Volker Rossenbach - BIRDS

Het Narrativisme van Volker Rossenbach, tussen kunsthistorische verwijzingen en een neiging tot interdisciplinaire expressie

Er zijn levenswegen en houdingen van enkele vertegenwoordigers van de hedendaagse kunst die ertoe leiden dat het figuratieve uitgangspunt niet per se gescheiden hoeft te zijn van de literaire, filosofische, historische en sociologische benadering, zodat ze kunnen samenvallen en juist vanwege hun onduidelijkheid wat betreft indeling in één enkel domein een ongebruikelijk perspectief bieden. Niet alleen dat: er zijn kunstenaars die bovendien de absoluut hedendaagse behoefte toevoegen om zich met minder traditionele, minder orthodoxe middelen te meten – als men zo wil zeggen –, die daarmee duidelijk afwijken van de resulterende schilderende stijl en toch ongelooflijk harmonieus zijn en in een inmiddels onmisbare moderniteit geplaatst zijn. De protagonist van vandaag is al dit en nog veel meer, want hij put uit zijn diepe kennis van kunstgeschiedenis en literatuur en mengt beiden, waarbij hij de intuïties en theorieën van de avant-gardisten van de twintigste eeuw oppikt.

In de eerste decennia van de twintigste eeuw moest de cultuurmaatschappij ten koste van alles meemaken hoe alle overtuigingen, de zekerheden en regels die de tot dan toe gangbare kunst hadden bepaald, als beweging genaamd Dada, die in Zwitserland ontstond maar zich vervolgens uitbreidde naar andere Europese landen, begonnen een entheiligende, sarcasmische en polemische houding tegenover het kunstenstelsel van die tijd aan te nemen. Afgezien van de daarmee samenhangende visuele voorstelling, die berustte op de ironische omzetting van elk willekeurig object in een kunstwerk, was het Innovatieve de invoering of beter de verbinding van andere disciplines in het experimenteren, dat auteurs als Tristan Tzara, Hans Arp en Marcel Duchamp als cruciaal voor de hele beweging beschouwden. Theater, fotografie, collage en fotomontage waren de synergieën die door de Dada-machinisten waren voorgevoerd en later door het Bauhaus, de grote en revolutionaire school voor toegepaste kunst van de Weimar-republiek in Duitsland, die zich niet beperkte tot het benutten van de intuïties van haar voorgangers van de Zwitserse stroming, maar besloot ook vele andere technieken in te voeren die zich met de kunst konden verenigen, zoals een andere kort daarvoor ontstane fundamentele beweging, die van de Arts and Crafts, al had vooruitgenomen. Aangezien de tijden veranderd waren en de samenleving een diepgaande transformatie had doorgemaakt, werd het voor de schoolleider Walter Gropius noodzakelijk om vakken als architectuur, theater, grafische vormgeving, reclame, weven, metaalbewerking en vele andere disciplines in het curriculum op te nemen, die hoewel ze als handwerk golden, in volkomen harmonie stonden met de kunst in haar hoogste en meest omvattende zin. Hoewel het Bauhaus formeel aan De Stijl georiënteerd was, benadrukte zijn weg de betekenis van de verschmelting van verschillende uitdrukkingsvormen, waardoor het mogelijk werd om die innovaties te verbinden en in te voeren die in de loop der jaren en vooral na het einde van de Tweede Wereldoorlog voet aan de grond kregen. Een daarvan was de computerkunst, gecreëerd door een wiskundige en een filosoof, Ben Laposki en Manfred Frank, die met behulp van oszilloscopen lichtgolven gebruikten om onbepaalde en abstracte artistieke lijnen te genereren; Deze experimenten waren slechts het begin van een digitale kunst die aanvankelijk belemmerd werd en als minderwaardig middel werd beschouwd, omdat hij voor iedereen toegankelijk was. Tegenwoordig heeft hij zich echter verfijnd en vereist bijzondere vakkennis. Hij vindt talloze toepassingsgebieden, van kunst tot grafische vormgeving en reclame tot multimedia-installaties, met name voor kunstenaars die graag experimenteren en verschillende technieken met elkaar willen versmelten, en heeft zo een positie aan de top van de hedendaagse kunstwereld veroverd. De Duitse kunstenaar Volker Rossenbach heeft een carrière doorlopen die hem voortdurend in aanraking bracht met vernieuwingen, maar ook met zijn geestelijke en culturele levendigheid, waardoor hij zich niet alleen met kunst maar ook met literatuur en geschiedenis heeft beziggehouden – domeinen die steeds verweven zijn met een klassieke, bijna renaissance-achtige beeldtaal, die zich echter op digitale techniek beroept. De onbegrensde mogelijkheden die de digitale kunst tegenwoordig biedt, en de behoefte aan een terugkeer naar een klassieke en traditionele esthetiek – dus min of meer in tegenstelling tot de beginfasen van de praktische toepassing ervan – bepalen zijn visuele stijl, ontstaan uit een samensmelting van tekeningen en foto’s die verrijkt zijn met filters en structuren, vervolgens gescand en met Photoshop en Illustrator tot een beeld samengesteld worden; waaraan hij vervolgens met penseel, viltstiften en krijt handmatig werkt om het werk zijn definitieve uiterlijk te geven. Zijn nieuwste werken zijn geïnspireerd door motieven uit de internationale literatuur met een sterk verhalend karakter, die hij vermengt met citaten en verwijzingen naar meesterwerken uit de kunstgeschiedenis, waarbij zijn ironische kijk en zijn interpretatie, verbonden met reflecties over actuele thema’s, niet ontbreken. Het lijkt bijna alsof Volker Rossenbach