Meurice / Lecandele - Philosophia Rationalis - 1738

DE GROTE MANUSCRIPT DIJOUAI, 1738: EEN MONUMENT VAN WETENSCHAP, ONGEOPEND
Uitzonderlijk filosofisch manuscript geproduceerd in 1738 aan het Douai College, een écht monument van Europese filosofische didactiek. De grootschaligheid van het corpus – meer dan 800 pagina’s in totaal – samen met de aanwezigheid van iconografische en drukmaterialen uit dezelfde periode, maken dit manuscript een uniek document, moeilijk vergelijkbaar met andere exemplaren op de markt of in openbare collecties.
De waarde van dit manuscript ligt allereerst in zijn materiële en intellectuele uniciteit. In tegenstelling tot gedrukt handboeken gaat het hier niet om een gecodeerde en wijdverspreide tekst, maar om een directe, systematische en volledige transcriptie van het orale onderwijs. Er zijn pagina’s met illustraties en tabellen afgedrukt ingevoegd.
Het werk bevat twee volledige cursussen Aristotelisch-Tomistische logica, getranscribeerd met uitzonderlijke breedte en continuïteit door Petrus Josephus Lecandele, een student uit Antwerpen, onder leiding van jezuïetengemeenschap. Het betreft een corpus van honderdden en honderden pagina’s manuscript, nooit gepubliceerd, die de levendige praktijk van het jezuïetische onderwijs volledig teruggeven. De uitzonderlijkheid van het volume ligt juist in zijn aard: geen afdruk van een gedrukt tekst, maar directe, organische en systematische transcriptie van lessen, verrijkt met iconografische bijlagen, gegraveerde titelbladen, filosofische portretten en tijdsgenoten academische documenten. Een uniek werk dat theoretische kennis, didactische praktijk en symbolische representatie van kennis verenigt.
MARKTWAARDE
Jezuïetenmanuscripten van dergelijke omvang en volledigheid, met honderden handgeschreven pagina’s die nooit gepubliceerd zijn, worden doorgaans geplaatst tussen 5.000 en 10.000 euro, met potentieel hoger door de uitzonderlijke zeldzaamheid en integriteit van het corpus.

FYSIEKE BESCHRIJVING EN STAAT
Ouderwetse band in vol leer, rug met reliëfnaalden en rijkelijk verguld.
Samengesteld uit meerdere handgeschreven en gedrukte eenheden:
(1) Logica onderricht aan R. Patre Meurice, geschreven door Petro Lecandele, 1738. Handgeschreven titel binnen gegraveerde rand; 514 continu handgeschreven pagina’s; sluiting gedateerd “Finis impositus à 28 martii 1738”. Geïngraveerde allegorische titelpagina “La Logique”; 10 gegraveerde portretten van Porphyrius, Plato, Thomas Aquinas en andere filosofen; twee aanvullende gegraveerde tabellen.
(2) Logica onderricht aan R. Patribus Boûchez et Penít, jaar 1738. Handgeschreven titel binnen gegraveerde rand met filosofische portretten; 318 handgeschreven pagina’s; dezelfde eindformule. Gegraveerde titelpagina met Sint-Catharina; gegraveerd portret van Cicero en vier aanvullende tabellen.
Opening met een doordrukte fascikel: Sodales Mariani apud PP. Societatis Jesu in Collegio Aquicinctino, Douay, A. Tossanus, 1737, gevolgd door academische lijsten (“Physici”, “Logici”).
Aan het eind, twee gevouwen gedrukte vellen (Douai, 1737–1738): “Conclusiones Logicae (…) Praeside R. P. Henrico Meurice (…) Petrus Josephus Decandele Antverpiensis” en “Philosophia Rationalis”.
Linnen met lichte verkleuringen en gebruikssporen; structuur erg solide.
In oude boeken en manuscripten, met een geschiedenis van meerdere eeuwen, kunnen enkele imperfecties voorkomen die niet altijd in de beschrijving zijn opgenomen.
Totale collatie: (6); 12 nn.; 514; (4); 4 nn.; 318; 4 nn.; (8).

KUNSTRUMENT EN BETEKENIS
Elke pagina vertegenwoordigt een lesonderdeel, elke sectie weerspiegelt de levende structuur van de cursus: het gaat dus om een document dat het eigen proces van filosofische vorming bewaart, niet het bewerkte eindresultaat. Dit element maakt het extreem zeldzaam, omdat de meeste van dergelijke studienotities niet bewaard zijn gebleven of in fragmentarische vorm zijn aangeleverd.

De omvang van het werk – meer dan 800 handgeschreven pagina’s – versterkt deze zeldzaamheid nog meer: geen eenvoudige notitieblok, maar een ware complete samenvatting van de skolastische logica, opgebouwd door de tijd heen en met interne consistentie.

De toevoeging van prenten, allegorische titelpagina’s, portretten van filosofen en uit druk afkomstige academische bladen transformeert het volume in een complex en gelaagd object, waar kennis, beeld en representatie samenkomen.

In die zin is het manuscript niet alleen zeldzaam: het is moeilijk vervangbaar. Er bestaat geen vergelijkbare editie, noch een gestandaardiseerde kopie. Het is een direct, individueel en onherhaalbaar getuigenis van de zeventiende-eeuwse jesuïeten cultuur.

AUTEUR EN SCRIPTORIUM
Hoofdtheoretische auteur: R. P. Henricus Meurice, Societatis Jesu, docent logica aan het Douai College.
Andere docenten: R. P. Boûchez; R. P. Penít.
Copist en redacteur: Petrus Josephus Lecandele (Decandele), Antverpiensis, student, auteur van de volledige transcriptie van de cursussen in 1738.

DRUKKERS- EN ACADEMISCHE CONTEXT
Het Jezuïetencollege van Douai was een van de belangrijkste opleidingscentra van de Sociëteit van Jezus in de Zuidelijke Nederlanden.

De combinatie van manuscript en drukmateriaal weerspiegelt het onderwijssysteem: mondeling onderwijs, individuele transcriptie, openbare disputen en publicatie van stellingen. Dit complexe geheel biedt een volledig en zeldzaam voorbeeld van dit proces, terwijl het tegelijk al zijn fasen documenteert.

BIBLIOGRAFIE EN REFERENTIES
Sommervogel, Carlos, Bibliothèque de la Compagnie de Jésus, Brussel–Parijs, 1890–1932, entries Meurice; Douai.
Archivum Romanum Societatis Iesu (ARSI), fondsen met betrekking tot collegia van de zuidelijk-Nederlandse gebieden.
ICCU/OPAC SBN, vergelijkingen met philosophische jesuitische manuscripten uit de 18e eeuw.
WorldCat/OCLC, inventarissen van vergelijkbare academische jesuitische manuscripten.
Brockliss, Laurence, French Higher Education in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Oxford, 1987, pp. 312–340.
Compayré, Gabriel, History of Pedagogy, Boston, 1886, pp. 210–225 (jesuitieke onderwijskunde).
O’Malley, John W., The First Jesuits, Harvard University Press, 1993, pp. 245–280.