Tidiani Shitou (1933–2000) - Les soeurs

Door de namen Seydou Keita of Malik Sidibé is in het Westen een Afrikaanse fotografie bekender geworden waarbij de menselijke figuur centraal staat en die de populariteit van de fotografiestudio's uit de jaren 1960 tot de jaren 1990 benadrukt. Maar er bestaan nog talloze andere fotografen, die ook in studio werken, die nog ontdekt moeten worden. En het is de eerste keer in Lyon dat een kunst- en fotografiegallerij daarrond de mogelijkheid biedt. De verbluffende beelden van de dubbelganger van de Malinese kunstenaar Tidiani Shitou (1933-2000) vinden hun oorsprong in de artistieke en culturele specificiteiten van West-Afrika. Formele specificiteiten: denk aan symmetrieën, aan hiëratisme en aan de ingetogen energie van de beeldhouwkunst, en aan symbolische specificiteiten. Zijn dubbelportretten, portretten van ouders, van vrienden, ver van beperkt tot het tonen van een broederlijke liefde (badenya, geboren uit dezelfde moeder), vertalen andere typen affectieve relaties tussen individuen. Ze benadrukken de diepe verbinding die twee mensen bindt. De kunst van de fotograaf bestaat erin die verbinding te vertalen door een symbolische gelijkenis, door de overeenkomsten tussen hen te versterken via houding, kleding (soms uitgeleend), accessoire, de symmetrie van de compositie, tot het creëren van de illusie van een totale identificatie, van eenzelfde verdubbeling. Zijn portretten vieren dan een relatie terwijl ze die tegelijk weergeven door symbolen te gebruiken: stereotypische tweelingbeelden die men ook terugvindt in de beeldhouwkunst en in vele andere voorwerpen uit het dagelijkse leven in West-Afrika. Ze zijn niet het onmiddellijke en realistische beeld van de individuen, maar wel de belichting van de dualiteit van de persoon en het ideaalmodel dat het tweelingkoppel vormt in de oorspronkelijke mythen. Beschermd door de goden dragen de tweelingen (hoewel ze soms als kwaadaardig worden gezien) geluk en symboliseren zij de verstandhouding en de rechtvaardigheid. Ze zijn een herinnering aan de oorsprong van de wereld en ze voeden een rijk verbeeldingsleven in sub-Saharisch Afrika. Het idee dat iedereen op zoek is naar zijn alter ego, naar zijn complementaire zielsgenoot - naar zijn tweeling - vormt het zeer populaire thema in West-Afrika van het dubbelportret, vaak gelijkgesteld aan een tweelingportret. Een portret waarin het individu niet verdwijnt ten gunste van het dubbel, maar juist verwezenlijkt door zijn verdubbeling. Tidiani Shitou toont, in portretten van grote historische, ethnologische en artistieke waarde, dat een sterke hedendaagse esthetiek ten dienste kan staan van een traditioneel denkstuk. Hij laat ook zien dat dankzij de fotografie klanten hun beeld opnieuw konden bezitten, zelfs hervormen, door te spelen met de verschillende lagen van hun realiteit en door hun eigen moderniteit en geschiedenis uit te vinden. Een gedachte drijft deze tussenpersoon-fotograaf tussen het zichtbare en het onzichtbare aan: erin slagen, door beheersing van een geschikt medium, het mentale beeld van een radikale dualiteit van de persoon te figuren. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933 - 2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, lange tijd beschouwd als de beste fotograaf van zijn regio, produceerde van de jaren 1970 tot 2000, in zijn Studio Photo Gangal in Mopti, een aanzienlijk oeuvre. Het bestaat uit portretten maar ook uit beelden van feesten en ceremonies, gemaakt in zwart-wit en daarna in kleur. Yoruba geboren in Nigeria, hij was aanvankelijk kleermaker en handelaar. In Mali, vanaf het eind van de jaren 1950, stopte hij in Gao in 1962 waar hij werd opgeleid door de Nigeriaanse fotograaf Mahamane Awani, daarna in Bamako waar hij zich verbond met Malick Sidibé, voordat hij in Mopti aankwam. Daar vervolgt hij zijn opleiding naast de Malinese fotograaf Bosco Maïga en opent zijn studio in 1971. Maar nieuwsgierig naar alles, heeft hij nooit opgehouden Afrika Sub-Sahara te doorkruisen om zich onder te dompelen in nieuwe ideeën in contact met fotografen en kunstenaars. Zijn scherpe, tedere en amusante blik heeft zich gericht op zijn medeburgers in een grote variëteit aan portretten. De Peul, de Bozo, de Dogon, de Sarakole, de Bella en de Yoruba zijn naar Studio photo Kodak van Mopti gekomen (een zeer handelsstad op het kruispunt van de routes Djenné, Tombouctou en het Dogonland) vanwege de variatie aan poses, de vele accessoires die ter beschikking werden gesteld en de kwaliteit van de beelden. Aan de kruising van de modellen uit West-Europese studiofotografie en een lokaal traditioneel erfgoed verspreidde hij zijn kennis in Mali. Hij is zonder twijfel een van de grote voorstanders van het portret Ibeji, een dubbelportret in overschroeiing ontwikkeld door de Yoruba binnen de cultus van de tweeling. Hij gebruikte 6x6-camera's en dan een reflex voor kleur. Hoewel zijn portretten tegenwoordig getuigen van de elegantie en de fantasie van een tijdperk, en hoewel ze rijke historische en antropologische documenten zijn over de culturen, weerspiegelen ze vooral een artistiek werk dat samenhangt met de dromen van de modellen die naar een andere, ideale realiteit zoeken. Enkele foto's van Shitou zijn opgenomen in particuliere collecties en in het Sokkelund Museum van Kopenhagen. Ze werden getoond op de Rencontres de la photographie de Bamako in 2001 en in april 2007 in het Indiana University Art Museum. C. Angelo Micheli