Lo Piccolo - Il Canto Fermo - 1739

Het Gregoriaans in het Palermo van de Achttiende Eeuw: Zeldzame Praktische Handleiding
Zeldzaam en fascinerend Siciliaans traktaat over fermatische zang en Gregoriaans gezang, gepubliceerd in Palermo in 1739 door priester Filippo Lo Piccolo, begunstigde van de Onze-Lieve-Vrouwekerk van de Eerste Zitting van het Koninkrijk. Het werk is ontstaan met een eminente praktische bedoeling: de regels voor lezen, intoneren en dirigeren van liturgische gezang met de grootste beknoptheid en op de gemakkelijkste wijze uit te leggen. Lo Piccolo behandelt systematisch letters en noten, muzikale figuren, neumen, tonen, toewijzingen, eigenschappen, episoden, mutaties, kerkelijke tonale systemen, cadansen en toonhoogten van intonatie, vergezeld van een groot aantal muziekteksten in de tekst. Het directe verband met de palermijnse liturgische-muzikale praktijk is bijzonder belangrijk: de auteur verklaart de regels van het “Kant Grégorien, Ecclesiastico, ed Angelico” te hebben uiteengezet en te hebben laten zien hoe het koor “volgens het gebruik van mijn Kathedraal” geleid kan worden. Een significante bron voor de geschiedenis van de sacrale muziek, het Gregoriaans en de koormuziek in Sicilië tijdens de achttiende eeuw.

MARKTWAARDE
Speciaal en zeldzaam werk, interessant voor verzamelaars van oude muziek, Gregoriaans gezang, liturgie, Siciliaanse kerkgeschiedenis en de geschiedenis van Palermo. De waarde wordt verhoogd door de achttiende-eeuwse datering, de palermitaanse druk, de overvloedige reeks muzikale voorbeelden die in de tekst zijn opgenomen en de behoudstoestand van het exemplaar in overwegend goede conditie. Het moderne beschermende omhulsel verbetert bovendien de presentatie zonder de originele band te veranderen. Waarde van het volumen: €500–600.

FYSIEKE BESCHRIJVING EN CONDITIE
Geprepareerde band uit dezelfde periode, blind; versterkt rug; bewaard in elegante later toegevoegde behuizing van half-namruwe lederen imitatie in bordeauxkleur, met gemarmerde platten, titels en gouden versieringen op de rug. Exemplaar met randen. Titelpagina met houtsnede als vignette; talrijke vignette, kopjes, initialen en eindmarkeringen in houtsnede. Ruim instrumentarium van partituren en muzieke voorbeelden ingevoegd in de tekst, met notatie van fermatische zang en talrijke schema’s met betrekking tot toonladers, tonale systemen, cadensen en melodische formules. Enkele lichte watervlekken, voornamelijk marginaal, natuurlijke golvingen en minimale tekenen van veroudering. Bij oude boeken, met een geschiedenis van meerdere eeuwen, kunnen er enkele onvolkomenheden aanwezig zijn die niet altijd in de beschrijving zijn vastgesteld. Pp. (2); 16; 124.

VOLLEDIGE TITEL EN AUTEUR
Il Canto Fermo.
In Palermo, bij Stamperia di Angelo Felicella, 1739.
Filippo Lo Piccolo.

