lapis lazuli Bol- 720 g - (1)

Lapis lazuli (VK: /ˌlæpɪs ˈlæz(j)ʊli, ˈlæʒʊ-, -ˌli/; VS: /ˈlæz(j)əli, ˈlæʒə-, -ˌliˌ læˈzuːli/) is een diepblauwe metamorfische rots die wordt gebruikt als halfedelsteen en die sinds de oudheid om zijn intense kleur wordt gekoesterd. De naam komt van het Perzische woord voor de edelsteen, lāžward,[1] en dient als de wortel voor het woord voor “blauw” in verschillende talen, waaronder Spaans en Portugees azul en Engels azure. Lapis lazuli is een rots die hoofdzakelijk uit de mineralen lazuriet, pyriet en calciet bestaat. Zo vroeg als het 7e millennium v.Chr. werd lapis lazuli gedolven in de Sar-i Sang-mijnen,[2] in Shortugai, en in andere mijnen in de Badakhshan-provincie in het moderne noordoosten van Afghanistan.[3] Lapis lazuli-artikelen, gedateerd op 7570 v.Chr., zijn gevonden op Bhirrana, de oudste vindplaats van de Indusbeschaving.[4] Lapis werd hoog gewaardeerd door de Indusbeschaving (3300–1900 v.Chr.).[4][5][6] Lapis-kralen zijn gevonden in Neolithische begrafenissen in Mehrgarh, de Kaukasus en zo ver als Mauritanië.[7] Het werd gebruikt in de begrafenismasker van Tutankrāmon (1341–1323 v.Chr.).[8]

Tegen het einde van de Middeleeuwen begon Europa lapis lazuli te importeren om het tot poeder te vermalen en ultramarijn pigment te maken. Ultramarijn werd gebruikt door enkele van de belangrijkste kunstenaars van de Renaissance en Barok, waaronder Masaccio, Perugino, Titia​n en Vermeer; het werd vaak gereserveerd voor de kleding van de centrale figuren in hun schilderijen, met name de Maagd Maria. Ultramarijn is ook aangetroffen in tandsteen van middeleeuwse zusters en schrijvers, mogelijk als gevolg van het likken van hun penseel tijdens het maken van middeleeuwse teksten en manuscripten.[9]

Geschiedenis
Opgravingen uit Tepe Gawra tonen aan dat Lapis lazuli ongeveer in de late Ubaid-periode aan Mesopotamië werd geïntroduceerd, circa 4900–4000 v.Chr.[10] Een traditionele opvatting was dat de lapis lazuli ergens ongeveer 1.500 mijl verder oostelijk werd gedolven – in Badakhshan. Inderdaad wordt het Perzische لاژورد lāžavard/lāževard, ook geschreven لاجورد lājevard, algemeen geïnterpreteerd als oorsprong uit een lokale plaatsnaam.

Uit het Perzisch is het Arabisch لازورد lāzaward de etymologische bron van zowel het Engelse woord azure (via Oud-Frans azur) als Medieval Latin lazulum, dat uiteindelijk “hemel” of “lucht” betekende. Om onduidelijkheid te voorkomen, werd lapis lazulī ("steen van lazulum") gebruikt om naar de steen zelf te verwijzen, en is dit de term die uiteindelijk in het Middle English terechtkwam.[11] Lazulum is etymologisch gerelateerd aan de kleur blauw, en dient als wortel voor het woord voor blauw in verschillende talen, waaronder Spaans en Portugees azul.[11][12]

Mijnen in Noordoost Afghanistan blijven een belangrijke bron van lapis lazuli. Belangrijke hoeveelheden worden ook geproduceerd uit mijnen ten westen van het Baikalmeer in Rusland, en in de Andes in Chili, wat de bron is die de Inca’s gebruikten om artefacten en sieraden te snijden. Kleinere hoeveelheden worden gedolven in Pakistan, Italië, Mongolië, de Verenigde Staten en Canada.[13]

Wetenschap en toepassingen
Samenstelling
Het belangrijkste minerale bestanddeel van lapis lazuli is lazuriet[14] (25% tot 40%),[citation needed] een blauw veldspatoïde silicaatmineraal uit de sodalietfamilie, met de formule Na7Ca(Al6Si6O24)(SO4)(S3) ·H2O .[15] De meeste lapis lazuli bevat ook calciet (wit) en pyriet (metaalachtig geel). Sommige monsters lapis lazuli bevatten augiet, diopsiet, enstatiet, mica, hauyniet, hornblende, nosean en zwavelrijke löllingite geyeriet.

Lapis lazuli komt gewoonlijk voor in kristallijne marmer als gevolg van contactmetamorfose.

Kleur

Lapis lazuli gezien door een microscoop (x240 vergroting)
De intense blauwe kleur komt door de aanwezigheid van het trisulfur radicale-anion (S•−3) in de kristalstructuur.[16] De aanwezigheid van disulfur (S•−2) en tetrasulfur (S•−4) radicalen kan de kleur verschuiven naar respectievelijk geel of rood.[17] Deze radicalen vervanging dechlorideanions in de sodaliet-structuur.[18] Het S•−3 radicale anion vertoont een zichtbare absorptieband in het bereik 595–620 nm met een hoge molaire absorptiviteit, wat leidt tot zijn helderBlauwe kleur.[19]

Bronnen
Lapis lazuli wordt aangetroffen in kalksteen in de Kokcha-rivier-vallei van de Badakhshan-provincie in het noordoosten van Afghanistan, waar de Sar-i Sang-mijnafzettingen al meer dan 6.000 jaar worden ontgonnen.[20] Afghanistan was de bron van lapis voor de oude Perzische, Egyptische en Mesopotamische beschavingen, evenals de latere Grieken en Romeinen. Oude Egyptenaren verkregen het materiaal via handel met Mesopotamische mensen, als onderdeel van Egyptisch–Mesopotamische betrekkingen en uit oud-Ethiopië. Tijdens de hoogtijd van de Indusbeschaving werd ongeveer 2000 v.Chr. de Harappan-kolonie, nu bekend als Shortugai, nabij de lapismijnen gesticht.

Naast de Afghaanse afzettingen wordt lapis ook gewonnen in de Andes (bij Ovalle, Chili); en ten westen van het Baikalmeer in Siberië, Rusland, bij de Tultui-lazurietafzetting. Het wordt in kleinere hoeveelheden gedolven in Angola, Argentinië, Birma, Ethiopië, Pakistan,Amazing quality deep blue colour lapis lazuli sphere frome afghanistan
Totale Gewicht
: 844 Gram
Kleur: Koninklijk Blauw