wil benadrukken dat het verleden, ondanks uiterlijke verschillen, uiteindelijk helemaal niet zo ver van het heden verwijderd is. Dit is misschien de diepere betekenis van de term die hij voor zijn kunst heeft gekozen, voor zijn schilderachtige aanpak die zich composeert uit de meest recente mengtechniek, namelijk die van het Narrativisme, waarin de in de loop der jaren bestudeerde artistieke traditie de vertolker wordt van verwijzingen naar filosofisch-narratieve gedachten van auteurs uit de hele wereld, voor zover deze in overeenstemming zijn met het moment van uitvoering en tegelijk terug te voeren zijn op de sociologische en persoonlijke observatie van een wereld die te snel lijkt te lopen om even stil te kunnen staan en zo de schoonheid van het genieten van het ene moment te kunnen zien. Dit gedachtegoed doordringt het werk Mystwelt (Selfportret op het eiland Myst), waarin Volker Rossenbach zichzelf met de rug naar de camera positioneert in een setting die doet denken aan het beroemde werk van de Duitse romantische schilder Caspar David Friedrich met de titel Wanderer above the Sea of Fog; Anders dan bij de kunstenaar van de 19e eeuw is het werk hier echter verrijkt met metafysische details die symboliseren dat alles, ook al is het duidelijk zichtbaar en niet gehuld in een nevelsluier, toch een onverklaarbaar Geheimenis kan vormen, tenzij men de geduld en de wil heeft om stil te staan en dieper te kijken dan de oppervlakkige waarneming. De jas herinnert aan de overlays van leegte en volheid in de surrealistische visies van René Magritte, terwijl rechts onderaan een van de figuren van Giorgio De Chirico te herkennen is; het werk vormt in wezen een synthese van het leven van Volker Rossenbach, een lange reis door de kunstgeschiedenis en de meest boeiende literaire werken, waaruit de boodschap van Antoine de Saint-Exupéry in De kleine prins voortkomt, namelijk dat het essentiële voor de ogen onzichtbaar is. In het werk Der Wald der magischen Wesen verbindt hij de kleurrijke schoonheid van de natuur met de aanwezigheid van tropische dieren zoals papegaaien, toekans en kameleons, en plaatst daarbij het beeld van een schilderes centraal, die door haar vermogen om met pijn te leren leven, maar ook omdat zij de kunstgeschiedenis van de twintigste eeuw blijvend heeft gevormd, als bijna bovennatuurlijk heldin geldt – ik heb het uiteraard over Frida Kahlo. Naast haar, in een futuristische wereld, voegt de auteur een soort humanoïde vrouw in, een projectie van hoe de mens van morgen eruit zou kunnen zien in een context waarin de vitaliteit van de natuur wellicht door het gebrek aan eerbied van de hedendaagse mens ervoor is afgezwakt. De magie waar de titel naar verwijst, doorkruist aldus de tijd, heft grenzen op en maakt een overkoepelend kijk op de toekomst mogelijk, zodat men de toekomst meer aandacht schenkt terwijl tegelijk de harmonie en vitaliteit van het verleden in het oog wordt gehouden. Siddharta heeft daarentegen een dubbele betekenis, want enerzijds vormt het een visuele synthese van Volker Rossenbach van het meesterwerk van Hermann Hesse waarnaar de titel verwijst, en anderzijds is het uitdrukking van zijn diepere betekenis, waarvoor de kleine roman bij de publicatie beroemd werd, namelijk de zoektocht naar jezelf, de wens om jezelf te vinden, de trots van het individuum tegenover de wereld en de geschiedenis, in een tijd direct na de Tweede Wereldoorlog, waarin elke zekerheid en elk referentiekader verloren gingen door de gruwelen van de nazi’s. In het werk komt de gehele mystieke en oriëntaalse atmosfeer tot uitdrukking die de roman kenmerkt, evenals de symboliek van vrijheid en de verwijzing naar de ware, hoogste en spirituele essentie waarop Siddharta’s inzicht en zelfanalyse berusten; De mystieke kant van het figuur in het centrum van het schilderij wordt nog indrukwekkender door het gebruik van levendige, volle kleuren, wat terug te voeren is op de hippiefilosofie, waardoor het boek vaak werd gezien als symbool voor de waarden van een beweging die de wereld heeft veranderd. Volker Rossenbach sloot in 1969 zijn studie op het gebied van grafisch ontwerp af en richtte, nadat hij als Art Director en Creative Director voor internationale agentschappen als Leo Burnett of Grey had gewerkt, zijn eigen agentschap op, de E/B/D in Düsseldorf, en zijn werken, waaronder de grote Coca-Cola-campagne van 1976 tot 1978, werden meerdere keren bekroond. Van de eerder experimenteel georiënteerde werken uit zijn vroege schaffingsjaren is hij nu geëvolueerd naar een figuurlijkere en traditionelere zienswijze, hoewel hij altijd zijn neiging heeft behouden om innovatieve en onconventionele uitdrukkingsmiddelen te gebruiken en te vermengen; hij kan terugkijken op deelname aan groep- en solo-exposities in Duitsland.

Tekst: Marta Lock, Italië. Kunsthistoricus en curator.

Dit werk, BIRDS, is uit de reeks van mijn portretten met een vogel. De voorstelling is gebaseerd op een tekening van een levend model. Mijn beelden bevinden zich in de volgende landen: VS (New York, Phoenix, Miami, Springfield, Santa Barbara), Canada (Montreal), Singapore, Taipei, Finland, Italië, Frankrijk, Denemarken, België, Nederland, Hongarije, Polen, Roemenië, Oostenrijk, Luxemburg en op vele plaatsen in Duitsland.

Tentoonstellingen Nationaal en Internationaal.
Meer informatie onder rossenbachart in het net