Tidiani Shitou (1933–2000) - Toi et moi (1975)

Tirage argentique - Signé(e)

Door de namen van Seydou Keita of Malik Sidibé heen is in het Westen een Afrikaans photographisch genre populair geworden waarin de menselijke figuur centraal staat en dat de bekendheid van fotostudio’s uit de jaren 1960 tot 1990 benadrukt. Maar er bestaan nog talloze andere fotografen, die eveneens in studio werken, die nog ontdekt moeten worden. En het is de eerste keer dat in Lyon een galerie voor kunst en fotografie daaraan de mogelijkheid biedt. De verbazingwekkende beelden van de dubbelganger van de Malinese kunstenaar Tidiani Shitou (1933-2000) vinden hun oorsprong in de artistieke en culturele specificiteiten van West-Afrika. Formele specificiteiten: denk aan symmetrieën, het hiëratische karakter en de onderdrukte energie van de beeldhouwkunst, en aan symbolische specificiteiten. Zijn dubbelportretten, portretten van ouders, van vrienden, ver voorbij het enkel weergeven van een broederlijke liefde badenya (geboren uit dezelfde moeder), brengen andere soorten affectieve relaties tussen individuen naar voren. Ze onderstrepen de diepe band die twee personen verenigt. De kunst van de fotograaf bestaat erin deze band te vertalen naar een symbolische gelijkenis, door de gelijkenis tussen hen te versterken via houding, kledij (soms geleend), accessoires, de symmetrie van de compositie, tot de illusie van totale identificatie te creëren, van eenzelfde gedeelde identiteit. Zijn portretten vieren dan een relatie terwijl ze deze tegelijk uitdrukken door gebruik te maken van symbolen: stereotiepe tweelingbeelden die men ook terugvindt in beeldhouwkunst en in vele andere alledaagse voorwerpen in West-Afrika. Ze zijn niet de onmiddellijke en realistische afbeelding van de individuen, maar wel de belichting van de dualiteit van de persoon en van het ideale model dat het tweelingkoppel bevat in de oorspronkelijke mythen. Beschermd door de goden dragen de tweelingen geluk en staan ze symbool voor harmonie en rechtvaardigheid, zelfs als ze soms als kwaadwillig worden gezien. Ze zijn een herinnering aan de oorsprong van de wereld en ze voeden een zeer vruchtbaar imaginaire wereld in sub-Saharisch Afrika. Het idee dat ieder mens op zoek is naar zijn alter ego, naar zijn zielsverwant die complementair is — naar zijn tweeling — vormt een erg populair thema in West-Afrika: de dubbele portret, vaak gelijkgesteld aan een tweelingportret. Een portret waarin het individu niet verdwijnt ten gunste van het dubbelganger, maar juist in zijn verdubbeling groeit. Tidiani Shitou toont in portretten van grote historische, ethnologische en artistieke waarde aan dat een streefdere, hedendaagse esthetiek kan worden ingezet voor een traditionele gedachte. Hij laat ook zien dat dankzij de fotografie klanten hun beeld weer konden eigen maken, ja zelfs hercreëren, door te spelen met de verschillende lagen van hun realiteit en door hun eigen moderniteit en geschiedenis uit te vinden. Een gedachte drijft deze tussenpersoon tussen zichtbaar en onzichtbaar: erin slagen, door beheersing van een geschikt medium, het mentale beeld van een radicale dualiteit van de mens te figurereren. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933 - 2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, lange tijd beschouwd als de beste fotograaf van zijn regio, produceerde van de jaren zeventig tot 2000 in zijn Studio Photo Gangal te Mopti een aanzienlijk oeuvre. Het bestaat uit portretten maar ook uit beelden van feesten en ceremonies, gemaakt in zwart-wit en daarna in kleur. Yoruba geboren in Nigeria, hij was eerst kleermaker en handelaar. In Mali vanaf het eind van de jaren vijftig, stopt hij in Gao in 1962 waar hij werd gevormd door de Nigeriaanse fotograaf Mahamane Awani, daarna in Bamako waar hij zich verbond met Malick Sidibé, voordat hij naar Mopti kwam. Daar vervolgt hij zijn vorming naast de Malinese fotograaf Bosco Maïga en opent hij zijn studio in 1971. Maar nieuwsgierig naar alles, is hij nooit gestopt Afrika ten zuiden van de Sahara af te reizen om zich te laten inspireren door nieuwe ideeën bij contact met fotografen en kunstenaars. Zijn scherpe, zorgzame en speelse blik heeft hij gericht op zijn medeburgers in een grote diversiteit aan portretten. De Peul, de Bozo, de Dogon, de Sarakole, de Bella en de Yoruba zijn naar Studio photo Kodak van Mopti gekomen (een zeer handelsstad op het kruispunt van Djenné, Tombouctou en het Dogon-gebied) vanwege de variëteit aan poses, de vele accessoires die voorhanden werden gesteld en de kwaliteit van de beelden. Op het kruispunt van modellen uit de Westerse studiofotografie en een lokaal traditioneel erfgoed heeft hij zijn kennis in Mali verspreid. Hij is zeker een van de grote voorstanders van het portret Ibeji, een dubbelportret dat in-overscholen is met surimpressie, ontwikkeld door de Yoruba in het kader van de cultus van de tweeling. Hij maakte gebruik van 6x6-equipment en later een reflex voor kleur. Hoewel zijn portretten vandaag getuigen van de elegantie en de speelsheid van een tijdperk, en ze rijke historische en antropologische documenten zijn over de culturen, weerspiegelen ze vooral een artistieke arbeid die verbonden is met de dromen van de modellen die verlangden naar een andere, ideale realiteit. Enkele foto's van Shitou zijn opgenomen in privécollecties en in het Sokkelund Museum van Kopenhagen. Ze werden tentoongesteld op de Rencontres de la photographie de Bamako in 2001 en in het Indiana University Art Museum in april 2007. C. Angelo Micheli