Tidiani Shitou (1933–2000) - Toi et moi (1975)

Tirage argentique - Signé(e)

Via de namen Seydou Keita of Malik Sidibé is in het Westen een Afrikaanse fotografie populair geworden waarin de menselijke figuur de overhand heeft en die de populariteit van de fotografiestudio’s uit de jaren 1960 tot 1990 benadrukt. Maar er is ook een enorme hoeveelheid andere fotografen die, ook in studio, werken en nog ontdekt willen worden. En het is de eerste keer dat een galerie voor kunst en fotografie in Lyon deze mogelijkheid biedt. De verbazingwekkende beelden van de dubbelganger van de Malinese kunstenaar Tidiani Shitou (1933-2000) vinden hun oorsprong in de artistieke en culturele specificiteiten van West-Afrika. Formele specificiteiten: denk aan symmetrieën, hiëratisme en de ingetogen energie van de beeldhouwkunst, en aan symbolische specificiteiten. Zijn dubbele portretten, portretten van ouders, van vriend(inn)en, ver buiten de beperkte voorstelling van een broederlijke liefde badenya (geboren uit dezelfde moeder), vertalen andere typen affectieve relaties tussen individuen. Ze benadrukken de diepe band die twee personen bindt. De kunst van de fotograaf bestaat erin deze band te vertalen door een symbolische gelijkenis, door de gelijkenis tussen hen te versterken dankzij de pose, de kleding (soms geleend), de accessoires, de symmetrie van de compositie, tot de illusie te creëren van een totale identificatie, van een gedeelde dubbelaarsidentiteit. Zijn portretten vieren dan een relatie en tegelijk vertegenwoordigen ze die door gebruik te maken van symbolen: gestereotypeerde tweelingbeelden die men ook terugvindt in de beeldhouwkunst en in vele andere dagelijkse voorwerpen in West-Afrika. Ze vormen geen directe en realistische afbeelding van de individuen maar wel de belichting van de dualiteit van de persoon en het ideaal- en modelleggy van het koppel als grondlegger in de mythen. Beschermd door de goden dragen de tweelingen geluk en symboliseren ze overeenstemming en rechtvaardigheid. Ze zijn een herinnering aan de oorsprong van de wereld en ze voeden een zeer vruchtbare verbeelding in sub-Saharisch Afrika. Het idee dat ieder op zoek is naar zijn alter ego, zijn zielsverwant die complementair is - zijn tweeling - vormt het zeer populaire thema in West-Afrika van het dubbele portret, vaak gelijkgesteld aan een tweelingportret. Een portret waarin het individu niet verdwijnt ten gunste van het dubbelbeeld maar juist vergroot wordt door zijn dubbellering. Tidiani Shitou toont, in portretten van grote historische, ethnologische en artistieke waarde, dat een strikt hedendaagse esthetiek in dienst kan staan van een traditionele denkkader. Hij maakt ook duidelijk dat dankzij de fotografie klanten hun beeld hebben kunnen heroveren, zo nodig herbouwen, door te spelen met de verschillende lagen van hun realiteit en door hun eigen moderniteit en geschiedenis te bedenken. Een gedachte die dit “beeldenmaker” fungeert als tussenpersoon tussen zichtbare en onzichtbare: door de beheersing van een geschikt medium te bereiken dat mentale beeld van een radicale dualiteit van de persoon vast te leggen. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933 - 2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, lange tijd beschouwd als de beste fotograaf van zijn regio, produceerde jaren 1970 tot 2000, in zijn Studio Photo Gangal te Mopti, een aanzienlijk oeuvre. Het bestaat uit portretten maar ook uit beelden van feesten en ceremonies, uitgevoerd in zwart-wit en daarna in kleur. Yoruba geboren in Nigeria, hij was aanvankelijk kleermaker en handelaar. In Mali vanaf het einde van de jaren 1950 stopte hij in Gao in 1962 waar hij werd opgeleid door de Nigeriaanse fotograaf Mahamane Awani, en vervolgens in Bamako waar hij zich verbond met Malick Sidibé, voordat hij naar Mopti kwam. Daar vervolgt hij zijn opleiding naast de Malinese fotograaf Bosco Maïga en opent hij zijn studio in 1971. Maar nieuwsgierig naar alles heeft hij nooit opgehouden Afrika sub-Sahara te doorkruisen om nieuwe ideeën op te doen bij fotografen en kunstenaars. Zijn scherpe, tedere en speelse blik viel op zijn medeburgers in een grote variëteit aan portretten. De Peul, de Bozo, de Dogon, de Sarakolé, de Bella en de Yoruba kwamen naar de Studio photo Kodak van Mopti (een zeer handelsstad op het kruispunt van de routes Djenné, Tombouctou en het Dogonland) vanwege de rijkdom aan poses, de vele accessoires die ter beschikking werden gesteld en de kwaliteit van de beelden. Aan de kruising van modellen uit westerse studiografie en een lokaal traditioneel erfgoed, heeft hij zijn kennis in Mali verspreid. Hij is zeker een van de grote verspreiders van het Ibeji-portret, een dubbelportret dat in overschildering is ontwikkeld door de Yoruba in het kader van de cultus van de tweelingen. Hij maakte gebruik van 6x6-toestellen en daarna een reflexapparaat voor kleur. Hoewel zijn portretten vandaag getuigen van elegantie en de fantasie van een tijdperk, en hoewel ze rijke historische en antropologische documenten zijn over de culturen, weerspiegelen ze vooral een artistiek werk dat samenhangt met de dromen van de modellen die streefden naar een andere realiteit van idealen. Enkele foto’s van Shitou zijn opgenomen in privécollecties en in het Sokkelund-museum van Kopenhagen. Ze werden getoond op de Rencontres de la photographie de Bamako in 2001 en in het Indiana University Art Museum in april 2007. C. Angelo Micheli