Tidiani Shitou (1933–2000) - Toi et moi (1975)

Tirage argentique - Signé(e)

Ondertussen zijn in het westen door de namen Seydou Keita of Malik Sidibé een Afrikaanse fotografie populair geworden waarbij de menselijke figuur centraal staat en die de populariteit van de studio’s uit de jaren 1960 tot de jaren 1990 benadrukt. Maar een veelvoud aan andere fotografen, die ook in studio werken, verdient nog ontdekt te worden. En het is de eerste keer dat in Lyon een kunst- en fotografiegallerij deze mogelijkheid aanbiedt. De verraste beelden van de dubbelganger van de Malinese kunstenaar Tidiani Shitou (1933-2000) putten hun bron uit de artistieke en culturele particulariteiten van West-Afrika. Formele particulariteiten: denk aansymmetrieën, aan hiëratisme en aan de ingetogen energie van de beeldhouwwerk, en aan symbolische particulariteiten. Zijn dubbelportretten, portretten van ouders, van vrienden, ver af van de beperking tot de weergave van een broederlijke liefde badenya (uit dezelfde moeder geboren), vertalen andere soorten affectieve verhoudingen tussen individuen. Ze onderstrepen de diepe band die twee personen verbindt. De kunst van de fotograaf bestaat erin deze verbinding te vertalen door symbolische gelijkenis, door de gelijkenis tussen hen te versterken via de pose, de kleren (soms geleend), de accessoires, de symmetrie van de compositie, totdat de illusie van een totale identificatie, van eenzelfde gedeelde dubbelganger ontstaat. Zijn portretten vieren dan een relatie terwijl ze deze tegelijkertijd tonen door gebruik te maken van symbolen: stereotiepe tweelingbeelden die ook terug te vinden zijn in de beeldhouwkunst en in vele andere voorwerpen uit het dagelijks leven in West-Afrika. Ze zijn niet het onmiddellijke en realistische beeld van de individuen maar wel de verheldering van de dualiteit van de persoon en het ideaal- en idoolbeeld dat het tweelingkoppel vormt in de oorspronkelijke mythes. Beschermd door de goden dragen de tweelingen (hoewel ze soms als kwaadaardig worden gezien) geluk en symboliseren ze de verstandhouding en de rechtvaardigheid. Ze zijn een herinnering aan de oorsprongen van de wereld en ze voeden een zeer vruchtige verbeelding in Sub-Salaar Afrika. Het idee dat iedereen op zoek is naar zijn alter ego, naar zijn zielsverwant die complementair is – naar zijn tweeling – vormt het zeer populaire thema in West-Afrika van het dubbelportret, vaak gelijkgesteld aan een tweelingportret. Een portret waarin het individu niet verdwijnt ten gunste van het dubbelganger maar veeleer toeneemt door zijn verdubbeling. Tidiani Shitou toont, in portretten met een grote historische, ethnologische en artistieke waarde, dat een esthetiek die beslist hedendaags is, kan dienen een traditionele gedachte. Hij laat ook zien dat dankzij de fotografie klanten hun beeld hebben kunnen heroveren, zelfs weer creëren, door te spelen met de verschillende lagen van hun realiteiten en door hun eigen moderniteit en geschiedenis te uitvinden. Een these drijft deze tussenpersoon tussen het zichtbare en het onzichtbare aan: door de beheersing van een geschikt medium lukt het om het mentale beeld van een radicale dualiteit van de persoon te figurereren. C. Angelo Micheli El Hadj Tidiani SHITOU (1933 - 2000) Studio Photo Kodak Olore, Mopti, Mali Tidiani Shitou, jarenlang beschouwd als de beste fotograaf van zijn regio, produceerde tussen de jaren 1970 en 2000, in zijn Studio Photo Gangal in Mopti, een aanzienlijk oeuvre. Het bestaat uit portretten maar ook uit beelden van feesten en ceremonies gemaakt in zwart-wit en later in kleur. Yoruba geboren in Nigeria, hij was eerst kleermaker en handelaar. In Mali vanaf het eind van de jaren 1950 stopte hij in Gao in 1962 waar hij werd opgeleid door de Nigeriaanse fotograaf Mahamane Awani, daarna in Bamako waar hij zich verbond met Malick Sidibé, voordat hij naar Mopti kwam. Daar vervolgde hij zijn opleiding aan de zijde van de Malinese fotograaf Bosco Maïga en opende zijn studio in 1971. Maar nieuwsgierig naar alles heeft hij nooit opgehouden Afrika ten zuiden van de Sahara te doorkruisen om zich te laten inspireren door nieuwe ideeën in contact met fotografen en kunstenaars. Zijn scherpe, tedere en amusant kijk heeft zich gericht op zijn medebewoners in een grote verscheidenheid aan portretten. De Peul, de Bozo, de Dogon, de Sarakole, de Bella en de Yoruba kwamen naar de Studio Photo Kodak van Mopti (een zeer commerciële stad op het kruispunt van de routes Djenné, Tombouctou en het Dogonland) voor de variatie aan poses, de vele accessoires die tot hun beschikking werden gesteld en de kwaliteit van de beelden. Aan de kruising van modellen uit de westerse studiofotografie en een lokale traditionele erfenis heeft hij zijn kennis in Mali verspreid. Hij is ongetwijfeld een van de grote voorstanders van het Ibeji-portret, een gedeeld portret dat door overschikking werd ontwikkeld door de Yoruba in het kader van de cultus van de tweelingen. Hij gebruikte 6x6-apparaten en later een reflex voor kleur. Als zijn portretten tegenwoordig getuigen van de elegantie en de speelsheid van een tijdperk, als rijke historische en antropologische documenten over culturen, vormen ze vooral het beeld van een artistiek werk verbonden met de dromen van de modellen die naar een andere ideale realiteit verlangden. Enkele foto’s van Shitou zijn opgenomen in privécollecties en in het Sokkelund Museum in Kopenhagen. Ze werden tentoongesteld op de Rencontres de la photographie de Bamako in 2001 en in april 2007 in het Indiana University Art Museum. C. Angelo Micheli