Volker Rossenbach - Birdland-Gambit

Het Narrativisme van Volker Rossenbach, tussen kunsthistorische verwijzingen en een neiging tot interdisciplinaire uitdrukkingswijzen

Er bestaan levenslopen en houdingen van enkele vertegenwoordigers van de hedendaagse kunst die tot de conclusie leiden dat de figuratieve aanpak niet noodzakelijk gescheiden hoeft te worden van de literaire, filosofische, historische en sociologische benadering, zodat ze zich kunnen verenigen om juist door hun onbepaaldheid wat betreft indeling in één enkel gebied een ongewone kijk te bieden. Niet alleen dat: er zijn kunstenaars die bovendien de volstrekt hedendaagse behoefte toevoegen zich te meten met minder traditionele, minder orthodoxe middelen – zo kun je het noemen –, die zich derhalve duidelijk onderscheiden van de daaruit voortvloeiende schilderachtige stijl en toch ongelooflijk harmonieus zijn en in een inmiddels onmisbare moderniteit zijn gepositioneerd. De protagonist van vandaag is al dit en nog veel meer, want hij put uit zijn diepgaande kennis over kunstgeschiedenis en literatuur en mengt beide, waarbij hij de intuïties en theorieën van de avant-gardisten van de twintigste eeuw oppakt.

