak nauwelijks genoemd, hangt als een donkere kern boven een systeem dat angst en conformisme voortbrengt.
Persius, jonger en stoïcijns, werkt op een ander maar aanvullend register: de kritiek beperkt zich niet tot de buitenkant, maar raakt de culturele hypocrisie, de valse filosofie, de verering van de machtigen. Door Cornuto’s commentaar en de humanistische noten wordt de satire van Persius gelezen als morele discipline tegen corruptie van taal en denken, met name tegen de fundamenten van de macht zelf.
Het Renaissance-exegetische apparaat transformeert deze teksten in indirecte politieke instrumenten. In het Parijse milieu van het vroege 17e eeuwse, gekenmerkt door religieuze conflicten en versterkte monarchie, is de gezamenlijke publicatie van Juvenalis en Persius, vergezelid door oude en moderne commentatoren, niet neutraal: het is een culturele daad die de waarde van morele kritiek als symbolische grens aan de autoriteit bevestigt. Het volume wordt in zijn stoffelijke eenheid zo een samenhangend corpus over satire als vorm van intellectuele verzet.

BIOGRAFIE VAN DE AUTEURS EN COMMENTATORS
Decimus Giunio Giovenale (I–II eeuw n.C.)
Romeins satirisch dichter, auteur van zestien satire.
Zijn werk kenmerkt zich door een verontwaardigde toon en een retorisch krachtige stijl; vertegenwoordigt de scherpste kritiek op de ondeugden van Romeinse macht.
Aulo Persio Flacco (34–62 n.C.)
Latijns dichter uit een stoïcijnse scholing, auteur van zes satires. Sterft jong, maar laat een werk achter met grote filosofische dichtheid, gericht op morele authenticiteit en op de kritiek van culturele hypocrisie.
Lucius Annaeus Cornutus (I eeuw n.C.)
Stoïcijns filosoof en Romeins grammaticus, meester van Persius. Zijn commentaar op de satires van diens leerling is fundamenteel om de ethische en doctrinale dimensie van de tekst te begrijpen.
Johannes Tornorup (XVI eeuw)
Zweedse humanist actief in de late Renaissance. Zijn aantekeningen bij Persius’ satires getuigen van de Noord-Europese filologische belangstelling voor de Latijnse satirische traditie en de scholastieke ontvangst ervan.
Scholiasta vetus (anonimo, lateantieke tijd)
Auteur van de oude commentaar op Juvenalis, bewaard in handschriftelijke traditie. Zijn glossen vormen een primaire bron voor begrip van woordgebruik en historische context van de satires.

PRINTING HISTORY AND CIRCULATION
De werkplaats van Claude Morel, actief in Parijs tussen het einde van de zestiende en het begin van de zeventiende eeuw, viel op door typografische nauwkeurigheid en door de publicatie van Latijnse klassieken voorzien van hedendaagse kritische apparatusen. De edities van 1601–1602 passen in een rijpe fase van humanistische uitgeverij, gericht op codexvergelijking, de gelaagdheid van commentaren en de creatie van naslagwerk (zoals de Index). De praktijk om verwante teksten in één volume samen te brengen, volstond aan de behoefte aan systematisch studeren: in dit geval de opbouw van een echt dossier satiriek tegen macht.

BIBLIOGRAFIE EN REFERENTIES
ICCU / OPAC SBN: Parijze edities van Juvenalis en Persius gedrukt door Claude Morel, 1601–1602 (catalogusbladen met formaat, collation en varianten).
Brunet, Manuel du libraire et de l’amateur de livres, artikelen “Juvénal” en “Perse”, met aanduidingen over de Parijse edities van het eerste Seizoen XVII.
Adams, Catalogue of Books Printed on the Continent of Europe, 1501–1600, voor de traditionele uitgeverstraditie en de humanistische tekstuele basis.
Grafton, Defenders of the Text, Harvard University Press, voor de context van renaissancefilologie en de cultuur van het commentaar.
Franse typografische repertoria over Morel-edities (begin 17e eeuw), met beschrijvingen van de exegetische aparaten en varianten.