Tidiani Shitou (1933–2000) - Toi et moi (1975)

Tirage argentique - Signé(e)

Door de namen Seydou Keita of Malik Sidibé is in het Westen een Afrikaanse fotografie populair geworden waarin de menselijke figuur centraal staat en die de populariteit van fotografiestudio's van de jaren 1960 tot 1990 benadrukt. Maar een groot aantal andere fotografen, die ook in een studio werken, blijft nog te ontdekken. En het is de eerste keer in Lyon dat een kunst- en fotogalerij daartoe de mogelijkheid biedt. De verbazingwekkende beelden van de dubbele portretten van de Malinese kunstenaar Tidiani Shitou (1933-2000) vinden hun oorsprong in de artistieke en culturele specificaties van West-Afrika. Formele specificiteiten: denk aan symmetrieën, aan hiëratisme en aan de ingetogen energie van de beeldhouwkunst, en aan symbolische specificiteiten. Zijn dubbele portretten, portretten van ouders, van vrienden, ver verwijderd van alleen de uitdrukking van een broederlijk liefdevolle band badenya (vz. uit dezelfde moeder geboren), vertalen andere soorten affectieve relaties tussen individuen. Ze onderlijnen de diepe band die twee personen verbindt. De kunst van de fotograaf bestaat erin deze band te vertalen door een symbolische gelijkenis, door de overeenkomsten tussen hen te versterken dankzij de houding, de kleding (soms geleend), de accessoires, de symmetrie van de compositie, tot het illusioneren van een totale identificatie, van een gedeelde dubbele zijnsidentiteit. Zijn portretten vieren dan een relatie terwijl ze deze tegelijk weergeven door gebruik te maken van symbolen: gestereotypeerde tweelingbeelden die men ook terugvindt in beeldhouwkunst en in veel andere alledaagse objecten in West-Afrika. Het zijn niet de onmiddellijke en realistische beelden van de individuen maar wel de belichting van de dualiteit van de persoon en het ideale model dat het tweelingkoppel vormt in de oorsprongsmythes. Beschermd door de goden dragen tweelingen (hoewel ze soms als kwaadaardig worden gezien) geluk en symboliseren ze harmonie en rechtvaardigheid. Ze zijn een herinnering aan de oorsprongen van de wereld en ze voeden een vruchtbaar imaginaire wereld in sub-Sahara Afrika. Het idee dat ieder op zoek is naar zijn alter ego, zijn zielsverwant die complementair is - zijn tweeling - vormt het zeer populaire thema in West-Afrika van het dubbele portret, vaak gelijkgesteld aan een tweelingportret Een portret waarin het individu niet verdwijnt ten gunste van het dubbelbeeld maar juist groeit door zijn dubbellering. Tidiani Shitou toont, in portretten van grote historische, ethnologische en artistieke waarde, dat een esthetiek die resoluut hedendaags is, ten dienste kan staan van een traditionele denkkracht. Hij laat ook zien dat dankzij de fotografie klanten hun beeld hebben kunnen heroveren, zo mogelijk hercreëren, door te spelen met de verschillende lagen van hun realiteiten en door hun eigen moderniteit en geschiedenis uit te vinden. Een boodschap die dit tussenpersoon-fabricant van beelden op gang brengt tussen het zichtbare en het onzichtbare: door de beheersing van een geschikt medium het mogelijk maken om het mentale beeld van een radicale dualiteit van de persoon weer te geven. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933 - 2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, lang beschouwd als de beste fotograaf van zijn regio, heeft in de jaren zeventig tot 2000, in zijn Studio Photo Gangal in Mopti, een aanzienlijk oeuvre geproduceerd. Het bestaat uit portretten maar ook uit beelden van feesten en ceremonies, gemaakt in zwart-wit en daarna in kleur. Yoruba geboren in Nigeria, hij was eerst kleermaker en handelaar. In Mali vanaf het eind van de jaren vijftig stopte hij in Gao in 1962 waar hij werd opgeleid door de Nigeriaanse fotograaf Mahamane Awani, daarna in Bamako waar hij zich affinierde met Malick Sidibé, voordat hij naar Mopti kwam. Daar vervolgt hij zijn opleiding naast de Malinese fotograaf Bosco Maïga en opent hij zijn studio in 1971. Maar nieuwsgierig naar alles, is hij nooit gestopt Afrika Sub-Sahara te doorkruisen om zich te informeren door contact met fotografen en kunstenaars. Zijn scherpe, tedere en amusante blik heeft hij gericht op zijn medeburgers in een grote variëteit aan portretten. De Peul, de Bozo, de Dogon, de Sarakole, de Bella en de Yoruba’s kwamen naar Studio Photo Kodak in Mopti (een zeer handelsstad op het kruispunt van de Djenné-, Tombouctou- en Dogon-landroutes) voor de diversiteit aan houdingen, de vele accessoires die zij ter beschikking hadden en de kwaliteit van de beelden. Op het kruispunt van modellen uit Westerse studiofotografie en een lokaal erfgoed, heeft hij zijn kennis in Mali verspreid. Hij is zeker een van de grote verspreiders van het Ibeji-portret, een dubbelportret met overdruk uitgevonden door de Yoruba in het kader van de cultus van de tweeling. Hij heeft 6x6-apparatuur gebruikt en daarna een slr voor kleur. Als zijn portretten vandaag getuigen van de elegantie en de speelsheid van een tijdperk, zolang ze rijke historische en antropologische documenten zijn over culturen, vormen ze vooral het beeld van artistiek werk dat verbonden is met de dromen van de modellen die naar een andere ideale realiteit verlangden. Enkele foto’s van Shitou zijn opgenomen in privécollecties en in het Sokkelund Museum in Kopenhagen. Ze werden tentoongesteld op de Rencontres de la photographie de Bamako in 2001 en in april 2007 in the Indiana University Art Museum. C. Angelo Micheli