Jacob Rueff - De Conceptu Et Generatione Hominis - 1580

Jacob Rueff’s Renaissance Obstetrics: De eerste Jost Amman geïllustreerde editie van De conceptu et generatione hominis

MOUSEION CURATOR NOTE

“A title that begins with conception and ends in duty: Rueff’s book is not simply about birth, but about the ordering of birth into knowledge. The womb becomes a visible field; the fetus, a subject of diagrams; and the printed image, a tool of survival. The 1580 Amman edition remains prized in medical bibliography for what Garrison-Morton famously describes as the “first true anatomical pictures in an obstetrics book.”

DE BOEK

RUEFF, Jacob. De conceptu et generatione hominis. De matrice et eius partibus, nec non de conditione infantis in utero, et gravidarum cura et officio…
Frankfurt am Main: Sigmund Feyerabend, for Georg Rab / Corvinus, 1580.

Quarto, 14.5 × 19.5 cm. 4to. a⁴ A–Z⁴ a–b⁴ = 100 bladzijden; deze kopie [4], 98 van 100 vellen, ontbrekende vellen 44 en 47. Hedendaags zacht ivoorkleurig vellenleer. Geïllustreerd met houtgravures van Jost Amman, waaronder vrouwelijke anatomie, de baarmoeder, foetale presentatie, bevallingsscènes, kraaminstrumenten, tang, aangesloten tweelingen en abnormale bevallingen.

Eerste Jost Amman geïllustreerde editie van Rueff’s gevierde verloskunde-traktaat.

BOEKBESCHRIJVING

Jacob Rueff’s De conceptu et generatione hominis is een van de bepalende boeken in de geschiedenis van de gedrukt verloskunde. Arts en chirurg uit Zürich, Rueff werd belast met de instructie en toetsing van vroedvrouwen, en zijn boek ontsproot uit die burgerlijke en medische verantwoordelijkheid. Het behandelt conceptie, foetaal ontwikkeling, de anatomie van de baarmoeder, zwangerschap, geboorte, verpleging, moeder- en zuigelingenzorg, steriliteit, miskraam, baarmoederziekten, moeilijke bevalling, instrumenten en maags- of misvormde geboorten. In dit opzicht is de titel precies in zijn ambitie: niet slechts een handleiding voor de bevalling, maar een volledige Renaissance-anatomie van menselijke generatie.

Het werk behoort tot de traditie die is ingezet door Eucharius Rößlin’s Rosengarten, maar Rueff vergroot het veld aanzienlijk. Eerdere verloskundige werken gaven raad; Rueff biedt raad, anatomie, instrumenten, foetale houdingen, abnormale presentaties en chirurgisch optreden. The University of Iowa’s Heirs of Hippocrates merkt op wat Rueff behandelt, van foetale voeding en baring tot baarmoeder-tumoren en misvormde geboorten, en observeert dat verschillende houtgravures afgeleid zijn van Rößlin, Ryff en Vesalius, die Rueff erkent.

De 1580 Frankfurt-editie is vooral begeerlijk om zijn visuele programma door Jost Amman, een van de meest productieve en verfijnde Duits-Zwitserse ontwerpers van de late zestiende eeuw. Amman’s houtgravures veranderen Rueff’s medische tekst in een theater van verloskundige instructie: de geboortes kruk, de kraamkamer, foetale houdingen in utero, gynaecologische instrumenten, aangehechte tweelingen en bijzondere geboorten worden gepresenteerd met een kracht die tegelijk klinisch en embleemachtig is. Het British Museum registreert de 1580 Frankfurt-editie als geïllustreerd met Amman-houtgravures die vrouwelijke anatomie afbeelden, de baarmoeder, bevallingsscènes, vruchten (foetussen), tang en gynaecologische instrumenten, aangesloten tweelingen en andere geboortemanifestaties.

De maatschappelijke betekenis van het boek is even diepgaand. Rueff schreef op een moment waarop de bevalling, traditioneel beheerd door vrouwelijke ervaring en vroedvrouwelijke praktijk, steeds vaker onder de waarneming van mannelijke burgerlijke artsen, chirurgen en anatomici werd gebracht. Toch werd het boek niet tegen de vroedvrouw geschreven zozeer als rondom haar: om haar te trainen, corrigeren en bij te staan in momenten van gevaar. Een latere Engelse receptie bewaarde dit doel toen Rueff’s werk als The Expert Midwife in 1637 verscheen, specifiek bedoeld voor het “algemeen nut en voordeel” van de natie en gericht op de gevaren van de bevalling.

Rueff’s eigen adressering, zoals overgeleverd in de Engelse traditie, geeft het boek zijn meest menselijke toon: “mijn arbeid gedenk ik aan alle serieuze, bescheiden en discrete vrouwen,” en aan degenen die “physicke of chirurgery” beoefenen, voor gebruik in noodgevallen “zowel voor moeder, kind en vroedvrouw.” Weinig zinnen vatten beter de dubbele identiteit van het boek: geleerd, anatomisch en mannelijk in zijn gepubliceerde autoriteit; praktisch, huiselijk en urgent in de wereld die het diende.

HERKOMST

Vroege inscripties op de titelpagina. Herhaalde natte stempels toegeschreven aan het vroege negentiende eeuw.

OMSTANDIGHEDEN-rapport

Quarto in hedendaags zacht ivoorkleurig vellenleer. Tekst onvolledig, met 98 van 100 bladzijden aanwezig; ontbreken van vellen 44 en 47. Titel vuil, met vroege inscripties en herhaalde oude natte stempels. Vlekken, hanteringsmarkeringen, marginale slijtage en bladschade, inclusief verlies affecting individuele vellen. Band met ouderdoms-slijtage in overeenstemming met gebruik.

De foto’s dienen te worden geraadpleegd, aangezien zij een integraal onderdeel vormen van het toestandrapport.

AANVULLENDE INFORMATIE

De betekenis van Rueff’s titel ligt in zijn opeenvolging van onderwerpen: conceptie, generatie, de baarmoeder, het fetus in utero, en de plicht om zorg te dragen voor zwangere vrouwen. Het is een programmatige titel die het voortplantingslichaam als een veld beschrijft dat gekend, afgebeeld, geordend en bijgestaan moet worden.

In de geschiedenis van de geneeskunde is dit de wereld vóór moderne verloskunde maar ná puur traditionele vroedvrouwkunde: een overgangsdiscipline waarin anatomie, civiele regelgeving, chirurgische tussenkomst en vrouwelijke praktijk samenkomen. In de geschiedenis van illustratie is de editie uit 1580 een mijlpaal omdat Amman’s beelden verloskunde zichtbaar maken als een gedrukt vakgebied van de wetenschap. In de geschiedenis van vrouwenlichamen is het zowel een document van zorg als controle: een handleiding die bedoeld is om gevaar te verminderen, maar ook een die de toenemende autoriteit van geleerde geneeskunde over de bevalling vastlegt.