lapis lazuli Kula- 720 g - (1)

Lapis lazuli (WŁ: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; US: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) to głęboko niebieska skała metamorficzna, używana jako półszlachetny kamień, ceniony od pradawnych czasów za intensywny kolor. Jej nazwa wywodzi się z perskiego słowa na gemmę, lāžward,[1] i stanowi źródło słowa „niebieski” w kilku językach, w tym hiszpańskim i portugalskim azul oraz angielskim azure. Lapis lazuli to skała składająca się przede wszystkim z minerałów lazuryt, piryt i kalcyt. Już w VII tysiącleciu p.n.e. lapis lazuli był wydobywany w kopalniach Sar-i Sang,[2] w Shortugai oraz w innych kopalniach w prowincji Badakhshan w nowoczesnym północno-wschodnim Afganistanie.[3] Artefakty z lapisu lazuli, datowane na 7570 p.n.e., odnaleziono w Bhirranie, będącej najstarszym miejscem cywilizacji Doliny Indusu.[4] Lapis był wysoce ceniony przez cywilizację Doliny Indusu (3300–1900 p.n.e).[4][5][6] Pearls lapisu lazuli odnaleziono w pochówkach z epoki neolitu w Mehrgarh, Kaukazie, a nawet w Mauritanii.[7] Był używany w funeralnej masce Tutanchamona (1341–1323 p.n.e).[8]

Pod koniec średniowiecza Europa zaczęła importować lapis lazuli, by zmielić go na proszek i tworzyć ultramarinowy pigment. Ultramarin był używany przez niektórych najważniejszych artystów renesansu i baroku, takich jak Masaccio, Perugino, Tycjan i Vermeer; często zarezerwowany był dla ubrań centralnych postaci w ich obrazach, zwłaszcza Matki Boskiej. Ultramarin znaleziono także w kamieniu nazębnym średniowiecznych mniszek i skrybów, być może w wyniku lizania pędzli podczas tworzenia średniowiecznych tekstów i manuskryptów.[9]

Historia
Wykopaliska z Tepe Gawra wskazują, że Lapis lazuli został wprowadzony do Mezopotamii około późnego okresu Ubajt, ok. 4900–4000 p.n.e.[10] Tradycyjne przekonanie głosiło, że lapis lazuli był wydobywany około 1 500 mil na wschód – w Badakhshan. Rzeczywiście, perskie لاژورد lāžavard/lāževard, zapisywane również لاجورد lājevard, jest często interpretowane jako pochodzące od lokalnej nazwy miejsca.

Z perskiego, arabski لازورد lāzaward jest etymologicznym źródłem zarówno angielskiego słowa azure (przez starofrancuski azur) jak i medievalnego łacińskiego lazulum, które zaczęło oznaczać „niebo” lub „niebieskość”. By rozróżnić, lapis lazulī („kamień lazulum”) był używany do odnoszenia się do samego kamienia i jest terminem ostatecznie importowanym do średniej angielszczyzny.[11] Lazulum etymologicznie związany z kolorem niebieskim i służył jako korzeń dla słowa „niebieski” w kilku językach, w tym hiszpańskim i portugalskim azul.[11][12]

Kopalnie w północno-wschodnim Afganistanie nadal stanowią główne źródło lapis lazuli. Znaczne ilości wydobywane są także z kopalń na zachód od Jeziora Bajkał w Rosji oraz w Andach w Chile, skąd Inkowie wykuwali artefakty i biżuterię. Mniejsze ilości wydobywa się w Pakistanie, Włoszech, Mongolii, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie.[13]

Nauka i zastosowania
Skład
Najważniejszym minerałem składowym lapis lazuli jest lazuryt[14] (25% do 40%),[źródło potrzebne] niebieski silikat z rodziny sodalitów, o wzorze Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] Większość lapis lazuli zawiera także kalcyt (biały) oraz piryt (metalicznie żółty). Niektóre próbki lapis lazuli zawierają augit, dioptyd, enstatyt, miki, hauynit, hornblenda, nosesan i löllingit bogaty w siarkę.

Lapis lazuli zwykle występuje w marmurze krystalicznym w wyniku kontaktowej metamorfizacji.

Kolor

Lapis lazuli widziany pod mikroskopem (powiększenie x240)
Intensywny niebieski kolor wynika z obecności trisulfurowego anionu radicalnego (S•−3) w krystalizcie.[16] Obecność disulfurowego (S•−2) i tetrasulfurowego (S•−4) radicalu może przesuwać kolor w stronę żółtą lub czerwoną, odpowiednio.[17] Te radicalne aniony zastępują jony chlorowe w struktury sodalu.
Radicalny anion S•−3 wykazuje widoczne pasmo absorpcji w zakresie 595–620 nm o wysokiej molowej molarnej, co prowadzi do jego jasnoniebieskiego koloru.[19]

Źródła
Lapis lazuli występuje w wapieniu w dolinie rzeki Kokcha w prowincji Badakhshan w północno-wschodnim Afganistanie, gdzie złoża kopalni Sar-i Sang były eksploatowane od ponad 6 000 lat.[20] Afganistan był źródłem lapisu dla starożytnych cywilizacji perskich, egipskich i mezopotamskich, a także późniejszych Greków i Rzymian. Starganie Egipcjanie pozyskiwali materiał poprzez handel z Mezopotamią, w ramach relacji Egipt–Mezopotamia oraz z starożytnej Etiopii . W okresie rozkwitu cywilizacji Doliny Indusu, około 2000 p.n.e., kolonia Harappan, dziś znana jako Shortugai, została założona w pobliżu kopalni lapisu lazuli.

Oprócz afgańskich złóż, lapis jest również wydobywany w Andach (w pobliżu Ovalle, Chile); na zachód od Jeziora Bajkał w Syberii, Rosja, w złożu Tultui lazuryt. W mniejszych ilościach wydobywany jest w Angoli, Argentynie, Birmie, Etiopii, Pakistanie,Amazing quality deep blue colour lapis lazuli sphere frome afghanistan
Total Weight: 844 Grams

Colour: Royal Blue