In de eerste decennia van de twintigste eeuw moest de cultuurmaatschappij met tegenzin meemaken hoe alle overtuigingen, zekerheden en regels die de tot dan toe geldende kunst hadden gevormd, als een beweging met de naam Dadaïsme, die in Zwitserland ontstond maar zich later uitbreidde naar andere Europese landen, begon een entheiligende, sarcastische en polemische houding ten opzichte van het kunstsysteem van die tijd aannemen. Afgezien van de daaruit voortvloeiende visuele representatie, die berustte op de ironische omzetting van elk willekeurig object in een kunstwerk, was het Innovatieve de invoering of beter de verbinding van andere disciplines in het experimenteren, wat auteurs als Tristan Tzara, Hans Arp en Marcel Duchamp als cruciaal voor de hele beweging beschouwden. Theater, fotografie, Collage en Fotomontage waren de synergieën die door de Dadaïsten waren vooruitgenomen en later door het Bauhaus, de grote en revolutionaire school voor toegepaste kunst van de Weimarrepubliek in Duitsland, die zich niet beperkt zag tot het benutten van de intuïties van hun voorgangers uit de Zwitserse stroming, maar besloot ook vele andere technieken in te voeren die zich met de kunst konden verbinden, zoals een korte tijd eerder voortgekomen basisbeweging, de Arts and Crafts, al vooruit had genomen. Aangezien de tijden veranderd waren en de maatschappij een ingrijpende transformatie had ondergaan, werd het voor de directeur Walter Gropius noodzakelijk vakken als architectuur, theater, grafische vormgeving, reclame, weven, metaalbewerking en vele andere disciplines in het curriculum op te nemen, die weliswaar als handwerk golden, maar in volmaakte harmonie met de kunst in haar hoogste en meest omvattende zin stonden. Hoewel het Bauhaus formeel op De Stijl was georiënteerd, onderstreepte zijn weg het belang van de fusie van verschillende uitdrukkingsvormen, waardoor het mogelijk werd die innovaties te verbinden en te introduceren die in de loop der jaren en vooral na het einde van de Tweede Wereldoorlog voet aan de grond kregen. Een daarvan was de Computerkunst, gemaakt door een wiskundige en een filosoof, Ben Laposki en Manfred Frank, die met behulp van oszilloscoop lichtgolven gebruikten om onbepaalde en abstracte artistieke lijnen te genereren; deze experimenten waren slechts het begin van een digitale kunst die aanvankelijk belemmerd werd en als inferieure uitdrukkingsvorm werd beschouwd, omdat ze voor iedereen toegankelijk was. Tegenwoordig heeft die kunst zich echter verfijnd en vereist zij bijzondere vakmanschap. Ze vindt tal van toepassingsgebieden, van kunst over grafische vormgeving en reclame tot multi‑mediale installaties, met name voor kunstenaars die graag experimenteren en verschillende technieken met elkaar willen versmelten, en heeft zich daarmee een plek veroverd aan de top van de hedendaagse kunstwereld. De Duitse kunstenaar Volker Rossenbach heeft een minder dan alledaagse loopbaan doorlopen, die hem voortdurend in aanraking bracht met innovaties, maar ook met zijn geestelijke en culturele levendigheid, waardoor hij zich niet alleen met kunst, maar ook met literatuur en geschiedenis heeft beziggehouden – gebieden die steeds verweven zijn met een klassieke, bijna renaissanceschilderachtige beeldtaal, die zich echter de digitale techniek teugel heeft benut. De oneindige mogelijkheden die digitale kunst inmiddels biedt, en de behoefte aan een terugkeer naar een klassieke en traditionele esthetiek – dus in zekere zin in tegenstelling tot de beginfase van hun praktische toepassing – vormen zijn visuele stijl, die ontstaat uit een fusie van tekeningen en foto’s die met filters en texturen zijn verrijkt, vervolgens gescand en met Photoshop en Illustrator tot een beeld samengevoegd worden; waar hij vervolgens handmatig met acrylverf, stiften en krijt op inwerkt om het werk zijn definitieve aangezicht te geven. Zijn jongste werken zijn geïnspireerd door motieven uit de internationale literatuur met een sterk vertellend karakter, die hij vermengt met citaten en verwijzingen naar meesterwerken uit de kunstgeschiedenis, waarbij zijn ironische kijk en zijn interpretatie, verbonden met reflecties over actuele thema’s, niet ontbreken. Het lijkt wel of Volker Rossenbach wil benadrukken dat het verleden ondanks uiterlijke verschillen uiteindelijk niet zo ver van het heden verwijderd is. Dit is misschien de diepere betekenis van de benaming die hij voor zijn kunst heeft gekozen, voor zijn schilderachtige benadering die is opgebouwd uit de meest recente mengtechniek, namelijk die van het narrativisme, waarin de in de loop der jaren opgedane artistieke traditie de tolk wordt van referenties naar filosofisch‑Narratieve gedachten van schrijvers van over de hele wereld, voor zover deze in overeenstemming zijn met het moment van uitvoering en tegelijk terug te voeren zijn