Judaica: Shabbat/sabbath Candelabrum - Kandelaber - Messing

Zeldzame monumentale messing Sjabbatkandelaar met herten en Poolse adelaar – Neurenberg, ca. 1700

Periode: Ca. 1700 (hoogbarok / late 17e – vroege 18e eeuw)

Herkomst: Neurenberg (vervaardigd voor de Pools-Joodse / Asjkenazische markt)

Afmetingen: Hoogte ca. 45 cm

Beschrijving
Een uitzonderlijk vroeg en zeldzaam stuk historische Asjkenazische Judaica. Deze monumentale vierlichts geelkoperen/messing sjabbatkandelaar is een representatief voorbeeld van de hoogbarokke metaalgieterij rond 1700, vervaardigd in Neurenberg voor de welgestelde Pools-Joodse gemeenschap.

De kandelaar rust op een zware, getrapte ronde schotelvoet met geprofileerde ringen en een forse, afgedraaide balusterstam. Het uitkragende armenstel is rijk opengewerkt met vier gestileerde herten (Tzvi), die verwijzen naar de bekende passage uit de Talmoed (Pirkei Avot 5:20: "Wees snel als een hert om de wil van uw Vader in de hemel te doen"). De kandelaar wordt centraal bekroond door een fraai geciseleerde, gekroonde Poolse adelaar.

Op de flanken van de vier herten is contemporain in Asjkenazisch kwadraatschrift de traditionele zegenformule voor het ontsteken van het sjabbatlicht gegraveerd, verfijnd voorzien van kalligrafische kroontjes (tagin):

להדליק נר של שבת (Lehadlik ner shel Shabbat – "Om de kaars van de Sjabbat te ontsteken").

Op de rand van de voet bevindt zich een authentiek ingeslagen Neurenbergs gietersmerk, wat dit stuk tot een belangrijk materieel document maakt van de 17e-/18e-eeuwse handelsbetrekkingen tussen de Zuid-Duitse geelgieters en de Joodse gemeenschappen in Oost-Europa.

Museale referentie & Documentatie
Een nagenoeg identiek exemplaar maakt deel uit van de befaamde verzameling van Karel Azijnman (1876–1936) in het Noordbrabants Museum te ’s-Hertogenbosch (inv. nr. 9372, gedocumenteerd in de bestandscatalogus Een eigenzinnig verzamelaar, p. 116, aldaar gedateerd: Polen ?, 17de eeuw). Waar het museumexemplaar de centrale bekroning mist en de toeschrijving destijds met een vraagteken werd geplaatst, bevestigt het aanwezige stempel op deze kandelaar definitief de Neurenbergse gietherkomst.

Specificaties
Object: Vierlichts Sjabbat-tafelkandelaar

Materiaal: Gegoten en afgedraaid geelkoper / messing

Merk: Ingeslagen Neurenbergs keur-/gietersmerk op de voetrand

Hoogte: Ca. 45 cm

Breedte: Ca. 38 cm

Conditierapport & Tekortkomingen
Kaarshouders en vetvangers (geassocieerd): Zoals gebruikelijk bij vroeg ceremonieel koperwerk dat generaties lang wekelijks intensief ritueel is gebruikt, zijn de kaarsendoppen en lekbakjes in de loop der eeuwen vervangen. De huidige vier doppen en vier vetvangers zijn authentiek oud messing en sluiten qua stijl harmonieus aan, maar vormen geen uniforme set (verschillen in afdraaiprofiel, welving en randafwerking; drie vetvangers zijn geschulpt/geperforeerd, één is glad afgedraaid).

Algemene staat: Het montuur (voet, balusterstam, armen met herten en de adelaarsbekroning) bevindt zich in een opmerkelijk gave, solide en originele staat. Oppervlak met fraaie, lichte leeftijdssleet, authentieke draaisporen aan de onderzijde van de holle voet en een warm goudgeel patina conform de respectabele ouderdom van ruim 300 jaar.