Aristotele - Logica Disputatio - 1693

DE ARISTOTELESE GEOMETRIE: ILLUSTREREND MANUSCRIPT IN FRANKRIJK TUINDE KONING ZON
Dit fascinerende Franse manuscript uit 1693 vormt een zeldzaam materieel getuigenis van de ontwikkeling van de Europese filosofie aan het eind van de zeventiende eeuw. Geschreven in het Latijn en gewijd aan de verdieping van de logica, documenteert het het pad van het filosofische denken, nog vóór de opkomst van de Verlichting. Het belang ervan ligt niet alleen in de theoretische inhoud, maar ook in de uitzonderlijke manuscripten grafische uitrusting die abstracte concepten omzet in figuren, diagrammen en visuele schema’s met grote doeltreffendheid. In een tijd waarin de aristotelisch-scholastische traditie begon te confronteren met de ideeën van Descartes en de nieuwe wetenschap, laat dit volume zien hoe kennis bleef worden doorgegeven via disputen, demonstraties en strikte logische structuren. Het is een document van buitengewoon belang voor de geschiedenis van onderwijs, filosofie en de Franse jezuïeten­cultuur.
REDENEN VOOR VERZAMELING
* Origineel, geverifieerd filosofisch manuscript.
* Zeldzaam getuigenis van de ontwikkeling van de logica in Frankrijk tijdens de zeventiende eeuw.
* Aanwezigheid van figuurlijke logische diagrammen en manuscript didactische uitrusting.

MARKTWAARDE
Filosofische manuscripten uit de zeventiende eeuw zijn vandaag aanzienlijk zeldzamer dan tijdgenoten gepubliceerde handboeken, aangezien het merendeel van de exemplaren die in universiteiten werden gebruikt is verdeeld. De aanwezigheid van originele logische diagrammen en een precieze datering vergroot de interesse van verzamelaars in dit volume aanzienlijk. Soortgelijke exemplaren komen op de internationale antiquariële markt relatief zeldzaam voor en kunnen doorgaans worden ingeschaald in een bereik van € 2.500 tot € 4.000, met potentiële hogere waarden indien het college, de docent of de academische context van herkomst met zekerheid kan worden geïdentificeerd.

FYSIEKE BESCHRIJVING EN CONDITIE
Latijns manuscript op papier. 284 manuscript pagina’s. Agen (Frankrijk), 1693. Originele lederen band in vol leer. Talrijke logische diagrammen en educatieve figuren ingebed in de tekst. Gelijkmatig donkerbruin gekleurd blad met vlekken en af en toe inktvlekken. Authentiek exemplaar, volledig en goed behouden. Bij oude boeken en manuscripten met een lange geschiedenis kunnen er enkele onvolkomenheden aanwezig zijn die niet altijd in de beschrijving zijn vermeld.

VOLLEDIG TITEL EN SCHRIJVER
Logica. Disputatio Proemialis.
Manuscript Latijn anoniem.
Agen, Frankrijk, 1693.
Pp. 284 manuscript pagina’s.

CONTEXT EN BETEKENIS
De Disputatio Proemialis is de typische scholastische vorm van filosofische debatten tussen de zestiende en zeventiende eeuw. De structuur volgt doorgaans een zeer precies schema:
Quaestio (de kwestie)
Het probleem dat besproken wordt wordt geformuleerd, bijvoorbeeld: "An logica sit scientia?" (Is logica een wetenschap?).
Definitiones
Worden de fundamentele termen van de kwestie nauwkeurig gedefinieerd.
Distinctiones
De noodzakelijke onderscheidingen worden geïntroduceerd om misverstanden te voorkomen en de betekenis van de concepten te preciseren.
Argumenta pro
Worden de argumenten voor een bepaalde stelling uiteengezet.
Argumenta contra
Worden de bezwaren en tegenstellende stellingen gepresenteerd.
Responsio of Determinatio
Wordt de juiste oplossing van de kwestie postulaad.
Solutio Objectionum
Wordt één voor één op de bezwaren gereageerd.