CONTEXTE EN BETEKENIS
Het Canto Fermo van Filippo Lo Piccolo vormt een bijzonder interessante getuigenis van de praktische overdracht van liturgische zang in Zuid-Italië in de achttiende eeuw. Het “canto fermo” duidde op de monodische kerkelijke traditie gebaseerd op het gregoriaanse repertoire en op het dagelijks gebruik daarvan in de liturgie. Het ging dus niet alleen om muzikale theorie: voor priesters, zangers en leden van kerkkoors beperkte de correcte lees- en intonatie van dit repertoire zich tot een concrete vaardigheid die nodig was voor het uitvoeren van religieuze functies. Lo Piccolo structureert het werk als een echt progressief handboek. Na de “Korte regels van het fermo-zang dat zeer nuttig is om het Koor met zijn orde te leiden”, worden de oorsprong van het fermozang, letters en noten, afstanden tussen noten, muzikale figuren, neumen, toewijzingen, eigenschappen, esakorden, mutaties en modaal systeem behandeld. Talrijke pagina’s tonen grafisch stijgen en dalen van toonladders, verschillende toonsoorten en melodische formules. Met name uitgebreid is de behandeling van kerkelijke tonen, geïllustreerd aan de hand van voorbeelden van principes, finales en cadensen. Het laatste deel presenteert talrijke melodische formules uit de concrete liturgische praktijk. De documentaire waarde van het werk wordt verhoogd door de expliciete verwijzing van de auteur naar het gebruik van zijn eigen Kathedraal, waardoor het boek ook kan gelezen worden als getuigenis van de muzikale praktijk van de Kerk van Palermo in de XVIIIe eeuw.

BIOGRAFIE VAN DE AUTEUR
Filippo Lo Piccolo was een Siciliaanse priester en muziek-gedigter die actief was in het eerste deel van de achttiende eeuw. Uit de titelpagina blijkt dat hij een van de begunstigden was van de Onze-Lieve-Vrouw-kerk van de Eerste Zitting van het Koninkrijk van Palermo, wat hem direct in de kerkelijke en liturgische omgeving van de stad plaatst. Zijn muzikale opleiding lijkt sterk verbonden met de praktijk van liturgische zang en met de behoefte de regels ervan over te dragen aan priesters en koorzangers. In Het Canto Fermo toont Lo Piccolo kennis van de voorgaande theoretische traditie, maar hij streeft vooral naar een didactisch doel: vereenvoudigen van een complexe stof en regels leveren die direct toepasbaar zijn op koorrepetities. In de conclusie verklaart hij expliciet dat hij de normen van het “Canto Gregoriano, Ecclesiastico, ed Angelico” heeft geïllustreerd en dat hij via deze regels het koor geleid heeft volgens het gebruik van zijn eigen Kathedraal.

drukgeschiedenis EN CIRCULATIE
Het werk werd in Palermo gedrukt in 1739 in de Stamperia di Angelo Felicella, met goedkeuring van de superieuren. De voorwerkstukken bevatten de kerkelijke goedkeuring, gedateerd 1738, die aangeeft dat de normale censoriaroute gevolgd werd voor een handleiding bestemd voor de religieuze omgeving. De editie behoort tot de Siciliaanse twintigste-eeuwse muziekproductie, een bibliografisch veel minder uitgebreid veld dan de grote Italiaanse, Venetiaanse, Romeinse of Bologna-editie. De aanwezigheid van talrijke muzikaal voorbeelden die in de tekst zijn geïntegreerd maakt de realisatie van het volume bovendien complexer dan bij een gewoon kerkelijk traktaat. De nauwe relatie tussen theoretische inhoud en de specifieke praktijk van de Kathedraal van Palermo geeft de editie een sterk lokaal en documentair karakter: niet slechts een algemene handleiding over fermistische zang, maar een getuigenis van de concrete overdracht van het gregoriaanse repertoire in de Siciliaanse regio in de eerste helft van de achttiende eeuw.

BIBLIOGRAFIE EN VERWIJZINGEN
Filippo Lo Piccolo, Il Canto Fermo exposé met de grootste beknoptheid, en op de gemakkelijkste wijze, Palermo, Stamperia di Angelo Felicella, 1739.
Trattatistica italiana sei-settecentesca over fermistische zang, gregoriaans gezang, kerkelijke modus en koorrepertoria.
Repertoria bibliografici betreffende de druk van Siciliaanse muziek en liturgie uit de XVIIIe eeuw.
Studiën over de traditie van het gregoriaans gezang en over het onderwijs van fermistische zang in de moderne Italiaan.
Studies over de geschiedenis van muziek, liturgie en Siciliaanse Kerkgeschiedenis van Palermo en haar Kathedraal in de XVIIIe eeuw.