Tidiani Shitou (1933–2000) - Les soeurs

Door de namen Seydou Keita of Malik Sidibé is in het Westen een Africans fotografie populair geworden waarin de menselijke figuur vooropstaat en die de populariteit van de studiostudio’s uit de jaren 1960 tot 1990 benadrukt. Maar een veelheid aan andere fotografen, die ook in studio werken, wacht nog om ontdekt te worden. En het is voor het eerst, in Lyon, dat een kunst- en fotografiegallery hiervoor de mogelijkheid biedt. De verrassende beelden van de dubbelganger van de Malinese kunstenaar Tidiani Shitou (1933-2000) putten hun bron uit de artistieke en culturele specificiteiten van West-Afrika. Formele specificiteiten: denk aan symmetrieën, hiëratisme en de ingetogen energie van de beeldhouwkunst, en symbolische specificiteiten. Zijn dubbele portretten, portretten van ouders, van vrienden, ver voorbij de eenvoudige weergave van een broederlijk liefdegevoel badenya (uit dezelfde moeder geboren), vertalen andere vormen van affectieve relaties tussen individuen. Ze onderstreept de diepe band die twee mensen verenigt. De kunst van de fotograaf bestaat erin deze band te vertalen door een symbolische gelijkenis, door de gelijkheid tussen hen te versterken via de pose, de kleding (soms uitgeleend), de accessoires, de symmetrie van de compositie, tot hij de illusie creëert van een totale identificatie, van eenzelfde verdubbeling. Zijn portretten vieren dan een relatie terwijl ze haar tegelijk voorstellen door gebruik te maken van symbolen: stereotiepe tweelingsbeelden die men ook terugvindt in de beeldhouwkunst en in vele andere dagelijkse voorwerpen in West-Afrika. Ze zijn niet het onmiddellijke en realistische beeld van de individuen maar wel de belichting van de dualiteit van de persoon en van het ideaalpatroon dat het tweelingenkoppel vormt in de oorspronklijke mythen. Beschermd door de goden dragen tweelingen (hoewel ze soms als kwaadaardig worden gezien) geluk en symboliseren ze harmonie en rechtvaardigheid. Ze zijn een herinnering aan de oorsprongen van de wereld en ze voeden een zeer vruchtbare verbeelding in sub-Saharaans Afrika. Het idee dat iedereen op zoek is naar zijn alter ego, naar zijn complementaire zielsgeno(o)t(e) - naar zijn tweeling - vormt het zeer populaire thema in West-Afrika van het dubbele portret, vaak geassocieerd met een tweelingportret. Een portret waarin het individu niet verdwijnt ten gunste van de dubbel, maar juist vergeeft men zich uitbreidt door zijn verdubbeling. Tidiani Shitou toont, in portretten van grote historische, ethnologische en artistieke waarde, aan dat een esthetiek die beslist hedendaags is, ten dienste kan staan van een traditionele gedachte. Hij toont ook aan dat dankzij de fotografie cliënten hun beeld hebben kunnen heroveren, ja hercreëren, terwijl ze spelen met de verschillende lagen van hun realiteiten en hun eigen moderniteit en verhaal uitvinden. Een gedachte drijft dit tussenin “beeldmaker” tussen wat zichtbaar en wat onzichtbaar is: bereiken, door beheersing van een geschikt medium, de mentale voorstelling van een radicale dualiteit van de persoon. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933 - 2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, jarenlang beschouwd als de beste fotograaf van zijn regio, produceerde van jaren 1970 tot 2000, in zijn Studio Photo Gangal in Mopti, een aanzienlijk oeuvre. Het bestaat uit portretten maar ook uit beelden van feesten en ceremonies gemaakt in zwart-wit en daarna in kleur. Yoruba geboren in Nigeria, hij was aanvankelijk kleermaker en handelaar. In Mali vanaf het einde van de jaren 1950 stopt hij in Gao in 1962 waar hij werd opgeleid door de Nigeriaanse fotograaf Mahamane Awani, daarna in Bamako waar hij zich verbond met Malick Sidibé, voordat hij naar Mopti kwam. Daar vervolgt hij zijn opleiding naast de Malinese fotograaf Bosco Maïga en opent hij zijn studio in 1971. Maar nieuwsgierig naar alles heeft hij nooit opgehouden door heel sub-Sahara Afrika te reizen om zich onder te dompelen in nieuwe ideeën in contact met fotografen en kunstenaars. Zijn scherpe, lieve en vrolijke blik heeft hij gericht op zijn mede-burgers in een grote variëteit aan portretten. De Peul, de Bozo, de Dogon, de Sarakole, de Bella en de Yoruba’s kwamen naar Studio Photo Kodak van Mopti (een zeer handelingsstad aan het kruispunt van de routes naar Djenné, Tombouctou en het Dogonland) voor de variatie aan poses, de vele accessoires die voorhanden waren en de kwaliteit van de beelden. Op kruising van modellen uit westerse studiofotografie en een lokaal traditioneel erfgoed verspreidde hij zijn kennis in Mali. Hij is zonder twijfel een van de grote verspreiders van het portret Ibeji, een dubbelportret dat doordrukt in overslag en ontwikkeld is door de Yoruba in het kader van de cultus van de tweelingen. Hij maakte gebruik van 6x6-apparatuur en later een spiegelreflex voor kleur. Hoewel zijn portretten tegenwoordig de elegantie en fantasie van een tijdperk weerspiegelen, hoewel ze rijke historische en antropologische documenten over culturen zijn, zijn ze vooral het.reflectie van een artistiek werk dat samenhangt met de dromen van de modellen die naar een andere ideële realiteit verlangen. Enkele foto’s van Shitou zijn in privéverzamelingen opgenomen en in het Sokkelund Museum van Kopenhagen. Ze werden getoond op de Rencontres de la photographie de Bamako in 2001 en in het Indiana University Art Museum in april 2007. C. Angelo Micheli