Logica vormde de ruggengraat van de hele Europese filosofische vorming. Hier vinden we de regels voor correct redeneren door de studie van aristotelische categorieën, proposities en syllogismen. Dit manuscript documenteert dit filosofische pad in een cruciale fase van de geschiedenis van het Europese denken, toen de scholastieke traditie nog domineerde, maar botste met de innovaties van de Cartesiaanse filosofie. Bijzonder interessant is het beroemde schema van het Vierkant der Oposities, dat de relaties tussen universele en particuliere, bevestigende en negatieve proposities visualiseert en concepten die anders complex zouden zijn onmiddellijk begrijpelijk maakt. Het werk vormt daarmee een waardevol getuigenis van de filosofie van de Grote Eeuw.

BIOGRAFIE VAN DE TRADITIE
De logische traditie die hier wordt voorgesteld, wortelt in de Organon van Aristoteles en in de grote middeleeuwse commentatoren. Via de Europese universiteiten en de religieuze collegialen, met name de jezuïeten colleges, werd de aristotelische logica de gemeenschappelijke taal van de westerse erudiete cultuur. Nog aan het einde van de zeventiende eeuw, toen Descartes’ ideeën en de wetenschappelijke revolutie het Europese intellectuele landschap begon te transformeren, bleef de filosofische vorming gebaseerd op disputen, definities en demonstraties geërfd van de scholastiek.

MANUSCRIPT GESCHIEDENIS EN CIRCULATIE
Gedoogd 1693 en lokaal gelokaliseerd in Agen, een belangrijk cultureel centrum in het zuidwesten van Frankrijk, lijkt het manuscript bestemd voor een verdieping van Aristoteles’ filosofie. De nauwkeurigheid van de handtekening, de rigoureuze structuur van disputen en de kwaliteit van de diagrammen wijzen op een bovenniveau van cultuur. Veel vergelijkbare manuscripten verdwenen in de achttiende eeuw, geleidelijk vervangen door gedrukt handboeken. Het overleven van een volledig en geïllustreerd exemplaar zoals dit maakt het bijzonder betekenisvol.

CONTEX VAN DE ILLUSTRATIES
De diagrammen in het volume vormen een van de meest fascinerende elementen van het werk. Ze behoren tot de lange traditie van figurae logicae ontwikkeld in de middeleeuwen en verfijnd in het moderne scholastisch onderwijs. Door geometrische constructies, conceptuele bomen en oppositie-schema’s, transformeerden deze beelden abstract redeneren in een visuele representatie die onmiddellijk begrijpelijk is. Deze pedagogische instrumenten anticiperen, in zekere zin, op moderne informatiedisplay-technieken en getuigen van het belang dat werd gehecht aan visueel geheugen in de filosofische opvoeding van de klassieke leeftijd.

BIBLIOGRAFIE EN REFERENTIES
Prantl, Carl von, Geschichte der Logik im Abendlande, vol. IV, Leipzig, 1870, pp. 1-385.
Kneale, William – Kneale, Martha, The Development of Logic, Oxford, Clarendon Press, 1962, pp. 229-307.
Ashworth, E. J., Language and Logic in the Post-Medieval Period, Dordrecht, Reidel, 1974.
Lohr, Charles H., Latin Aristotle Commentaries, Renaissance Authors, Firenze, Olschki, vari voll.
Ong, Walter J., Ramus, Method and the Decay of Dialogue, Cambridge (MA), Harvard University Press, 1958.
Brockliss, Laurence, French Higher Education in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, Oxford University Press, 1987.
Delumeau, Jean, La civilisation de la Renaissance et de l'âge classique, Paris, Arthaud, 1967.
Catalogue général des manuscrits des bibliothèques publiques de France, Paris, Imprimerie Nationale, vari voll.
Compayré, Gabriel, Histoire critique des doctrines de l'éducation en France, Paris, Hachette, 1883.
Lukács, Ladislaus, Monumenta Paedagogica Societatis Iesu, Roma, Institutum Historicum Societatis Iesu, vari voll.
ICCU – OPAC SBN, repertori manuscritti e cataloghi storici francesi relativi alla produzione scolastica e filosofica del XVII secolo.