op de sociologische en persoonlijke observatie van een wereld die te snel lijkt te lopen om even stil te kunnen staan om de schoonheid van het genieten van het individuele moment te kunnen zien. Juist deze gedachtegang loopt door het werk Mystwelt (Zelfportret op het eiland Myst), waarin Volker Rossenbach zichzelf met de rug naar de camera in een scène plaatst die doet denken aan het beroemde werk van de Duitse romanticus Caspar David Friedrich met de titel Wanderen boven de nevelenmeer; Anders dan bij de kunstenaar uit de 19e eeuw is het werk hier echter verrijkt met metafysische details die symboliseren dat alles, ook al is het duidelijk zichtbaar en niet omhuld door nevel, toch een onverklaarbaar mysterie kan zijn, tenzij men de geduld en de wil heeft om stil te staan en dieper te kijken dan de oppervlakkige waarneming. De jas doet denken aan de overlagen van Leegte en Volheid in de surrealistische visioenen van René Magritte, terwijl rechts onderaan een van de figuren van Giorgio De Chirico te herkennen is; het werk vormt in wezen een synthese van het leven van Volker Rossenbach, een lange reis door de kunstgeschiedenis en de meeslepende literaire werken, waaruit de boodschap van Antoine de Saint-Exupéry in Der Kleine Prinz naar voren komt, namelijk dat het essentiële voor de ogen onzichtbaar is. In het werk Der Wald der magischen Wesen combineert hij de kleurrijke schoonheid van de natuur met de aanwezigheid van tropische dieren zoals papegaaien, toekans en kameleons, en plaatst daarmee het beeld van een schilderes centraal die vanwege haar vermogen om met pijn te leven, maar ook omdat zij de kunstgeschiedenis van de twintigste eeuw blijvend heeft beïnvloed, bijna als bovennatuurlijke heldin wordt beschouwd – ik praat natuurlijk over Frida Kahlo. Naast haar, in een futuristische wereld, voegt de auteur een soort humanoïde vrouw toe, een projectie van hoe de mens van morgen eruit zou kunnen zien in een context waarin de vitaliteit van de natuur wellicht door het gebrek aan respect van de hedendaagse mens voor haar verzwakt wordt. De magie waar de titel naar verwijst, doorkruist zo de tijd, tilde grenzen op en mogelijk een overkoepelend gezichtsveld dat een waarschuwing kan worden om de toekomst meer aandacht te geven terwijl tegelijk de harmonie en vitaliteit van het verleden in het oog gehouden worden. Siddharta heeft daarentegen een dubbele betekenis, want enerzijds vormt het een visuele synthese van Volker Rossenbach van het meesterwerk van Hermann Hesse waarnaar de titel verwijst, en anderzijds is het uitdrukking van zijn diepere betekenis waarvoor de kleine roman bekend werd ten tijde van zijn publicatie, namelijk de zoektocht naar zichzelf, de verlangens om zichzelf te vinden, de trots van het individu tegenover de wereld en de geschiedenis, in een periode direct na de Tweede Wereldoorlog waarin elke zekerheid en elk referentiepunt verloren gingen door de wreedheden van de nazi’s. In het werk komt de hele mystieke en oosterse atmosfeer tot uitdrukking die de roman kenmerkt, evenals de symboliek van vrijheid en de connectie met de ware, hoogste en spirituele essentie waarop Siddharthas inzicht en zelfanalyse berusten; Het mystieke aspect van het figuur in het centrum van het schilderij wordt nog indrukwekkender door het gebruik van levendige, verzadigde kleuren, wat terug te voeren is op de hippie‑filosofie, waardoor het boek vaak werd gezien als een symbool voor de waarden van een beweging die de wereld heeft veranderd. Volker Rossenbach sloot in 1969 zijn studie grafisch ontwerp af en richtte, nadat hij als Art Director en Creative Director voor internationale agentschappen als Leo Burnett of Grey had gewerkt, zijn eigen agentschap op, de E/B/D in Düsseldorf, en zijn werken, waaronder de grote Coca‑Cola‑campagne van 1976 tot 1978, werden meerdere malen bekroond. Van de eerder experimenteel georiënteerde werken uit zijn vroege oeuvre is hij nu terechtgekomen bij een figuratievere en traditionelere kijk, al heeft hij altijd zijn neiging behouden om innovatieve en onconventionele uitdrukkingsmiddelen te gebruiken en te mengen; hij kan terugkijken op deelname aan groeps- en solo­tentoonstellingen in Duitsland.

Tekst: Marta Lock, Italië. Kunsthistoricus en curator.

Dit werk, Birdland-Gambit, komt uit de serie mijn portretten met een vogel. De voorstelling is gebaseerd op een tekening van een levend model. Het schilderij is ingesloten door een houten lijst van eikenhout.

Mijn beelden bevinden zich in de volgende landen: VS (New York, Phoenix, Miami, Springfield, Santa Barbara), Canada (Montreal), Singapore, Taipei, Finland, Italië, Frankrijk, Denemarken, België, Nederland, Hongarije, Polen, Roemenië, Oostenrijk, Luxemburg en op vele plaatsen in Duitsland.

Tentoonstellingen nationaal en internationaal.
Meer informatie via rossenbachart op het net