AAA-kwaliteit lapis lazuli Vrije vorm- 1171 g - (2)

Lapis lazuli (UK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) is een metamorf gesteente met een diepe blauw pigment dat als halfedelsteen wordt gebruikt en sinds de oudheid gewaardeerd wordt om zijn intense kleur. De naam stamt af van het Perzische woord voor de edelsteen, lāžward,[1] en dient als stam voor het woord “blauw” in verschillende talen, waaronder Spaans en Portugees azul en het Engelse azure. Lapis lazuli is een gesteente dat hoofdzakelijk uit de mineralen lazuriet, pyriet en calciet bestaat. Reeds in de zevende millenniump(en) v.Chr. werd het uit mijnen gewonnen in Sar-i Sang,[2] Shortugai, en in andere mijnen in de provincie Badakhshan, in het noordoosten van het huidige Afghanistan.[3] Artefacten van lapis lazuli, gedateerd op 7570 v.Chr., zijn gevonden in Bhirrana, het oudste vindplaats van de Indusbeschaving.[4] De lapis werd zeer gewaardeerd door de Indusbeschaving (3300–1900 v.Chr.).[4][5][6] Lapis lazulie parels zijn gevonden in neolithische graven in Mehrgarh, het Europese Kaukasusgebied en tot aan Mauritanië.[7] Het is gebruikt in het funerair masker van Toetanchamon (1341–1323 v.Chr.).[8]

Aan het eind van de Middeleeuwen begon Europa lapis lazuli te importeren om het te vermalen tot poeder en ultramarijn pigment te produceren. Ultramarijn werd gebruikt door enkele van de belangrijkste kunstenaars van de Renaissance en Barok, waaronder Masaccio, Perugino, Titia(n)o en Vermeer; het werd vaak gereserveerd voor de kleren van de centrale figuren in hun schilderijen, met name de Maagd Maria. Ultramarijn is ook aangetroffen in het tandsteen van zusters en middeleeuwse scriben, mogelijk door het likken van de penselen tijdens de productie van teksten en manuscripten uit de middeleeuwen.[9]

Geschiedenis
De opgravingen van Tepe Gawra geven aan dat lapis lazuli in Mesopotamië werd geïntroduceerd rond het eind van de Ubaïd-periode, circa 4900–4000 v.Chr.[10] Een traditionele opvatting hield in dat lapis lazuli op circa 1.500 mijl naar het oosten werd gedolven – in Badakhshan. Inderdaad wordt uit het Perzische لاџورد lāžavard/lāževard, ook geschreven لاجورد lājevard, gewoonlijk geïnterpreteerd als voortkomend uit een lokale toponiem.

Uit het Perzisch is het Arabisch لازورد lāzaward de etymologische bron van zowel het Engelse azure (via het Oudfranse azur) als van het middeleeuwse Latijn lazulum, dat ging betekenen 'hemel' of 'paradijs'. Om ambiguïteit te voorkomen werd lapis lazulī (“steen van lazulum”) gebruikt om naar de edelsteen zelf te verwijzen, en dit is uiteindelijk in het Middle English overgenomen.[11] Lazulum is etymologisch gerelateerd aan de kleur blauw en dient als stam voor het woord blue in verschillende talen, waaronder Spaans en Portugees azul.[11][12]

De mijnen in het noordoosten van Afghanistan blijven een belangrijke bron van lapis lazuli. aanzienlijke hoeveelheden worden ook gewonnen uit mijne ten westen van het Baikalmeer in Rusland, en in de Andes in Chili, wat de bron is die de Inca’s gebruikten om voorwerpen en juwelen te snijden. Kleinere hoeveelheden komen uit Pakistan, Italië, Mongolië, de Verenigde Staten en Canada.[13]

Wetenschap en toepassingen
Samenstelling
Het belangrijkste minerale bestanddeel van lapis lazuli is lazuriet[14] (van 25% tot 40%),[bronverzoek] een blauw silicaatmineraal van de sodalite-familie, met de formule Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) · H2O .[15] Het grootste deel van lapis lazuli bevat ook calciet (wit) en pyriet (geel metallisch). Sommige monsters lapis lazuli bevatten augiet, diospide, enstatiet, mica, hauyniet, hornblenda, nosean en Löllingiet, rijk aan zwavel.

Lapis lazuli verschijnt gewoonlijk als kristallijn marmer als gevolg van contactmetamorfose.

Kleur

De intense blauwe kleur komt door de aanwezigheid van het tri-sulfide-anion (S•−3) in het kristal.[16] De aanwezigheid van disulfide-radicalen (S•−2) en tetrasulfide (S•−4) kan de kleur naar geel of rood verschuiven, respectively.[17] Deze radicale anionen vervangen de chloride-anionen in de structuur van sodalite.[18] Het radicale anion S•−3 vertoont een waarneembare absorptieband in het zichtbare gebied van 595–620 nm met hoge molar absorptiviteit, wat de levendige blauwe kleur bepaalt.

Bronnen
Lapis lazuli is aanwezig in arenietische formaties in de vallei van de Kokcha-rivier, Badakhshan-provincie, noordoosten Afghanistan, waar de Sar-i Sang-mijnen al meer dan 6.000 jaar worden bewerkt.[20] Afghanistan was de bron van lapis voor de oude Perzische, Egyptische en Mesopotamische beschavingen, evenals voor latere Grieken en Romeinen. De oude Egyptenaren kregen het materiaal via uitwisselingen met de Mesopotamiërs, als onderdeel van de relaties tussen Egypte en Mesopotamië en uit het oude Ethiopië. Tijdens de hoogte van de Indusbeschaving, rond 2000 v.Chr., werd de Indus-kolonie Harappa, nu Shortugai genoemd, nabij de lapis-mijnen gesticht.[7]

Naast de Afghaanse vindplaatsen wordt lapis lazuli ook uit de Andes (In de buurt van Ovalle, Chili) gewonnen; en ten westen van het Baikalmeer in Siberië, Rusland, nabij de lodes van Tultui lazuriet. Het wordt tevens in matige hoeveelheden gewonnen in Angola, Argentinië, Birma, Ethiopië, Pakistan