Aristotele - Moralia Nicomachea - 1541

DE REDE VAN HET RECHTE GEMIDDELDE PAD, ALS CODE VAN GELUK
Belangrijke geïllustreerde Venetiaanse editie van de Nicomacheïsche Ethica van Aristoteles, verrijkt met de commentaren van Eustratius, Aspasio, Michaël van Efese en andere uitleggers van de Byzantijnse traditie, in het Latijn vertaald door Ioannes Bernardus Felicianus. Het werk vertegenwoordigt een van de hoogste momenten van de humanistische overdracht van de morele filosofie van Aristoteles, waarin de oude tekst door een complexe interpretatieve stratificatie loopt. In dit opzicht verschijnt de Ethica niet slechts als een morele traktatie, maar als een ordelijk systeem van proporties en relaties, vrijwel een geometrie van menselijk handelen. De diagrammen in de tekst, samen met de exeghetische opzet, geven een beeld van de deugd als dynamisch evenwicht, ingebed in een harmonische opvatting van het kosmos en van de ziel.
MARKET VALUE
Volledige exemplaren bevinden zich doorgaans tussen 900 en 1.200 euro; kopieën met ruime marges, oude postillen of kwaliteitsbindboeken kunnen hogere waarden bereiken.

FYSIEKE BESCHRIJVING EN CONDITIE
Hardleren perkamenten band uit de 18e eeuw met spitstekels; gebruikssporen. Typografische merk met de lelie op het titelblad en aan het einde van het volume. Handschriftelijk eigendomsverklaring achterop het titelblad; verspreide hedendaagse postillen, indicating een actieve en gestructureerde lectuur van de tekst. Geclede titels en versierde initialen; aanwezigheid van diagrammen en verklarende schema’s in de tekst. Verkleuringa en fysiologische vlekken. Exemplaar over het algemeen goed bewaard. In oude boeken, met een eeuwenoude geschiedenis, kunnen enkele imperfecties voorkomen die niet altijd in de beschrijving zijn vermeld. Collatie: pp. (2); 32 nn.; 548; 2 nn.; (2).

VOLGENDE TITTEL EN AUTEUR
Aristotelis Stagiritae Moralia Nichomachia cum Eustratii, Aspasii, Michaelis Ephesii, nonnullorumque aliorum Graecorum explanationibus, nuper a Ioanne Bernardo Feliciano Latinitate donata.
Venetië, apud haeredes Lucaeantonij Iuntae Florentini, 1541.
Aristoteles.
Eustratius, Aspasio, Michele di Efeso e altri interpreti della tradizione bizantina, tradotti in latino da Ioannes Bernardus Felicianus

CONTEXt EN BETEKENIS
De Nicomacheïsche Ethica vormt de kern van Aristotelische reflectie over menselijk handelen, gebaseerd op het principe van het “rechtmatige middel”, niet gezien als compromis maar als dynamisch evenwicht tussen overschot en gebrek. In de Renaissance kreeg dit begrip een bredere dimensie en werd het geïnterpreteerd als een universeel principe van harmonie, toepasbaar niet alleen op moraliteit maar ook op politiek, geneeskunde en kosmologie.

De aanwezigheid van de Griekse commentaren vertaald door Feliciano voegt een interpretatieve stratificatie toe die de tekst verrijkt, waardoor het verandert in een complex lees-systeem. Eustratius, Aspasio en Michaël van Efese beperken zich niet tot Aristoteles uit te leggen, maar vergroten zijn betekenis, door hem in een filosofische traditie te plaatsen die de Byzantijnse wereld doorkruist en het Westen van de Renaissance bereikt.

De diagrammen in het volumes getuigen van een wil om de structuur van deugd en morele relaties visueel te maken, wat een bijna “wiskundige” lezing van ethiek suggereert. In dit opzicht fungeert het boek als een kennisapparaat, waarin filosofie methode en disciplinering van innerlijk evenwicht wordt.

BIOGRAFIE VAN DE AUTEUR
Aristoteles (384–322 v.Chr.), geboren in Stagira, was een van de grootste filosofen uit de oudheid en stichter van de Lyceum in Athene. Zijn oeuvre is uiterst breed en omvat logica, metafysica, ethiek, politiek en natuurwetenschappen. In de Nicomacheïsche Ethica ontwikkelt hij een concept van geluk (eudaimonia) als volle vervulling van de menselijke natuur door de beoefening van de deugden.

Eustratius, Aspasio en Michaël van Efese waren tussen de belangrijkste Griekse commentatoren van Aristotelische Ethica in de late oudheid en het Byzantijnse Middenrijk, en droegen bij aan de overdracht en herinterpretatie van de tekst.

Ioannes Bernardus Felicianus (Giovanni Bernardo Feliciano), een humanist en vertaler uit de 16e eeuw, speelde een beslissende rol in het toegankelijk maken voor het Latijnse publiek van de Griekse exegese.

PRINTING HISTORY AND CIRCULATION
De editie van 1541, gedrukt in Venetië door de erfgenamen van Lucantonio Giunta, maakt deel uit van het grote seizoen van de Venetiaanse humanistische uitgeverij. De Giunta-studio, een van de meest prestigieuze van die tijd, speelde een leidende rol in de verspreiding van klassieke teksten met filologische en commentaarstukken.

De combinatie van tekst van Aristoteles en Griekse commentaren vertaald in het Latijn maakte deze editie vooral geschikt voor universitair gebruik, wat bijdroeg aan een breed circulation onder Europese academische kringen.

BIBLIOGRAPHY AND REFERENCES
EDIT16 – CNCE, Aristotelis Moralia Nichomachia, Venezia, Giunta, 1541.
ICCU/OPAC SBN, censimenti dell’edizione veneziana 1541.
Adams, Herbert M., Catalogue of Books Printed on the Continent of Europe 1501–1600, Cambridge, 1967, A-1915.
Renouard, Philippe, Annales de l’imprimerie des Giunta, Parijs, 1891, pp. 150–154.
Lohr, Charles B., Latin Aristotle Commentaries, Florence, Olschki, 1988, pp. 67–72 (tradizione dei commenti greci).
Burnyeat, Myles, Aristotle’s Ethics, Londen, Duckworth, 1980, pp. 15–42.
Barnes, Jonathan, Aristotle: A Very Short Introduction, Oxford, 1982, pp. 78–95.